Ávarpsfall

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Föll í málfræði
Íslensk föll
Nefnifall
Þolfall
Þágufall
Eignarfall
Ávarpsfall
Föll í öðrum tungumálum

Áhrifsfall
Ávarpsfall
Deildarfall
Eignarfall
Eignartilvísunarfall
Fjarverufall
Forsetningarfall
Íferðarfall
Íverufall
Nefnifall
Nærverufall
Samanburðarfall
Samvistarfall
Staðarfall
Sviptifall
Tilgangsfall
Tækisfall
Úrferðarfall
Verufall
Virðingarfall
Þágufall
Þolfall
Þollsfallsleysingisfall

Ávarpsfall (vocativus) er fall í málfræði sem tekur gildi þegar nafnið er sagt í beinni ræðu, það er að segja þegar viðkomandi er ávarpaður. Orðið „ávarp“ er sumpart ónákvæmt í íslensku og getur þýtt eins konar ræða (samanber „nýársávarp forseta“) en fallið hefur ekkert með ræðu að gera.

Enn fremur er ljóst að sumir myndu skilja orðið „ávarp“ þannig að aðeins þegar einstaklingur er nefndur á nafn í upphafi samtals sé hann ávarpaður enn ávarpsfallið er notað út allt samtalið í flestum þeim tungumálum sem hann er notaður og mætti því ef til vill fremur nefna viðmælendafall eða annarar persónu fall. Hjástæð (við nafn viðkomandi) lýsingarorð og titilorð svo sem herra eða frú eru ennfremur sett í ávarpsfall.

Notkun eftir tungumálum[breyta | breyta frumkóða]

Germönsk tungumál[breyta | breyta frumkóða]

Íslenska[breyta | breyta frumkóða]

Í íslensku eru einhverjar leifar af ávarpsfalli en ekkert alvöru ávarpsfall. Jesú, ávarpsfallsmynd af orðinu Jesús, er tekið úr latínu.

Orðmyndirnar son og vin eru dæmi um ávarpsfall:

Nefnifall Ávarpsfall
Kær vinur er gulli betri. Kæri vin, segðu mér nú sögu.

Keltnesk tungumál[breyta | breyta frumkóða]

Skosk gelíska[breyta | breyta frumkóða]

Í skoskri gelísku sem og í írsku er ávarpsfall myndað með smáorðinu a og mýkingu fyrsta samhljóðs í nafninu þar sem á við. Í karlkynsnöfnum fer síðasta samhljóð einnig í gegnum „grenningu“ (e. slenderisation) sem er táknað í ritmálinu með i á undan samhljóðinu. Smáorðinu a er sleppt ef nafnið byrjar á sérhljóði.

Nefnifall Ávarpsfall
Caitrìona a Chaitrìona
Dòmhnall a Dhòmhnaill
Màiri a Mhàiri
Seumas a Sheumais
Ùna Ùna
a choin

Slavnesk tungumál[breyta | breyta frumkóða]

Litháíska[breyta | breyta frumkóða]

Í litháísku eru endingar ávarpsfalls -i, -ai og -e.

Rússneska[breyta | breyta frumkóða]

Í rússnesku hefur ávarpsfallið horfið en þó má greina leifar þess í upphrópunum eins og Bosje! „Guð!“.

Tékkneska[breyta | breyta frumkóða]

Ávarpsfall er að finna í tékknesku en ekki hinni náskyldu slóvakísku. Orð og nöfn sem í nefnifalli enda á -a, svo sem mörg kvennmansnöfn og sum ættarnöfn, enda á -o í avarpsfalli, t.d. nf. Olga, ávf. Olgo; nf. Radjana, ávf. Radjano; nf. Mia ávf. Mio. Karlkynsnöfn sem enda á -n, -d eða -r í nefnifalli bæta við sig -e endingu í ávarpsfalli. Karlkynsorð sem enda á -s, -z eða -l bæta við sig -i. Karlkynsorð sem enda á -k í nefnifalli bæta við sig -u. Kvenkynsnöfn sem enda á samhljóða í nefnifalli haldast yfirleitt óbreytt.

Úkraínska[breyta | breyta frumkóða]

Í úkraínsku varðveist ávarpsfall aðeins í eintölu.

Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
  Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.