Norður-þýska ríkjasambandið

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Norður-þýska ríkjasambandið
Norddeutscher Bund
Fáni þýska keisaraveldisins Skjaldarmerki norður-þýska ríkjasambandsins
Fáni norður-þýska ríkjasambandsins Skjaldarmerki norður-þýska ríkjasambandsins
North German Confederation 1870.svg
Opinber tungumál Þýska
Höfuðborg Berlín
Forseti
 -1867–1871

Vilhjálmur 1.
Kanslari
 -1867–1871

Otto von Bismarck
Stofnun 16. apríl 1867
Upplausn 18. janúar 1871
Gjaldmiðill Vereinsthaler

Norður-þýska ríkjasambandið (Norddeutscher Bund á þýsku) var sambandsríki tuttugu og tveggja þýskra ríkja norðan við Main-fljót sem var til frá 1867 til 1871. Norður-þýska ríkjasambandið var stofnað að undirlagi forsætisráðherra Prússlands, Otto von Bismarcks, í kjölfar stríðs Prússlands og Austurríkis árið 1866 og upplausnar þýska ríkjasambandsins.

Eftir að Prússar sigruðu Austurríkismenn í orrustunni við Königgrätz þann 3. júlí 1866 innlimaði Vilhjálmur 1. Prússakonungur flest ríkin sem höfðu stutt Austurríki: Konungsríkið Hanover, Slésvík-Holtsetaland, hertogadæmið Nassá, kjörfurstadæmið Hesse-Kassel og borgríkið Frankfurt. Hluti stórhertogadæmisins Hesse-Darmstadt norðan við Main-fljót varð einnig hluti af ríkjasambandinu. Austurríki var útskúfað úr sameiningu Þýskalands og neyddist til að samþykkja útþenslu Prússa og upplausn gamla þýska ríkjasambandsins í friðarsáttmála í Prag þann 23. ágúst 1866.

Norður-þýska ríkjasambandið varð til sem hernaðarbandalag þann 18. ágúst 1866 og var þá kallað ágústbandalagið (August-Bündnis á þýsku). Í fyrstu voru aðildarríkin sextán: Prússland, hertogadæmin Saxe-Weimar-Eisenach, Oldenburg, Brúnsvík, Saxe-Altenborg, Saxe-Coburg og Gotha og Anhalt, furstadæmin Schwarzbourg-Sondernshausen, Schwarzbourg-Rudolstadt, Waldeck, Reuss-Gera, Schaumbourg-Lippe og Lippe-Detmold og borgríkin Hamborg, Lübeck og Brimaborg. Á næstu mánuðum bættust við stórhertogadæmin Mecklembourg-Schwerin og Mecklembourg-Strelitz þann 21. ágúst, héröðin Efra-Hessen og stórhertogadæmið Hessen þann 3. september, hertogadæmið Sachsen-Meiningen þann 8. október og konungsríkið Saxland þann 21. október.

Til þess að styggja ekki Napóleon III Frakkakeisara forðaðist Bismarck að innlima ríkin í suðurhluta Þýskalands (konungsríkin Bæjaraland og Württemberg, stórhertogadæmið Baden og suðurhluta Hesse-Darmstadt) í norður-þýska ríkjasambandið. Þessi fjögur ríki undirrituðu þó eftir ítölur frá Bismarck hernaðarbandalag við Prússland, bæði í varnar- og sóknarskyni. Stjórnarskrá norður-þýska ríkjasambandsins gerði því ráð fyrir að þessi ríki myndu ganga inn í sambandið á einhverjum tímapunkti.

Stjórnarskráin var samþykkt þann 16. apríl 1867 og tók gildi þann 1. júlí sama ár. Konungur Prússlands varð jafnframt forseti norður-þýska ríkjasambandsins og þing sambandsins var sett á tveimur deildum: Sambandsþinginu (Bundesrat) og ríkisþinginu (Reichstag). Konungnum var jafnframt falið að útnefna kanslara sem yrði ábyrgur gagnvart honum einum. Kosið var á ríkisþingið í almennum kosningum en þetta þing naut lítilla raunverulegra valda. Flest völd voru í höndum efri þingdeildarinnar, þar sem Prússland var potturinn og pannan.

Stjórnarskráin var hugarsmíð Bismarcks, sem keyrði fram sín stefnumál jafnvel þar sem þau voru á öndverðum meiði við skoðanir Vilhjálms Prússakonungs. Stjórnarskráin tryggði yfirburði Prússa innan sambandsins. Bismarck tókst með sambandinu að stíga fyrsta skrefið í átt að sameiningu Þýskalands árið 1871. Þýska keisaraveldið, sem stofnað var árið 1871, nýttist við stjórnarskrá sem var að miklu leyti byggð á stjórnarskrá norður-þýska sambandsins.

Heimild[breyta | breyta frumkóða]