Gunnbjörn Úlfsson
Gunnbjörn Úlfsson var norskur maður, sonur Úlfs kráku, sem sigldi til Íslands um ár 900. Skip hans bar af leið og sá hann þá eyjar vestan við Ísland sem síðar voru kallaðar Gunnbjarnarsker og talið er að það hafi verið Grænland. Allmörg nútíma örnefni á Grænlandi eru kölluð eftir honum, þar á meðal hæsta fjall Grænlands, Gunnbjarnarfjall (danska Gunnbjørn Fjeld).
Gunnbjörns er getið í samhljóða örstuttum frásögnum Landnámabókar[1] og Eiríks sögu rauða[2] þar sem sagt er frá er áformum Eiríks að rannsaka lönd vestan við Ísland: „… hann ætlaði að leita lands þess, er Gunnbjörn son Úlfs kráku sá, er hann rak vestur um Ísland, þá er hann fann Gunnbjarnarsker; …“. Í Grænlands annál Björns Jónssonar á Skarðsá segir: „Ástæðan fyrir því að Eiríkur rauði sigldi til Grænlands er ekki annað en að í gamlla manna minni var sagt að Gunnbjörn, sonur Úlfs kráku, þóttist hafa séð jökul í hafinu í vestur um leið og Snæfellsjökul þegar hann rak vestur í haf eftir að hann fór frá Gunnbjarnaeyjum.“ [3]
Annars er lítið um hann sagt nema á nokkrum öðrum stöðum í Landnámabók í framhjáhlaupi. Hann er sagður vera sonur Úlfs kráku Hreiðarssonar og bróðir Grímkels Úlfssonar. Þess ekki getið í Landnámabók hvað varð um Gunnbjörn eftir að hann sá skerin en bróðir hans, Grímkell, og synir Gunnsteinn og Halldór eru skráðir meðal landnámsmanna á Íslandi (Grímkell á Snæfellsnesi og synirnir við Ísafjarðardjúp) og þess vegna hefur verið talið að sigling hans vestur um Ísland hafi gerst við upphaf landnáms á Íslandi.
Í Sturlubók Landnámubókar er sagt frá því að Snæbjörn galti hafi hafi einnig leitað Gunnbjarnarskerja eins og Eiríkur rauði eftir manndráp.
Waldemar Lehn (f. 1911 – d. 2005), prófessor emeritus við Manitoba-háskóla og sérfræðingur í ljósbroti í lofthjúpi jarðar og speglunum, hélt því fram að skerin sem Gunnbjörn sá hefðu frekar verið hillingar, speglun, af strönd Grænlands fremur en raunverulegar eyjar [4] [5]
Tilvitnanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ [ https://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm Landnámabók (Sturlubók)]
- ↑ Eiríks saga rauða
- ↑ Upphaf ok meðal þartil, hvarfyrir Eiríkr rauði uppsigldi Grænland, var ei annað enn þetta, at þat orð var í gamalla manna minni, at Gunnbjörn, son Úlfs kráku, þóttist sèð hafa til annars jökulsins í vestrhafinu, en Snæfellsjökul híngat, þá er hann rak vestr í haf, eptir þat hann fór frá Gunnbjarnareyjum. Grønlands historiske mindesmærker I
- ↑ Lehn. Waldemar (Jul 2000) Skerrylike mirages and the discovery of Greenland. Applied Optics. 39 árgangur, 21 tölublað, bls 3612–9 |pmid=18349932 |doi=10.1364/ao.39.003612 |bibcode=2000ApOpt..39.3612L
- ↑ Seaver. Kirsten A. The Last Vikings: The Epic Story of the Great Norse Voyagers, Bloomsbury Academic. bls 16–17 ISBN 9781784530570
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- Helgi Þorláksson 2001, ‘Enterprizing explorers in the North Atlantic.’ Voyages and Exploration in the North Atlantic from the Middle Ages to the XVIIth Century , Anna Agnarsdóttir ritstj., Reykjavík: University of Iceland, bls. 13-28.
- Ólafur Halldórsson 1978, Grænland í miðaldaritum, Reykjavík: Sögufélag.
- Theódór Friðriksson 1944, Ofan jarðar og neðan, Reykjavík: Víkingsútgáfan, bls. 56-58.
- Þorvaldur Thoroddsen 2003-2009, Landfræðisaga Íslands. Hugmyndir manna um Ísland, náttúruskoðun og rannsóknir, fyrr og síðar I-V, Reykjavík: Ormstunga.
- Orri Vésteinsson (22.2.2018). „Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?“. Vísindavefurinn.