Kúmkvat

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Kúmkvat
Kúmkvat ávextir
Kúmkvat ávextir
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Skipting: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
Undirflokkur: Rosidae
Ættbálkur: Sápuberjaættbálkur (Sapindales)
Ætt: Glóaldinætt (Rutaceae)
Ættkvísl: Sítrus (Citrus)
Tegund:
C. japonica

Tvínefni
Citrus japonica
(Thunb.)

Kúmkvat (einnig nefnt egglaga gullappelsína) er ávöxtur sítrustrésins Citrus japonica. Ávaxatréð er lágvaxið og er talið eiga uppruna sinn í Kína.[1][2] Aldinkjötið er þurrt en bragðmikið, hýðið er bragðsterkt og það er borðað með ávextinum.[3]

Uppruni[breyta | breyta frumkóða]

Kúmkvat-tréð er upprunalega frá Suður-Asíu og fyrstu skrár um ávöxtin finnast í ritum frá Kína frá 12. öld. Trén hafa tekið upp stofn í Indlandi, Japan, Taiwan, Filippseyjum og Suður-Asíu. Tegundin var svo tekin til Evrópu árið 1846 og stuttu seinna til Norður-Ameríku.

Kúmkvat-tré eru sígræn, hægvaxta tré sem verða 2,4-4,5 metra há. Greinarnar eru ljósgrænar á meðan þer eru ungar og verða brúnar með aldri. Laufin eru einföld að lögun og líkjast öðrum sítrusarlaufblöðum. Þau eru dökkgræn með glans að ofan en eru ljósgræn að neðan. laufin eru um 3,25-8,6 centímetrar í lengd með fína gadda frá enda laufblaðsins fram að miðju.[2][4]

Blóm kúmkvatstrjánna eru lítil, hvít blóm með fimm krónublöð. Blómin geta verið stök eða í hópum með allt að fimm blómum saman.

Undirtegundir[breyta | breyta frumkóða]

Hringlaga kúmkvat[breyta | breyta frumkóða]

Hringlaga kúmkvat, líka kallað marumi, var fyrst lýst 1784. hún kom til Flórida frá Japan árið 1885. Ávöxturinn er hringlaga og verður um 3,2 cm. í lengd. Hver ávöxtur hefur 1-3 fræ sem eru minni en fræ frá nagami ávextinum. Tréð er mjög líkt nagami stofninum en hefur gadda, minni lauf og getur staðist kalt veður miklu betur.[2]

Egglaga kúmkvat[breyta | breyta frumkóða]

Lögun kúmkvats-ávaxtarins.

Egglaga kúmkvat, líka kallað nagami kom frá kína til London árið 1846 með Robert Fortune. Plantan er sögð hafa fundist í Norður Ameríku 1850. Þá kom hún til Flórida frá Japan árið 1885. Ávöxturinn er egglaga, upp að 4,5 cm. langir og 3 cm. breiðir. Ávöxturinn hefur 2-5 fræ og er í blóma frá októmber til janúar. Trén gefa frá sér 3.000 til 3.500 ávexti eftir hvert blómgunarskeið. Þetta er algengasta tegundin af kúmkvat í Bandaríkjunum og til matarræktunar.[2]

Jinagsu-kúmkvat[breyta | breyta frumkóða]

Jiangsu-kúmkvat eru líka ætir ávextir. Ávextirnir eru hringlaga eð bjöllulaga og verða appelsínugulir þegar þeir eru tilbúnir til áts. Þessi stofn er léttilega aðgreindur frá öðrum kúmkvatsstofnum þökk sé hringlaga laufblöðum þeirra, sem finnast ekki á öðrum kumkquattrjám. Ólíkt hringlaga kúmkvat getur þessi stofn ekki lifað af í frosti.[2]

Veðurfar[breyta | breyta frumkóða]

Egglaga kúmkvattré geta staðist mikið frost, þó svo að tegundin hafi það miklu betur á hærri hitastigum. Á sumrin þurfa trén hitastig við 26.67º-37.78º C. Þau geta samt staðist frost í allt að -12 gráður og er kúmkvat því einn harðgerasti sítrus sem fyrirfinnst.[5][2]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2724150
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Morton, J, „Fruits of warm climates“, 30. nóvember 2018
  3. Dóra Hafsteinsdóttir. 2002. Matarorð úr jurtaríkinu.
  4. https://www.rhs.org.uk/Plants/83394/i-Citrus-japonica-i-(F)/Details], 30. nóvember 2018
  5. Wikipedia Cold-hardy citrus, sótt 30 nóvember 2018