Aukatengingar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Orsakartenging)
Jump to navigation Jump to search

Aukatengingar eru margir flokkar samtenginga sem standa fremst í aukasetningu eins og í setningunni ‚hún sagði hún hefði misst af bílnum‘. Aukatengingar eru notaðar til að tengja aukasetningar við aðrar setningar. Þær standa alltaf fremst í setningu.[1]

Skipting[breyta | breyta frumkóða]

Auktengingar skiptast í tvo flokka (falltengingar og atvikstengingar og fer skiptingin eftir því hvort þær séu notaðar til að tengja fallsetningar eða atvikssetningar saman.

Falltengingar[breyta | breyta frumkóða]

  • Skýringartenging
    Dæmi: Hann sagði ég væri asni.
  • Spurnartenging
    hvort‘, ‚hvort...eða‘, ‚hvort...heldur
    Dæmi: Amma spurði hvort ég vildi kleinu.
    Dæmi: Sigga vissi ekki hvort hún ætti að syngja þjóðsönginn eða vögguvísuna.

Atvikstengingar[breyta | breyta frumkóða]

  • Tíðartenging
    þegar, áður en, (á) meðan, eftir að, er, sem, frá því að, frá því er, fyrr en, jafnskjótt og, jafnskjótt sem, óðar en, síðan, undireins og, strax og, um leið og, þangað til að, þar til er, þá er, til þess er, þar til að, uns
    Dæmi: Þær hlógu þegar við duttum.
    Dæmi: Ég hef verið hér síðan ég man eftir mér.
  • Skilyrðistenging
    ef, nema, svo framarlega sem
    Dæmi: Þú fellur á prófinu ef þú nennir ekki að læra.
    Þú verður ekki ríkur nema þú sért duglegur.
  • Orsakartenging (hafa allar nákvæmlega sömu merkingu)
    af því að, því að, þar eð, þar sem, fyrir því að, með því að, úr því að, sökum þess að, sakir þess að, vegna þess að, fyrst
    Dæmi: Ég sagði þér þetta úr því að þú spurðir.
    Dæmi: Ég sagði þér þetta af því að þú spurðir.
    Dæmi: Ég sagði þér þetta vegna þess að þú spurðir.
    Dæmi: Ég sagði þér þetta fyrst þú spurðir.
  • Afleiðingartenging
    svo að (í merkingunni ‚svo að því leiðir að...‘), að
    Dæmi: Veðrið var slæmt svo að hún komst ekki.
    Dæmi: Veðrið var svo slæmt hún komst ekki.
  • Viðurkenningartenging
    þó að, þótt, enda þótt, jafnvel þótt, þrátt fyrir (það) að
    Dæmi: Ég kaupi hestinn þó að hann sé haltur.
    Dæmi: Ég kaupi hestinn þótt hann sé haltur.
  • Tilgangstenging
    til þess að, til að, svo að, í merkingunni 'í þeim tilgangi að'
    Dæmi: Færðu þig til þess að ég sjái sjónvarpið.
    Dæmi: Færðu þig til ég sjái sjónvarpið.
    Dæmi: Færðu þig svo að ég sjái sjónvarpið.
  • Samanburðartenging
    eins og, sem, svo sem, heldur en, og, en, því - (sem) - því, því - (sem) - þeim mun
  • Tilvísunartenging
    sem, þar sem, þar er, þangað sem, þangað er, þaðan sem, þaðan er, hvert sem, hvert er, hvar sem, hvaðan sem, hvaðan er, hvernig sem, hvenær sem (einnig flestar samsettar tengingar með tilvísunarfornöfnunumsem‘ og ‚er‘; sem eru að sumra mati eiginlega tengiorð).
    Dæmi: Þetta er maðurinn sem ég kynntist í Danmörku.
    Dæmi: Hann reyndi að selja málverkin hvar sem hann kom.

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]

Heimildir[breyta | breyta frumkóða]

  • Bjarni Ólafsson (1995). Íslenskur málfræðilykill. Mál og menning. ISBN 9979-3-0874-5.
  • Björn Guðfinnson (án árs). Íslensk málfræði. Námsgagnastofnun.
  • Óbeygð orð.
  1. http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041103014424/www.ma.is/ismal/malfraedi/obeygdord/default.htm