Lotukerfið

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Lotukerfið (einnig lotukerfi Mendelejevs) er yfirlit yfir öll þekkt frumefni á töfluformi. Efnunum er raðað í hana eftir atómnúmeri og hún sýnir hvernig margir eðliseiginleikar efnanna breytast í gegnum töfluna. Hvert efni er sýnt með sætistölu sinni og efnatákni.

Taflan sýnir ýmis grundvallareinkenni efnanna. Til eru fleiri kerfi, sem sýna eiginleika frumefnanna, annaðhvort í meiri smáatriðum eða frá öðru sjónarhorni.

Lotur og flokkar[breyta]

Hver lárétt lína í töflunni nefnist lota (enska: period) og er taflan nefnd í samræmi við það. Hver dálkur töflunnar nefnist efnaflokkur eða bara flokkur. Í stöðluðu lotukerfi, eins og því sem sjá má hér á eftir, eru 18 flokkar. Öll efni sem eru saman í flokki hafa svipaða efnaeiginleika, sem byggist á því að gildisrafeindir þeirra eru jafnmargar.

Flokkakerfi[breyta]

Til eru um þrjú mismunandi flokkakerfi. Eitt þeirra notast við arabíska tölustafi og það er kerfið sem hér er notað og er einnig alþjóðlegur staðall; annað notar eingöngu rómverska tölustafi ( I, II, III, IV, …) og hið þriðja notar blöndu af rómverskum tölustöfum og latneskum bókstöfum (I, II, IIIb, IVb, …)

Staðlaða lotukerfið[breyta]

Flokkur →
Lota ↓
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
1 1
H

2
He
2 3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
57–71
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
89-103
**
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo

* Lantaníðar 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** Aktiníðar 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr
Efnaflokkar í lotukerfinu
Alkalímálmar Jarðalkalímálmar Lantaníðar Aktiníðar Hliðarmálmar
Tregir málmar Málmungar Málmleysingjar Halógenar Eðalgastegundir
Efnisástand frumefna við staðalaðstæður[breyta]
  • þau sem eru í rauðum lit eru í gasformi.
  • þau sem eru í grænum lit eru í vökvaformi.
  • þau sem eru í svörtum lit eru í föstu formi.
Náttúrulegt ástand frumefna[breyta]
  • Þessi frumefni hafa samsætur sem eru eldri en jörðin (forsöguleg frumefni).
  • Þessi frumefni verða til af náttúrulegum orsökum við hrörnun annarra efna.
  • Þessi frumefni hafa verið framleidd á tilraunastofum, en ekki fundist í náttúrunni.
  • Þessi frumefni hafa ekki enn verið uppgötvuð. Samsetning þeirra er ágiskun.

Tenglar[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist



Lotukerfið

Stöðluð tafla | Efnabygging | Rafeindaskipan | Málmar og málmleysingar | Electronegativity
Listar yfir frumefni eftir...
nafni | efnatákni | sætistölu | suðumarki | bræðslumarki | eðlismassa | atómmassa
Flokkar:   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18
Lotur:  1  -  2  -  3  - 4  -  5  -  6  -  7  -  8  -  9
Efnaflokkar:   Alkalímálmar  -  Jarðalkalímálmar  -  Lantaníðar  -  Aktiníðar  -  Hliðarmálmar  -  Tregir málmar  -  Málmungar  -  Málmleysingjar  -  Halógen  -  Eðalgös
Blokkir:  s-blokk  -  p-blokk  -  d-blokk  -  f-blokk  -  g-blokk