Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)

Frjálslyndi flokkurinn; Liberal Party of Canada; Parti libéral du Canada
Leiðtogi	Mark Carney
Forseti	Sachit Mehra
Þingflokksformaður	Steven MacKinnon
Stofnár	1867; fyrir 159 árum
Stofnandi	George Brown
Höfuðstöðvar	Constitution Square, Ottawa, Ontario
Stjórnmálaleg; hugmyndafræði	Samfélagsleg frjálslyndisstefna
Einkennislitur	Rauður
Sæti í neðri þingdeild
Vefsíða	www.liberal.ca

Frjálslyndi flokkurinn er kanadískur stjórnmálaflokkur. Flokkurinn hefur verið í áhrifastöðu í kanadískum stjórnmálum mikinn hluta af sögu landsins^[1]^[2] og var við völd í tæp 69 ár á 20. öldinni, lengur en nokkur annar stjórnmálaflokkur í þróuðu ríki. Fyrir þær sakir er flokkurinn stundum kallaður „hinn hefðbundni stjórnarflokkur“ Kanada.^[3]^[4]

Flokkurinn kennir sig við frjálslyndisstefnu^[5]^[6]^[7] og er yfirleitt talinn standa í miðjunni eða til miðvinstri í litrófi kanadískra stjórnmála; vinstra megin við Íhaldsflokkinn en hægra megin við Nýja lýðræðisflokkinn (sem hefur stundum stutt minnihlutastjórnir Frjálslynda flokksins).^[5]^[2]^[8] Líkt og kanadíski Íhaldsflokkurinn er Frjálslyndi flokkurinn þó gjarnan talinn rúma margar ólíkar stefnur^[4] og flokkurinn sækir fylgi sitt til fjölbreyttra hópa kjósenda.^[9] Á áttunda áratugnum lýsti forsætisráðherrann Pierre Elliott Trudeau því yfir að Frjálslyndi flokkurinn aðhylltist „róttæka miðjustefnu“.^[10]^[11]

Meðal stefnumála og lagasetninga Frjálslynda flokksins í gegnum tíðina má nefna stofnun almennrar heilsugæslu, kanadískra lífeyrissjóða, námslána, friðargæslu, alþjóðahyggju, sjálfstæði Kanada með núverandi stjórnarskrá landsins, viðurkenningu á réttindaskrá Kanada, mögulegt lagaferli fyrir aðskilnað fylkja úr kanadíska ríkjasambandinu, lögleiðingu á hjónabandi samkynhneigðra, lögleiðingu á dánaraðstoð og á kannabisneyslu og setningu almennra kolefnisskatta.^[6]^[12]

Árið 2015 vann Frjálslyndi flokkurinn undir forystu Justins Trudeau sinn mesta kosningasigur frá árinu 2000 og hlaut hreinan þingmeirihluta með 184 þingsætum og 39,5 prósentum atkvæða. Í þingkosningum árið 2019 tapaði flokkurinn nokkru fylgi og náði ekki að viðhalda meirihluta sínum en var þó áfram stærsti flokkurinn á kanadíska þinginu.^[13] Í næstu kosningum, sem voru haldnar 20. september 2021, mistókst Frjálslynda flokknum að endurheimta meirihluta á þingi en flokkurinn hlaut aftur flest þingsæti.^[14]

Mark Carney tók við af Trudeau sem leiðtogi flokksins árið 2025.^[15] Carney leiddi flokkinn til sigurs í þingkosningum sama ár.^[16]

Leiðtogar Frjálslynda flokksins

George Brown 1867
Edward Blake 1869-1870
Alexander Mackenzie 1873-1880 (forsætisráðherra 1873–1878)
Edward Blake 1880-1887
Wilfrid Laurier 1887-1919 (forsætisráðherra 1896–1911)
William Lyon Mackenzie King 1919-1948 (forsætisráðherra 1921–1926, 1926–1930, 1935–1948)
Louis St. Laurent 1948-1958 (forsætisráðherra 1948–1957)
Lester B. Pearson 1958-1968 (forsætisráðherra 1963–1968)
Pierre Trudeau 1968-1984 (forsætisráðherra 1968–1979, 1980–1984)
John Turner 1984-1990 (forsætisráðherra 1984)
Jean Chrétien 1990-2003 (forsætisráðherra 1993–2003)
Paul Martin 2003-2006 (forsætisráðherra 2003–2006)
Stéphane Dion 2006–2008
Michael Ignatieff 2008–2011
Bob Rae 2011–2013
Justin Trudeau 2013–2025 (forsætisráðherra 2015–2025)
Mark Carney 2025– (forsætisráðherra 2025–)

Gengi í þingkosningum

Kosningar	Leiðtogar	Atkvæði	%	Þingsæti	+/–	Sæti	Stjórnarþátttaka
1867	George Brown	60.818	22,70	62 / 180	62	2.	Stjórnarandstaða
1872	Edward Blake	110.556	34,70	95 / 200	33	2.	Stjórnarandstaða
1874	Alexander Mackenzie	128.455	39,50	129 / 206	34	1.	Meirihlutastjórn
1878	Alexander Mackenzie	180.074	33,10	63 / 206	66	2.	Stjórnarandstaða
1882	Edward Blake	160.547	31,10	73 / 211	10	2.	Stjórnarandstaða
1887	Edward Blake	312.736	43,10	80 / 215	7	2.	Stjórnarandstaða
1891	Wilfrid Laurier	350.512	45,20	90 / 215	10	2.	Stjórnarandstaða
1896		401.425	41,40	117 / 213	27	1.	Meirihlutastjórn
1900		477.758	50,30	128 / 213	11	1.	Meirihlutastjórn
1904		521.041	50,90	137 / 214	9	1.	Meirihlutastjórn
1908		570.311	48,90	133 / 221	4	1.	Meirihlutastjórn
1911		596.871	45,82	85 / 221	48	2.	Stjórnarandstaða
1917		729.756	38,80	82 / 235	3	2.	Stjórnarandstaða
1921	Mackenzie King	1.285.998	41,15	118 / 235	36	1.	Meirihlutastjórn
1925		1.252.684	39,74	100 / 245	18	2.	Minnihlutastjórn
1925		1.252.684	39,74	100 / 245	18	2.	Stjórnarandstaða
1926		1.397.031	42,90	116 / 245	16	1.	Minnihlutastjórn
1930		1.716.798	45,50	89 / 245	27	2.	Stjórnarandstaða
1935		1.967.839	44,68	173 / 245	84	1.	Meirihlutastjórn
1940		2.365.979	51,32	179 / 245	6	1.	Meirihlutastjórn
1945		2.086.545	39,78	118 / 245	61	1.	Minnihlutastjórn
1949	Louis St. Laurent	2.874.813	49,15	191 / 262	73	1.	Meirihlutastjórn
1953		2.731.633	48,43	169 / 265	22	1.	Meirihlutastjórn
1957		2.702.573	40,50	105 / 265	64	2.	Stjórnarandstaða
1958	Lester Pearson	2.432.953	33,40	48 / 265	57	2.	Stjórnarandstaða
1962		2.846.589	36,97	99 / 265	51	2.	Stjórnarandstaða
1963		3.276.996	41,48	128 / 265	29	1.	Minnihlutastjórn
1965		3.099.521	40,18	131 / 265	3	1.	Minnihlutastjórn
1968	Pierre Trudeau	3.686.801	45,37	154 / 264	23	1.	Meirihlutastjórn
1972		3.717.804	38,42	109 / 264	45	1.	Minnihlutastjórn
1974		4.102.853	43,15	141 / 264	32	1.	Meirihlutastjórn
1979		4.595.319	40,11	114 / 282	27	2.	Stjórnarandstaða
1980		4.855.425	44,34	147 / 282	33	1.	Meirihlutastjórn
1984	John Turner	3.516.486	28,02	40 / 282	107	2.	Stjórnarandstaða
1988	John Turner	4.205.072	31,92	83 / 295	43	2.	Stjórnarandstaða
1993	Jean Chrétien	5.647.952	41,24	177 / 295	94	1.	Meirihlutastjórn
1997		4.994.277	38,46	155 / 301	22	1.	Meirihlutastjórn
2000		5.252.031	40,85	172 / 301	17	1.	Meirihlutastjórn
2004	Paul Martin	4.982.220	36,73	135 / 308	37	1.	Minnihlutastjórn
2006	Paul Martin	4.479.415	30,23	103 / 308	32	2.	Stjórnarandstaða
2008	Stéphane Dion	3.633.185	26,26	77 / 308	26	2.	Stjórnarandstaða
2011	Michael Ignatieff	2.783.175	18,91	34 / 308	43	3.	Stjórnarandstaða
2015	Justin Trudeau	6.928.055	39,47	184 / 338	150	1.	Meirihlutastjórn
2019		6.018.728	33,12	157 / 338	27	1.	Minnihlutastjórn
2021		5.556.629	32,62	160 / 338	3	1.	Minnihlutastjórn^[a]
2025	Mark Carney	8.566.674	43,7	169 / 343	9	1.	Minnihlutastjórn

↑ Nýi lýðræðisflokkurinn varði stjórn Frjálslynda flokksins vantrausti frá mars 2022 til september 2024.

Tilvísanir

↑ Rodney P. Carlisle (2005). Encyclopedia of Politics: The Left and the Right. SAGE Publications. bls. 274. ISBN 978-1-4522-6531-5.
1 2 Donald C. Baumer; Howard J. Gold (2015). Parties, Polarization and Democracy in the United States. Taylor & Francis. bls. 152–. ISBN 978-1-317-25478-2.
↑ Patrick James; Mark J. Kasoff (2007). Canadian Studies in the New Millennium. University of Toronto Press. bls. 70. ISBN 978-1-4426-9211-4.
1 2 R. Kenneth Carty (2015). Big Tent Politics: The Liberal Party's Long Mastery of Canada's Public Life. UBC Press. bls. 16–17. ISBN 978-0-7748-3002-7. - (PDF copy - UBC Press, 2015)
1 2 Amanda Bittner; Royce Koop (1. mars 2013). Parties, Elections, and the Future of Canadian Politics. UBC Press. bls. 300–. ISBN 978-0-7748-2411-8.
1 2 McCall, Christina; Stephen Clarkson. "Liberal Party". Geymt 5 október 2013 í Wayback Machine The Canadian Encyclopedia.
↑ Dyck, Rand (2012). Canadian Politics: Concise Fifth Edition. Nelson Education. bls. 217, 229. ISBN 978-0176503437.
↑ Liberal Party. 2015.
↑ Andrea Olive (2015). The Canadian Environment in Political Context. University of Toronto Press. bls. 55–. ISBN 978-1-4426-0871-9.
↑ Graham, Ron, ed. (1998). The Essential Trudeau. McClelland & Stewart, p. 71. ISBN 978-0-7710-8591-8.
↑ Thompson, Wayne C. (2017). Canada. Rowman & Littlefield, p. 135. ISBN 978-1-4758-3510-6.
↑ „Liberal Party of Canada“. Encyclopædia Britannica. Sótt 19 apríl 2013.
↑ Ævar Örn Jósepsson (22. október 2019). „Trudeau tapar fylgi en sigrar þó“. RÚV. Sótt 22. október 2019.
↑ Markús Þ. Þórhallsson (21. september 2021). „Frjálslyndi flokkur Trudeaus hafði betur í Kanada“. RÚV. Sótt 21. september 2021.
↑ Hólmfríður Gísladóttir (10. mars 2025). „Seðlabankastjórinn Carney verður forsætisráðherra Kanada“. Vísir. Sótt 10. mars 2025.
↑ Atli Ísleifsson (29. apríl 2025). „Carney og Frjálslyndir fóru með sigur af hólmi“. Vísir. Sótt 29. apríl 2025.

Þessi stjórnmálagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.

[rc-17] Nýi lýðræðisflokkurinn varði stjórn Frjálslynda flokksins vantrausti frá mars 2022 til september 2024.

[Carlisle2005-1] Rodney P. Carlisle (2005). Encyclopedia of Politics: The Left and the Right. SAGE Publications. bls. 274. ISBN 978-1-4522-6531-5.

[BaumerGold2015-2] 1 2 Donald C. Baumer; Howard J. Gold (2015). Parties, Polarization and Democracy in the United States. Taylor & Francis. bls. 152–. ISBN 978-1-317-25478-2.

[JamesKasoff2007-3] Patrick James; Mark J. Kasoff (2007). Canadian Studies in the New Millennium. University of Toronto Press. bls. 70. ISBN 978-1-4426-9211-4.

[CartyTent-4] 1 2 R. Kenneth Carty (2015). Big Tent Politics: The Liberal Party's Long Mastery of Canada's Public Life. UBC Press. bls. 16–17. ISBN 978-0-7748-3002-7. - (PDF copy - UBC Press, 2015)

[BittnerKoop2013-5] 1 2 Amanda Bittner; Royce Koop (1. mars 2013). Parties, Elections, and the Future of Canadian Politics. UBC Press. bls. 300–. ISBN 978-0-7748-2411-8.

[Liberal_Party-6] 1 2 McCall, Christina; Stephen Clarkson. "Liberal Party". Geymt 5 október 2013 í Wayback Machine The Canadian Encyclopedia.

[Dyck-7] Dyck, Rand (2012). Canadian Politics: Concise Fifth Edition. Nelson Education. bls. 217, 229. ISBN 978-0176503437.

[8] Liberal Party. 2015.

[Olive2015c-9] Andrea Olive (2015). The Canadian Environment in Political Context. University of Toronto Press. bls. 55–. ISBN 978-1-4426-0871-9.

[Graham-10] Graham, Ron, ed. (1998). The Essential Trudeau. McClelland & Stewart, p. 71. ISBN 978-0-7710-8591-8.

[11] Thompson, Wayne C. (2017). Canada. Rowman & Littlefield, p. 135. ISBN 978-1-4758-3510-6.

[12] „Liberal Party of Canada“. Encyclopædia Britannica. Sótt 19 apríl 2013.

[13] Ævar Örn Jósepsson (22. október 2019). „Trudeau tapar fylgi en sigrar þó“. RÚV. Sótt 22. október 2019.

[14] Markús Þ. Þórhallsson (21. september 2021). „Frjálslyndi flokkur Trudeaus hafði betur í Kanada“. RÚV. Sótt 21. september 2021.

[15] Hólmfríður Gísladóttir (10. mars 2025). „Seðlabankastjórinn Carney verður forsætisráðherra Kanada“. Vísir. Sótt 10. mars 2025.

[16] Atli Ísleifsson (29. apríl 2025). „Carney og Frjálslyndir fóru með sigur af hólmi“. Vísir. Sótt 29. apríl 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[a]

Frjálslyndi flokkurinn Liberal Party of Canada Parti libéral du Canada



Leiðtogi	Mark Carney
Forseti	Sachit Mehra
Þingflokksformaður	Steven MacKinnon

Stofnár	1867; fyrir 159 árum (1867)
Stofnandi	George Brown
Höfuðstöðvar	Constitution Square, Ottawa, Ontario

Stjórnmálaleg hugmyndafræði	Samfélagsleg frjálslyndisstefna
Einkennislitur	Rauður

Sæti í neðri þingdeild

Vefsíða	www.liberal.ca