Samkynhneigð

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Samkynhneigð nefnist það þegar einstaklingur laðast að einstaklingum af sama kyni. Það að vera samkynhneigður þýðir að maður laðast bæði tilfinningalega og kynferðislega af öðrum af sama kyni.

Samkynhneigðir karlmenn eru oft kallaðir hommar og samkynhneigðar konur lesbíur. Til eru fleiri kynhneigðir en samkynhneigð og gagnkynhneigð, og þekktust þar á meðal er tvíkynhneigð en þá laðast fólk að báðum kynjum. Þá er til svokölluð persónuhneigð eða pansexual, ókynhneigð eða asexual og pomosexual en það er fólk sem skilgreinir ekki kynhneigð sína. Svo er aftur til transfólk en það er fólk sem upplifir sig í röngum líkama og gengst því undir kynleiðréttingarferli. Transfólk getur haft mismunandi kynhneigðir. Mjög niðrandi er að tala um transfólk sem kynskiptinga.

Algengt samheiti yfir samkynhneigða, tvíkynhneigða, persónuhneigða, transfólk og fleiri sem ekki falla undir hið gagnkynhneigða regluveldi er „hinsegin“.

Erfitt getur reynst að átta sig á kynhneigð sinni og tekur fólk oft mörg ár að gera sér fyllilega grein fyrir henni. Allir hafa rétt á því að velja sjálfir hvað þeir kjósa að kalla sína kynhneigð og getur ofbeldi falist í því að neita fólki um að lifa eftir sinni sannæringu eða að neyða á það merkimiða sem það er ósammála. Samkynhneigð, eða að haga sér að öðru leyti ekki eftir reglum samfélagsins, verður enn þá fyrir miklum fordómum víðsvegar um heim og eru hatursglæpir allt of algengir gagnvart samkynhneigðu fólki.

Á Íslandi[breyta]

Til eru félög og samtök sem fjalla um málefni samkynhneigðra eða eru á vegum þeirra.

Samtökin 78 í Reykjavík[breyta]

Samtökin 78 eru aðal baráttusamtök hinsegin fólks á Íslandi og eru staðsett í Reykjavík. Ungliðahreyfingin er undirfélag Samtakanna 78 og er fyrir fólk í framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu. Reglulegir fundir kl. 20:00 öll sunnudagskvöld í Regnbogasal Samtakanna 78, á laugarveginum. Símanúmer og tölvupóstfang er að finna inná síðu samtakanna.

Hin - Hinsegin Norðurland[breyta]

Fræðslu- og stuðningssamtök fyrir hinsegin fólk á Norðurlandi. Reglulegir fundir í Húsinu (4. hæð í félagsmiðstöðinni Rósenborg) alla miðvikudaga frá klukkan 19:30-21:30.

Q-félag hinsegin stúdenta á Íslandi[breyta]

Baráttufélag hinsegin stúdenta og fólks í háskólum Íslands. Reglulegir fundir á föstudögum kl. 20:30 í Regnbogasal Samtakanna 78.

Trans-Ísland[breyta]

Félag transfólks á Íslandi. Hittist fyrsta miðvikudag hvers mánaðar kl. 20:00 í Regnbogasal Samtakanna 78. Frekari upplýsingar er að finna á síðu Samtakanna '78

Samkynhneigð til forna[breyta]

Rómverski sagnaritarinn Tacitus segir frá því í riti sínu Germaníu að Germanar tíðkuðu að hegna mönnum fyrir ergi.

Fer refsing eftir afbrotunum: svikarar og liðhlauparar eru hengdir í trjám, en skræfur og ragmenni og fúllífismenn [þ.e. hommar] eru kæfðir í for og mýrarfenjum, en viðjum kastað yfir. Er þessi tvenns konar dauðarefsing til þess ætluð, annars vegar að vekja athygli á glæpunum, með því að sýna refsinguna, og hins vegar að fela smánina sjónum manna. (Þýð. Páll Sveinsson).

Forn-Grikkjum þótti ekki tiltölumál að leggja lag sitt við yngissveina og sögðu þá hæfa til ásta en konur til undaneldis.[1] Rómverjar höfðu almennt ekki horn í síðu homma þótt þeir væru ekki eins frjálslyndir og Grikkir í þessum efnum eins og ráða má af orðlaginu hjá Tacitusi. Skáld á borð við Catullus, Tibullus og Martialis ortu til ástmanna sinna og drógu ekkert undan. Sumir Rómverjar virðast þó hafa bendlað samkynhneigð við Grikki og útlendinga og ekki þótt slíkar hneigðir til fyrirmyndar.

Að koma út (úr skápnum)[breyta]

Margt fólk sem laðast að fólki af sama kyni „kemur út úr skápnum“ (eða einfaldlega „kemur út“), eins og það er stundum kallað, á einhverjum tímapunkti í lífinu. Þetta er vegna þess að samfélagið gerir ráð fyrir því að allir séu gagnkynhneigðir frá fæðingu nema annað komi fram. Mikilvægur hluti réttindabaráttu hinsegin fólks er að berjast gegn þessum skaðlegu hugmyndum. Oftast er því lýst í þremur tímabilum. Fyrsta tímabilið er að „þekkja sjálfa/n sig,“ og uppgötvun eða ákvörðun þess að einstaklingurinn sé opinn fyrir sambandi við manneskju af sama kyni. Þessu er oft lýst sem að koma út fyrir sjálfum sér. Næsta tímabil felur í sér ákvörðunina að segja öðrum frá, það er að segja fjölskyldu, vinum, vinnufélögum og svo framvegis. Þetta getur gerst allt frá unga aldri, um 11 ára, og upp í fertugs aldurinn og eldri. Þriðja skeiðið felur meira í sér að lifa almennt og opinskátt sem samkynhneigður einstaklingur í sínu samfélagi. Benda má á að gagnkynhneigt fólk þarf vanalega ekki að ganga í gegnum sama ferli.

Réttindabarátta sam-, tví-, fjölkynhneigðra og transfólks[breyta]

Undanfarna áratugi hefur réttindabarátta sam-, tví-, og fjölkynhneigðra tekið stakkaskiptum. Í hinum vestræna heimi er það oft tengt Stonewall mótmælunum árið 1969, þegar átök brutust út við Stonewall barinn í New York borg. Á Íslandi var það Hörður Torfason sem vann mikið frumkvöðlastarf þegar hann opinberaði samkynhneigð sína. Í kjölfarið varð hann fyrir miklum fordómum og fluttist brott af Íslandi um tíma. Árið 2010 var gifting fólks af sama kyni lögleidd af íslenska ríkinu, og sést þar hversu langt baráttan hefur náð að ganga. Engu að síður er mikið sem á eftir að vinna í - sam- og tvíkynhneigt fólk verður ennþá fyrir fordómum, hefur skort á fyrirmyndum í samfélaginu, ennþá er gert ráð fyrir því að fólk sé gagnkynhneigt þangað til annað komi fram, og svo er kynhneigð fólks sett í samband við kyngervi þeirra, þ.e. karlmenn sem eru ekki taldir nógu karlmannlegir oft kallaðir hommar, og sama um konur sem eru ekki taldar nógu kvenlegar. Tengist þetta feðraveldinu og öðrum kúgunarkerfum.

Á Íslandi er staða hinsegin fólks nokkuð góð, og samkynhneigðir mega ganga í hjónaband og njóta fullra lagalegra réttinda. Félagslegum réttindum og samþykki innan samfélagsins er þó enn ábótavant, og eru fordómar og illgjörvi á hlut hinsegin fólks enn til staðar.

Tengt efni[breyta]

Neðanmálsgreinar[breyta]

  1. Geir Þ. Þórarinsson. „Var algengt að Forngrikkir ættu í ástarsamböndum við unga drengi?“. Vísindavefurinn 24.10.2007. http://visindavefur.is/?id=6865. (Skoðað 26.8.2008).

Tenglar[breyta]

Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist


Íslensk félög, hópar og samtök[breyta]

Alþjóðleg samtök[breyta]