Sykes–Picot-samkomulagið

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Kort af áætlaðri skiptinu Sykes-Picot árið 1916
Mark Sykes
Mark Sykes

Sykes-Picot-samkomulagið var leynilegt samkomulag sem gert var á milli ríkisstjórns Bretlands og þriðja lýðveldisstjórn Frakklands í fyrri heimsstyrjöld. Samkomulagið var samið af bretanum Mark Sykes og frakkanum François Georges-Picot sem voru helstu sammingarmenn þeirra og er kennt við þá.

Samkvæmt samkomulaginu þar sem flest lönd Araba voru undir stjórn Ottómansveldisins skiptust svæðin milli Frakka, Breta og Rússa. Frakkar fengu, meðal annars, suðaustur Tyrklands, norður Írak, Líbanon og Sýrlensku strandlengjuna.

Bretar fengu, meðal annars, svæðin milli miðjarðarhafsins, suður Mesópótamíu,

Jordaníu ánni, Jordaníu, Suður Íraks og litlu svæðin sem innihalda Haifa og Acre til þess að geta veitt aðgang að miðjarðarhafinu og Rússar fengu Armeníu. Einnig áttu að vera 2 verndarsvæði fyrir Frakka og Breta.

Bakgrunnur[breyta | breyta frumkóða]

François Georges-Picot

Mikil togstreita var í fyrri heimstyrjöldinni milli Frakka og Breta um tilkall til lands Ottómanveldisins eftir stríð. Frakkar höfðu áhyggjur af auknum umsvifum Breta í mið-austurlöndum en sjálfir áttu þeir erfitt með að beina kröftum sínum þangað. Var því Sykes og Georges-Picot gert að semja um skiptingu landsvæðisins. Samningarviðræður stóðu á milli nóvember 1915 og mars 1916 og luku þeir því í maí 1916, samkomulagið var undirritaður þá.[1]

Opinber birting skjalana; Rússar kröfðust fá hluta af löndunum sem voru undir stjórn Ottómansveldinu en fengu ekki vegna Bolshevik byltinguna.

Bolshevik stjórnin gáfu út afrit af Sykes-Picot samkomulaginu, 23 nóvember 1917 í fréttablöðunum Izvestia og Pravda, sem voru í eign kommúnistaflokks Sóvétríkjanna.

Þetta olli hneykslun og mikil vandræði milli Bandamanna og Araba, Zíonistar voru heldur ekki sáttir, þar sem Sykes-Picot samkomulagið kom út aðeins þremur vikum eftir Balfour. Samkomulagið var mjög umdeilt. Meðal annars vegna þess að það skaraðist á við samkomulag sem Bretland hafði gert við Hussain bin Ali, Sharifann í Mecca. Henry McMahon hafði þá í bréfaskriftum til bin Ali stutt stofnun sameinaðs Arabaríkis í miðausturlöndum. Einnig skaraðist samkomulagið á við Balfour-yfirlýsinguna en í henni studdu bretar stofnun heimalands Gyðinga, sem í dag er Israel.[2]

Sykes-Picot í nútímanum[breyta | breyta frumkóða]

Samkomulagið hefur haft djúpstæð áhrif í miðausturlöndum þar sem landamæri voru teiknuð eftir hentisemi heimsveldana og lítið sem ekkert tekið tillit til menningar á svæðinu né fólksins. Sykes Piccot samkomulagið er talinn hafa mótað mið-austurlöndin, einning skilgreint landamærin milli Íraks og Sýrlands og leitt til núverandi átök Palestínu og Ísraels.

Salafísku skæruliðasamtökin Íslamska ríkið hefur sagt að þeir ætli að afturkalla arfleifð Sykes-Picot samkomulagsins og vestrænnar nýlendustefnu.[3] Þau hafa lýst yfir að þeir hafi stofnað nýtt kalífadæmi í Írak og Sýrlandi og þar með brotið landamæri Sykes-Picot samkomulagsins.[4] Einnig hefur leiðtogi Íslamska ríkisins, Abu Bakr al-Baghdadi, lýst því yfir að samtökin „munu ekki hætta fyrr en þau hafa rekið síðasta naglann í Sykes-Picot samsærið“.[5]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Cleveland, William L. og Martin Bunton, A history of the modern middle east (Boulder: Westview Press, 2013).
  2. Cleveland, William L. og Martin Bunton, A history of the modern middle east (Boulder: Westview Press, 2013).
  3. [1], Skoðað 10. apríl 2016
  4. [2], skoðað 10. apríl 2016
  5. [3], skoðað 10. apríl 2016