Natrín

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
  Litín  
Natrín Magnesín
  Kalín  
Na (Sodium).jpg
Efnatákn Na
Sætistala 11
Efnaflokkur Alkalímálmur
Eðlismassi 968,0 kg/
Harka 0,5
Atómmassi 22,989770 g/mól
Bræðslumark 370,87 K
Suðumark 1156,0 K
Efnisástand
(við staðalaðstæður)
Málmur
Lotukerfið

Natrín (natríum eða sódi) er frumefni með efnatáknið Na og er númer ellefu í lotukerfinu. Natrín er mjúkur, vaxkenndur, silfurlitaður og hvarfgjarn alkalímálmur. Efnið finnst ríkulega í náttúrulegum efnasamböndum (þá sérstaklega halíti). Efnið er mjög hvarfgjarnt, brennur með gulum loga, tærist í snertingu við súrefni og bregst kröftuglega við snertingu við vatn sem veldur því að það þarf að geyma það í olíu.

Almenn einkenni[breyta]

Eins og aðrir alkalímálmar er natrín mjúkt, létt, silfurhvítt og hvarfgjarnt efni sem að finnst aldrei eitt og sér í náttúrunni. Natrín flýtur á vatni og leysir það einnig upp í vetnisgas og hýdroxíðjónir. Ef það er sallað niður í duft kviknar það fyrirvaralaust í vatni. Það kviknar hinsvegar ekki í lofti undir 388° K.

Undir gríðarlegum þrýstingi skilur natrín við staðlaðar reglur um breytingu yfir í vökvaform. Flestir málmar þurfa meiri varmaorku til að bráðna undir þrýstingi en þeir þurfa við staðalþrýsting. Þetta er sökum þess að sameindunum er pakkað þéttar saman og hafa minna pláss til hreyfinga. Við þrýsing í kringum 30 GPa (300.000-faldur staðalþrýstingur) fer bræðslustig natríns að lækka. Við 100 GPa bráðnar það við stofuhita.

Ein líkleg skýring á þessari furðulegu hegðun natríns er sú að það hefur eina frjálsa rafeind sem er ýtt nær hinum tíu rafeindunum þegar það er undir þrýstingi, sem að neyðir það í víxlverkun sem er yfirleitt ekki til staðar. Á meðan það er undir þrýstingi tekur natrín á sig nokkrar undarlegar kristallsgerðir sem benda til þess að það gæti haft óvenjulega eiginleika, eins og til dæmis ofurleiðni eða ofurstreymi (Gregoryanz o.fl., 2005).

Notkun[breyta]

Natrín í málmformi er nauðsynlegur hluti í gerð estra og í framleiðslu á lífrænum efnasamböndum. Þessi alkalímálmur er einnig hluti af natrínklóríði (NaCl) sem er nauðsynlegt öllu lífi, er mikilvægur varmaleiðari og einnig þekkt sem matarsalt. Meðal annarra nota natríns má nefna:

  • Í sumar málmblöndur til að bæta byggingu þeirra.
  • Í sápu (í bland við fitusýrur).
  • Til að slípa málma.
  • Til að hreinsa bráðna málma.
  • Í natrínlampa, sem skilvirk aðferð til að breyta rafmagni í ljós.
  • Sem varmaleiðandi vökvi í sumum tegundum kjarnorkuofna.

Tenglar[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist