Alþjóðlega hljóðstafrófið

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá IPA)
Jump to navigation Jump to search
Fyrir lista yfir algengustu stafi hljóðstafrófins, sjá Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið.

Alþjóðlega hljóðstafrófið eða alþjóðlega hljóðritunarstafrófið (enska: International Phonetic Alphabet, skammstafað IPA) er sérstakt stafróf sem er sérstaklega hannað til að lýsa öllum hljóðum mannlegs máls til hljóðritunar. Það var að frumkvæði Alþjóðlega hljóðfræðifélagsins (enska: International Phonetic Association) árið 1886 sem málvísindamenn hófu að þróa samræmt hljóðritunarstafróf. Nú til dags nýtist það málvísindamönnum, talmeinafræðingum, söngvurum og leikurum svo fátt eitt sé nefnt.

Með alþjóðlega hljóðstafrófinu er leitast við að lýsa áþreifanlegum eiginleikum mælts máls, þá hljóðönum, hljómfalli og niðurgreiningu í orð og atkvæði. Því eru þó takmörk sett þegar kemur að smæstu smáatriðum, en reynt hefur verið að auka á notagildi þess með viðbótartáknum.

Þau grunntákn sem stuðst er við í alþjóðlega hljóðstafrófinu eru stafir og sérmerki. Hægt er að hljóðrita af mismikilli nákvæmni og stöðugt er unnið að því að bæta nákvæmni stafrófsins. Alþjóðlega hljóðfræðifélagið bætir við, fjarlægir og breytir táknum eftir þörf. Núorðið eru stafirnir alls 107, sérmerkin 52 og hljómfallstákn fjögur í stafrófinu.

Sérhljóð[breyta | breyta frumkóða]

Frammælt ' Miðmælt ' Uppmælt
Nálæg
Blank vowel trapezoid.svg
[[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Frammælt, nálægt ókringt sérhljóð|i]] • y]]]
• [ʊ]
[[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Uppmælt, hálfnálægt ókringt sérhljóð|ɤ]] • o]]]
[[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Uppmælt, hálffjarlægt ókringt sérhljóð|ʌ]] • ɔ]]]
[[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Frammælt, fjarlægt ókringt sérhljóð|a]] • ɶ]]]
Nær-nálæg
Hálfnálæg
Miðlæg
Hálffjarlæg
Nær-fjarlæg
Fjarlæg

Samhljóð[breyta | breyta frumkóða]

Samhljóðatafla Alþjóðlega hljóðstafrófsins

Staður → Varamælt Tannmælt Gómmælt Kokmælt Raddglufu-
mælt
↓ Háttur Tvívara-
mælt
Tannvara-
mælt
Tannmælt Tannbergs-
mælt
Tanngóm-
mælt
Rismælt (Fram-)
gómmælt
Gómfyllu-
mælt
Vara- og
gómmælt
Úfmælt Kokmælt Raddglufu-
mælt
Nefhljóð [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Tvívaramælt nefhljóð|m]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Tannvaramælt nefhljóð|ɱ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Tannmælt nefhljóð|n̪]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Tannbergsmælt nefhljóð|n]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Rismælt nefhljóð|ɳ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Framgómmælt nefhljóð|ɲ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Uppgómmælt nefhljóð|ŋ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Vara- og gómmælt nefhljóð|ɴ]]]]]
Lokhljóð [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað tvívaramælt lokhljóð|p]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað tvívaramælt lokhljóð|b]]]]] [p̪] [b̪] [t̪] [d̪] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað tannbergsmælt lokhljóð|t]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað tannbergsmælt lokhljóð|d]]]]] [ʈ] [ɖ] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað framgómmælt lokhljóð|c]]]]] [ɟ] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað uppgómmælt lokhljóð|k]]]]] [ɡ] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað úfmælt lokhljóð|q]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað úfmælt lokhljóð|ɢ]]]]] [ʡ] [ʔ]
Önghljóð [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað tvívaramælt önghljóð|ɸ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað tvívaramælt önghljóð|β]]]]] [f] [v] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað tannmælt önghljóð|θ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað tannmælt önghljóð|ð]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað tannbergsmælt önghljóð|s]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað tannbergsmælt önghljóð|z]]]]] [ʃ] [ʒ] [ʂ] [ʐ] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað framgómmælt önghljóð|ç]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað framgómmælt önghljóð|ʝ]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Óraddað uppgómmælt önghljóð|x]]]]] [[Hjálp:Alþjóðlega hljóðstafrófið|[[[Raddað uppgómmælt önghljóð|ɣ]]]]] [χ] [ʁ] [ħ] [ʕ] [ʜ] [ʢ] [h] [ɦ]
Nálgunarhljóð [ʋ] [ɹ] [ɻ] [j] [ɰ]
Sveifluhljóð [ʙ] [r] * [ʀ] *
Sláttarhljóð [ⱱ̟] [ⱱ] [ɾ] [ɽ] * [ʡ̯]
Hliðmælt önghl. [ɬ] [ɮ] [ɭ˔̊] [ʎ̥˔] [ʟ̝̊]
Hliðmælt nálg.hl. [l] [ɭ] [ʎ] [ʟ]
Hliðmælt sláttarhl. [ɺ] * [ʎ̯]

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]