Ávarpsfall

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Föll í málfræði
Íslensk föll
Nefnifall
Þolfall
Þágufall
Eignarfall
Ávarpsfall
Föll í öðrum tungumálum

Áhrifsfall
Ávarpsfall
Deildarfall
Eignarfall
Eignartilvísunarfall
Fjarverufall
Forsetningarfall
Íferðarfall
Íverufall
Nefnifall
Nærverufall
Samanburðarfall
Samvistarfall
Staðarfall
Sviptifall
Tilgangsfall
Tækisfall
Úrferðarfall
Verufall
Virðingarfall
Þágufall
Þolfall
Þollsfallsleysingisfall

Ávarpsfall er fall í málfræði sem tekur gildi þegar orðið er sagt í beinni ræðu, það er að segja þegar viðkomandi er ávarpaður. Orðið 'ávarp' er sumpart ónákvæmt í íslensku og getur þýtt einskonar ræða samanber 'níársávarp forseta', en fallið hefur ekkert með ræðu að gera. Ennfremur er ljóst að sumir mindu skilja orðið 'ávarp' þannig að aðeins þegar einstaklingur er nefndur á nafn í upphafi samtals sé hann ávarpaður enn ávarpfallið eða vókatívusinn er notað út alt samtalið í flestum þeim tungumálum sem hann er notaður og mættti því ef til vill fremur nefna viðmælendafall eða annarar persónu fall. Hjástæð (við nafn viðkomandi) lýsingarorð og titilorð svo sem herra eða frú eru ennfremur sett í ávarpsfall.

Ávarpsfall í íslensku[breyta | breyta frumkóða]

Föll í íslensku
Nefnifall
Þolfall
Þágufall
Eignarfall

Íslenska hefur tæknilega ekki ávarpsfall, þótt nokkur orð hafi falli undir þetta eins og orðið Jesús, sem einusinni beygðist eins og samheitið Iesus beygist í Latínu- og var ávarpsfall orðsins Jesús; „Jesú“.[1] Í daglegu tali eiga tvö íslensk orð sér ávarpsfall, sonur og vinur.

Dæmi:

  • Drottinn minn og frelsari, Jesú, frelsaðu mig!
  • Jesú, komdu hingað.
  • Elsku vin!
  • Góði son!

talning á tungumálum með ávarpsfall[breyta | breyta frumkóða]

  • hindí
  • króatíska (serbó-króatíska)
  • latína
  • litháíska
  • pólska
  • rúmenska
  • sanskrít
  • tékkneska
  • úkraínska

hvernig ávarpsfallið fúnkerar í ólíkum tungumálum[breyta | breyta frumkóða]

Litháíska: endingar ávarpsfalls eru -i, -ai og -e.

Tékkneska - ávarpsfall er að finna í tékknesku en ekki hinni náskyldu slóvakísku, orð og nöfn sem í nefnifalli enda á -a, svo sem mörg kvennmansnöfn og sum ættarnöfn, enda á -o, nf. Olga, ávf, Olgo, nf. Radjana ávf. Radjano, nf. Mia áf. Mio. Karlkyns nöfn sem enda á -n, -d, eða -r í nefnifalli bæta við sig -e endingu í ávarpsfalli. Karlkins orð sem enda á -s, -z eða -l bæta við sig -i. Karlkins orð sem enda á -k í nefnifalli bæta við sig -u. Kvenkyns nöfn sem enda á samhljóða í nefnifalli haldast yfirleitt óbreitt.

Úkraínska; aðeins varðveist í eintölu.

Rússneska; í rússnesku hefur ávarpsfallið horfið en þó má greina leifar þess í upphrópunum eins og Guð (bosje) og drottinn.

Heimildir[breyta | breyta frumkóða]

  1. „Beyging orðsins „Jesús““, á Beygingarlýsingu íslensks nútímamáls
Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
  Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.