Bjúgormar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Bjúgormar
Bjúgormur
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Hryggleysingjar (Cycloneuralia)
Flokkur: Ormar (Scalidophra)
Ættbálkur: Bjúgormar (Priapulida)
Ættir

Bjúgormar (fræðiheiti: Priapulida) eru ætt orma. Eingöngu hafa fundist 16 tegundir í heiminum. Þeir eru 0,5 cm til 20 cm að stærð. Stærri bjúgormar eru mest á kaldari svæðum bæði á norður- og suðurhveli jarðar[1] frá 6 m niður á 7500 m dýpi.[2] Smærri ormarnir í bálknum halda sig á heitari svæðum. Þeir bora sig í drullu og sand á sjávarbotninum, sem næg fæða er sem þeir geta nært sig á.[1] Allar þekktar tegundir bjúgorma eiga heima í sjó og eru botnlægar tegundir sem þýðir að þær búi á botninum.[2] Ormarnir geta búið á svæðum þar sem er lítil selta alveg niður í 6‰ í Eystrasalti og á svæðum þar sem lítið súrefnismagn er í sjó niður í 2 mL/L.[3]

Helsta fæða bjúgorma eru hægfara lífverur sem eru á sama búsvæði og bjúgormarnir, oft smærri ormar eins og burstormar (fræðiheiti: Polychatete).[4] Bjúgormar finnast víða við Ísland og eru algengir á leir og sandbotni.

Lýsing[breyta]

Á fremri hluta búksins er útsetjanlegur munnur og getur ormurinn einnig notað þennan hluta til að ýta sér áfram og bora sig ofan í leðjuna eða sandinn. Um öndun er lítið vitað en ætla má að fálmararnir sem standa aftur úr séu notaðir til þess. Þessir fálmarar hafa mikið yfirborð. Búkurinn er umlukinn hrjúfu smáu hreistri og undir því eru þykir vöðvar sem umlykja líkamsholið. Munnholið nær svo inn í þetta vöðvahol. En í því eru næringarefni úr fæðunni tekin upp og að lokum fer fæðan út um endaþarminn. Bjúgormar hafa enga blóðrás eða neitt hringrásarkerfi að nokkrum toga. Taugakerfið er einfalt, taugaenda hringur við munnopið og svo er taug sem nær aftur í endann á orminum þar sem endaþarmurinn er.

Fjölgun[breyta]

Bjúgormar eru af tveimur kynjum: karldýr og kvendýr. Kynfæri þeirra eru nálægt endaþarmsopi og opnast á annarri hlið dýrsins. Frjóvgun á sér stað þegar að sáðfrumur karldýrsins frjóvga egg kvendýrsins útvortis hjá flestum tegundum í fylkingunni. Hrygningartímabilið er talið vera í desember til janúar í Eystrasalti, þó hefur tekist að rækta ormana á rannsóknarstofu frá október til apríl, þá hafa rannsóknir á ormum sem komnir eru að hrygningu að karldýrið sleppir sæðinu fyrst og svo hrygndu kvendýrin eggjum á eftir. Dýrin gerðu þetta aðeins þegar komið var rökkur eða nótt. Eggin klekjast eftir um það bil 100 daggráður eða eftir tíu daga við 10 °C. Þá klekjast lirfurnar og það tekur þær sjö mánuði að verða að ormi.[3]

Flokkun[breyta]

Mynd: Bjúgormur grefur sig í leðju.

Uncertain relationship

"Class" Palaeoscolecida

Stem-group Priapulida

Class †Archaeopriapulida
Genus †Ancalagon
Genus †Anningvermis
Genus †Corynetis
Genus †Ottoia
and more...

Phylum Priapulida

Class Priapulimorpha
Order Priapulimorphida
Family Priapulidae
Genus Acanthopriapulus
Genus Priapulopsis
Genus Priapulus
Family Tubiluchidae
Genus Meiopriapulus
Genus Tubiluchus
Class Halicryptomorpha
Order Halicryptomorphida
Family Halicryptidae
Genus Halicryptus
Class Seticoronaria
Order Seticoronarida
Family Maccabeidae
Genus Maccabeus

Tilvísanir[breyta]

  1. 1,0 1,1 „priapulid -- Encyclopedia - Britannica Online Encyclopedia“, skoðað þann 7. nóvember 2011.
  2. 2,0 2,1 Frank Emil Moen, E. S.. Marine Fish & Invertebrates. Aquapress, 2004.
  3. 3,0 3,1 Wennberg, S.. Aspects of Priapulid Development. Háskólinn í Uppsölum, 2008.
  4. Robert D. Barnes. Invertebrate Zoology, Fifth Edition. Saunders College Publishing, 1987.

Heimildir[breyta]

Tenglar[breyta]