Níóbín

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
  Vanadín  
Sirkon Níóbín Mólýbden
  Tantal  
Niobium crystals and 1cm3 cube.jpg
Efnatákn Nb
Sætistala 41
Efnaflokkur Hliðarmálmur
Eðlismassi 8570,0 kg/
Harka 6
Atómmassi 92,90638 g/mól
Bræðslumark 2750,0 K
Suðumark 5017,0 K
Efnisástand
(við staðalaðstæður)
Fast form
Lotukerfið

Níobín (einnig kólumbíum) er frumefni með efnatáknið Nb og er númer 41 í lotukerfinu. Sjaldgæfur, mjúkur, grár, sveigjanlegur hliðarmálmur, níóbín finnst í níóbíti og er notað í málmblöndur. Það er notað til að búa til sérstakt stál og í sterk samskeyti. Níóbín var uppgötvað í ýmsum tegundum kólumbítis (nú kallað níóbít) og var fyrst nefnt eftir þessari steintegund.

Almenn einkenni[breyta]

Níobín er gljáandi grár, linur málmur sem að tekur á sig bláleitann blæ þegar það kemst í snertingu við loft við stofuhitastig í langvarandi tíma. Efnafræðilegir eiginleikar níóbíns eru næstum þeir sömu og tantals, sem að finnst fyrir neðan það í lotukerfinu.

Þegar það er verkað, jafnvel við meðalhita, verður að hafa það í vernduðum lofthjúp. Níobín byrjar að oxast í lofti við 200°C og oxunarstig þess eru +2, +3 og +5.

Notkun[breyta]

Níóbín hefur ýmis not: það er notað í sumar tegundir af ryðfríu stáli og málmblöndur með ójárnblönduðum efnum. Þessar málmblöndur eru sterkar og eru oft notaðar til byggingar leiðslukerfa. Önnur not;

  • Málmurinn hefur lítinn virkan flöt gagnvart hægfara nifteindum og er því notað í kjarnorkuiðnaði.
  • Hann er einnig notaður í rafsuðuvíra fyrir sumar tegundir ryðfrís stáls.
  • Sökum bláa litarins er níóbín notað í skartgripi fyrir húðgötun (yfirleitt þó sem málmblanda).
  • Umtalsvert magn af níóbín, í formi hreins járn-níóbíns og nikkel-níóbíns, er notað í nikkel-, kóbolt- og járngerðar ofurmálmblöndur sem notaðar eru svo í hluti eins og þotuhreyfla, hlutasamsetningu eldflauga, og önnur hitaþolin brennslutæki. Sem dæmi var þessi málmur notaður í háþróaðar bolgrindir eins og þær sem að notaðar voru í Gemini áætlunina.
  • Verið er að meta níóbín sem valkost á móti tantal í þétta.

Níóbín breytist í ofurleiðara þegar það er kælt niður á lághitafræðilegt hitastig. Við staðalþrýsting hefur það hæsta markhita allra frumefnaofurleiðara, 9.3 K. Að auki er það eitt af þremur ofurleiðurum frumefna sem að haldast ofurleiðarar í viðurveru sterks segulsviðs (hin tvö eru vanadín og teknetín). Níóbín-tin og níóbín-títan málmblöndur eru notaðar í víra fyrir ofurleiðandi segulstál sem að geta mynda gríðarlega sterk segulsvið.