Blý
| Tin | |||||||||||||||||||||||||
| Þallín | Blý | Bismút | |||||||||||||||||||||||
| Ununquadín | |||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
Blý er frumefni með efnatáknið Pb (frá latneska heitinu fyrir blý, Plumbum) og er númer 82 í lotukerfinu. Það er mjúkur, eitraður, þungur og þjáll tregur málmur. Blý er bláhvítt þegar það er nýsneitt en tærist yfir í daufgráan lit við snertingu vð loft vegna oxunar. Blý er notað í byggingargerð, blýsýrurafgeyma, byssukúlur, og sem partur af lóðmálmum, pjátri og sambræðanlegum málmblöndum. Blý hefur hæstu atómtölu allra stöðugra efna (þess má geta að Bismút-209 hefur helmingunartíma milljarðfaldan þekktan aldur alheimsins og er stundum talið sem stöðugt, þessvegna er bismút stundum talið hafa hæsta atómtölu allra stöðugra efna).
Sagan [breyta]
Talið er að blý hafi verið notað af mönnum frá því 3000 f.k. og notuðu forn Rómverjar blý i vatnslagnir, orðið pípari á ensku „plumber“ kemur af latneska orðinu „plumbum“ sem þýðir blý. Á miðöldum varð blý notað í þök, kistur, tanka og ræsi og í styttur og skraut. Blý var einnig notað í samskeyti á gluggaskreytingum í kirkjugluggum. Í dag er blý ekki mikið notað í þök lengur þar sem það er of dýrt og meira er notað af kopar og plast efnum eins og polythane, þar sem eituráhrif blýs eru orðin vel þekkt. Þó eru lög af blýi notuð innan í tanka með tærandi vökvum eins og sýru sem myndi éta sundur aðra málma. Þar sem blý er þyngri málmur en járn eða kopar, þá er hann notaður til að gera lóð sem ekki mega vera of umfangsmikil. Sem dæmi eru það sökklar við veiðar og stígvél hjá kaförum. [1]
Víngerðarmenn í forn Rómverska ríkinu vildu ekki nota neitt annað en blý í sín áhöld. Þeir notuðu það til að kremja vínber. Þeir kröfðust þess að nota blý potta eða blý klædda kopar katla, því þeir ryðguðu minna og töldu þá gefa betra bragð. Í Rómversku uppskriftabókinni Apician, sem talið er að séu uppskriftir frá 1-5. öld eru 20% af 450 uppskriftum bragðbættar með blýi. Fólk notaði frá miðöldum sýru frá blýi eða „blýsykrur“ eins og það var kallað sem sætuefni í mat eða vín. Blý var mikið notað í forna Rómaveldinu. Var notað við lagnir og borðbúnað, skartgripi og smápeninga. Að lokum komu fram margar aukaverkanir á fólki og suma Rómverja grunaði að það væri samband milli málmsins og veikindanna en menningin breyttist aldrei, og sumir sagnfræðingar trúa því að margir meðal heldri [Borgari|borgara]] Rómar hafi þjáðst af blýeitrun[2]
Þessi 
