Íslam

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Deilt er um hlutleysi þessarar greinar. Ástæðan er: sjá spjallsíðu

Íslam (arabíska: الإسلام al-islām framburður (uppl.)), einnig nefnt Múhameðstrú, er eingyðistrú og er guð þeirra nefndur Allah á arabísku og rekur uppruna sinn til arabíska spámannsins og stríðsherrans Múhameðs sem var uppi á 6. og 7. öld eftir Krist. Fylgjendur íslams kallast múslimar. Íslam er af abrahamískum stofni og eru talin næst fjölmennustu trúarbrögð heims á eftir Kristni. Í samanburði við önnur trúarbrögð sækir Múhameðstrú einna mest til Gyðingsdóms þar sem lifað er eftir reglum svo sem hvað varðar matarvenjur, föstu á ákveðnum tímum, umskurn á kynfærum, reglulegar bænir o.fl. Margir trúarsiðir í Múhameðstrú eru upprunnir úr heiðnum trúarbrögðum araba frá því fyrir tíma Múhameðs. Múhameðstrú er ekki einungis trúarbrögð heldur er þeim oft lýst sem alsherjar lífsreglum sem eru alhliða og taka til allra þátta lífs múslima, bæði félagslegra, efnahagslegra, siðferðislegra og andlegra.^[1] Stjórnskipan, réttarfar, löggjöf, refsingar og almennar lífsvenjur múslima taka mið af trúartextum Íslams og lífi spámannsins Múhameðs. Afganistan undir stjórn talibana er það land sem lengst hefur komist í þá átt að innleiða íslamskt réttarfar og lífsmáta. Íslam er einnig hernaðar- og heimsvaldastefna sem boðar yfirburði Íslams og múslima yfir fólki af öðrum trúarbrögðum og varð til í útþennslu íslamska heimsveldisins á miðöldum. Margar tilvísanir í hernað, vopnaburð, þrælasölu og undirokun hertekins fólks er að finna í trúartextum Íslams. Salafismi hefur notið mikillar hylli meðal múslima um allan heim á síðustu áratugum. Þar er leitað í uppruna trúarinnar til spámannsins Múhameðs. Í kjölfar þess hefur róttækni og hryðjuverkastarfssemi múslima aukist til mikilla muna.^[2]

Múhameðstrú er heiti sem oft er notað yfir trúarbrögðin íslam á íslensku. Samsvarandi heiti voru notuð í flestum Evrópumálum en eru nú óðum á undanhaldi. Ástæðan er sú að hugtakið „múhameðstrú“ álíta múslimar (fylgjendur íslam) vera rangt og í raun móðgun við trúaða múslima þar sem þeir trúa ekki á Múhameð heldur álíta að Guð hafi valið hann sem spámann og sendiboða.^[3][4][5] Hugtakið „múhameðstrú“ hefur skapast sem samsvörun við hugtakið "Kristin trú".

Á vesturlöndum hefur mikil gagnrýni á Íslam hefur komið fram á síðustu árum. Gagnrýnendur Íslams segja það eiga lítið erindi við nútímann, vestrænt lýðræði, jafnrétti kynjanna, kristið siðferði, o.fl. Múhameðstrú hefur borist til vesturlanda og Íslands með innflytjendum og flóttamönnum frá löndum múslima, sem oft flýja fátækt, hernað og kúgun í eigin löndum. Allmargir múslimar á vesturlöndum hafa átt í erfiðleikum með að samlagast í þessum nýju þjóðfélögum sínum og ekki er óalgengt á síðustu árum að trúarsiðir og lífsvenjur hafi orðið íhaldsamari en í heimalöndunum.

Múslimar greinast í mörg trúfélög, langstærst þeirra eru sjía-múslimar og súnní-múslimar. Bænahús múslima heita moskur. Talið er að fjöldi múslima í heiminum í dag sé 1,57 milljarðar, þar af búa 38 milljónir múslima í Evrópu og 2,4 milljónir í Bandaríkjunum.^[6] Múslimar á Íslandi eru um 400 skv. Hagstofu Íslands.^[7]

Efnisyfirlit 1 Orðsifjar 2 Trú 2.1 Allah 2.2 Kóran 2.3 Spámaðurinn 2.4 Paradís og Helvíti 2.5 Stoðir trúarinnar 2.5.1 Trúaarjátning 2.5.2 Bænir 2.5.3 Fasta 2.5.4 Ölmusa 2.5.5 Pílagrímaferð 2.5.6 Jihad 3 Sharía 4 Konur í Íslam 5 Stjórnmálalegt Íslam 5.1 Hernaður 5.2 Þrælasala 6 Saga íslam 6.1 Heimildir um íslam 6.2 Upphaf trúboðs Múhameðs 6.3 Gullöld íslam 7 Gagnrýni á íslam 8 Tilvísanir 9 Tenglar

Orðsifjar

Á arabísku kemur orðið Islām úr þriggja stafa rótinni S-L-M, sem hefur merkinguna „undirgefni; að gefa sig; að hlýða“.^[8] Islām þýðir bókstaflega „undirgefni/hlýðni,“ það er að segja undirgefni við Allah, sem er nafn guðs múslima. Muslim, fylgjandi íslam, þýðir sá sem „sýnir undirgefni“ eða „hlýðir“ Allah.

Trú

Múslímar trúa því að guðinn Allah hafi opinberað boðskap sinn sendiboða sínum Múhameð sem uppi var í Arabíu á árunum 570-632 eftir Krist (samkvæmt gregoríanska tímatalinu). Múslimar trúa því einnig að Adam, Nói, Abraham, Móses og Jesús (sem þeir kalla Isa) hafi verið spámenn Allah og hafi fengið opinberanir sínar frá honum. Múslimar trúa því að Múhameð sé síðasti og mesti spámaður Allah eða „innsiglið“ og að opinberanir hans muni endast fram á dómsdag þegar Allah muni eyða jörðinni og dæma bæði lifendur og dauða. Þeim sem Allah dæmir rangláta muni hann varpa í ævarandi vítisloga sína, en hinir sem Allah dæmir réttláta muni dvelja í paradís hans til eilífðar. Múslímar trúa því að þeir spámenn Allah, sem komu á undan Múhameð hafi boðað íslam í sömu mynd og Múhameð gerði en menn hafi breytt trúarbrögðunum, rangtúlkað boðskapinn og jafnvel svikið spámenn sína. Trúartextar múslima svo sem Kóraninn og hefðirnar (hadíð) kalla gyðinga og kristna víða „fólk bókarinnar“ og „fólk ritningarinnar“. Jesús Kristur í Múhameðstrú er ólíkur vitnisburði Nýja testamentisins. Samkvæmt Kóraninum var Jesús venjulegur spámaður sem boðaði sömu trú og Múhameð, hann gat talað sem barn í vöggu, hann dó ekki á krossinum heldur var hann upprisin lifandi til Guðs og annar maður settur á krossinn í hans stað, hann muni síðar koma aftur til Jarðar og berjast fyrir Íslam. Nýja testamentið er einnig misskilið í Kóraninum, en samkvæmt honum voru Guðspjöllin opinberun Guðs til Jesús en teljast ekki vitnisburður og skrif lærisveina hans. Ekki er minnst á lærisveina Jesús í Kóraninum.^[9]

Allah

Grundvallarhugmynd íslams er að Allah sé einn og óskiptanlegur (á arabísku tawhid). Þessi eingyðistrú skal vera bókstafleg og algjör í íslam.

Algengur misskilningur er að orðið „allah“ þýði „guð“ en það er ekki alls kostar rétt. Arabíska orðið fyrir guð er „ilah“ og orðið „allah“ er samsett af arabísku orðmyndinni „al-ilah“ þar sem „al“ er ákveðin greinir og bókstafleg þýðing er því „guðinn“. Allah er persónulegt nafn guðs múslima og er sá skilningur ávallt mjög skýr meðal klerka og fræðimanna múslima. Orðið Allah hefur svo verið notað í arabískum þýðingum Biblíunnar og Guðspjallanna í margar aldir og hefur því í raun náð að festast í sessi sem orðið „guð“ hjá arabískumælandi fólki af öllum trúarbrögðum. Nafn guðs Biblíunnar og kristinna manna er hins vegar „Yahweh“ en orðið Allah kemur hvergi fram í Bíblíunni, hvorki í Gamla né Nýja testamentinu. Trú múslima er engu að síður sú að Allah sé Guð Bíblíunnar, Guð gyðinga og kristinna manna. Klerkar múslima hafa enn fremur haldið því fram að hebreska orðið „eloah“ og arameíska orðið „alaha“ sé hið sama og arabíska orðið „allah“ en það verður að teljast hæpin fullyrðing þar sem „eloah“ og „alaha“ eru almenn orð fyrir „guð“ og eiga ekki endilega við hinn eina Guð, Yahweh. Nafn Yahweh kemur skýrt fram í þriðja boðorðinu og svo víðar í Gamla testamentinu. Orðið „allah“ verður því að teljast hreinræktað arabískt orð en ekki orð sem hefur verið tekið út biblíutextum gyðinga eða kristinna manna.^[10][11][12] Múslimar og fræðimenn þeirra vilja almennt ekki viðurkenna tengls guðsins Allah við eldri átrúnað á Arabíuskaganum fyrir tíma Múhameðs og hafa verið ásakaðir fyrir að velja og hafna sagnfræðilegum staðreyndum eftir hentisemi.^[13]

Orðið „allah“ í guðlegu samhengi var þekkt og notað í trúarbrögðum á Arabíuskaganum fyrir tíma Múhameðs. Orðið „allah“ hefur fundist í arabískum ritum frá því fyrir tíma íslams og var vel þekkt sem nafn eins of guðum araba.^[14][15] Orðið „ilah“ og sér í lagi „al-ilah“ (guðinn) kemur fram víða í arabískum kvæðum og í áletrunum fyrir tíma íslams en breyttist með tíðri notkun í samsetta orðið „allah“.^[16] Fornleifafræðingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að Allah hafi verið eitt nafna tunglguðsins sem var tilbeðin á Arabíuskaganum ásamt sólargyðunni og saman áttu þau dæturnar Al-Lat, Al-Uzza og Manat. Nöfn þessara gyðja koma fram í Kóraninum í súru 53:19-21 sem segir svo: „Hafið þér hugleitt Al-Lat og Al-Ússah, og í þriðja lagi Manat? Skyldi Hann (Allah) eiga dætur en þér syni?“^[17] Einnig er minnst á dætrum Allah í súru 43.^[18] Tunglguðinn Allah ásamt dætrum sínum var tilbeðinn sem einn af æðstu guðum araba og var í daglegu tali nefndur „Al-ilah“ eða „guðinn“ sem síðar varð „Allah“. Quraysh ættflokkurinn, sem Múhameð tilheyrði, hafði umsjón með Kabaahofinu og hafði atvinnu af þjónustu við pílagríma sem þangað komu. Dætur tunglguðsins Allah, þær Al-Lat, Al-Uzza og Manat spiluðu einnig stórt hlutverk meðal Quraysh fólksins þar sem þær voru álitnar standa nær mannfólkinu en Allah sjálfur. Tunglguð undir öðrum nöfnum svo sem Nanna, Sin og Yrh var einnig tilbeðin meðal annarra þjóða en araba um öll miðausturlönd eins og fornleifafundir frá því allt aftur á bronsöld hafa leitt í ljós og fundist hefur mikill fjöldi menja þar sem merki hálfmánans koma fram. Fornleifauppgreftir frá 6. áratug 20. aldar í Qataban, Timna og Marib á suðurhluta Arabíuskagans og annar staðar á norðurhluta Arabíuskagans drógu fram í dagsljósið mikinn fjölda veggjaáletrana, leirkera og fleiri hluti þar sem gyðjurnar þrjár Al-Lat, Al-Uzza og Manat eru nefndar og stundum sýndar saman með merki hálfmánans við höfuðlag.^[19][20] Mikilvægi nafnsins Allah fyrir tíma Múhameðs má einnig sjá í mannanöfnum frá þeim tíma, til dæmis var nafn föður Múhameðs Adb-Allah og nafn frænda hans Obied-Allah.^[21]

Fræðimenn hafa velt vöngum yfir því hvers vegna Múhameð og ritarar Kóranins kusu að nota orðið Allah í guðlegum tilvitnunum sínum og trúboði. Sú skýring hefur verið sett fram að slíkt hafi í raun höfðað vel til samtímamanna hans þar sem þeir þekktu þá þegar Allah sem einn af sínum æðstu guðum. Múhameð hafi á verslunarferðum sínum kynnst átrúnaði gyðinga og kristinna og hafi einfaldlega gefið guðinum Allah mörg af einkennum þeirra Guðs. Þannig hafi hann reynt að höfða til bæði fylgjenda sinna meðal araba og gyðinganna sem bjuggu í Yatrib (síðar Medína). Einnig hefur verið sett fram sú kenning að ákall múslima, á arabísku „Allahu akhbar“, þýði í réttri þýðingu „Allah er mestur“ en ekki „Allah er mikill“ og undirstriki þannig boðskapinn um að Allah sé mestur meðal guða araba á tímum Múhameðs.^[22]

Til að sýna enn frekar fram á tengls Allah við tunglguðinn í átrúnaði araba fyrir tíma Múhameðs hafa fræðimenn bent á að Kaabahofið í Mekka hafi upphaflega verið reist til dýrðar tunglguðinum og þar sé geymdur svarti steininn sem múslimar telja að hafi fallið til jarðar frá tunglinu og Múhameð kaus að halda eftir þegar hann hafði steypt öðrum líkneskjum af stóli eftir sigurinn í orustunni um Mekka.^[23]

Allah er ekki skilgreindur til hlýtar á neinum einum stað í Kóraninum né í öðrum trúartextum múslima heldur er að finna lýsingar á honum og eðli hans á mörgum stöðum. Misjafnt er hvernig fólk sem ekki er múslimar lítur á guðinn Allah. Margir kristnir benda á að eðli Allah sé satanískt og djöfullegt og andinn á bak við íslam og sendiboðann Múhameð sé Satan sjálfur. Til staðfestingar á þessum ásökunum er vísað í trúartexta íslams svo sem þá staðreynd að andinn sem hafði samband við Múhameð kynnti sig aldrei með nafni heldur hafi ráðist að Múhameð með ofbeldi og skipað honum að skrá eða mæla fram Kóraninn. Múhameð taldi sjálfur að hér væri illur andi á ferð en Waraqa, frændi Khadiju fyrstu eiginkonu Múhameðs, taldi að andinn væri erkiengilinn Gabríel. Trúartextar múslima eru nokkuð misvísandi hvað þetta varðar en nafn erkiengilsins Gabríels er hvergi nefnt í fyrstu súrum Kóransins sé þeim raðað í tímaröð. Einnig er bent á mörg vers í Kóraninum þar sem Allah hatar þá sem ekki fylgja boðskap Múhameðs, hótar vantrúuðum pyntingum í Helvíti, lofar og dásamar ofbeldi gegn vantrúuðum o.s.frv. Einnig er bent á ofbeldi, kúgun og eyðingu sem fylgdi lífi spámannsins Múhameðs.^[24] Margir kristnir vilja ennfremur tengja spádóma í Opinberunarbók Jóhannesar um falsspámanninn, dýrið og töluna 666 við Múhameð, íslam og merki Allah.^[25][26]

Kóran

Aðalgrein: Kóran

Almenn trú múslima er að Kóraninn sé hið óbrenglaða orð Allah opinberað Múhameð í gegnum erkiengilinn Gabríel. Sem slíkur á Kóraninn að vera hin síðasta opinberun Allah til manna og skal duga til dómdags, borin fram orðrétt eins og Allah mælti. Múslimar trúa því að Kóraninn sé mikilvægast allra rita og ofar lögum manna. Almenn trú múslima er sú að sá Kóran, sem til er í dag, sé óbreytt útgáfa frá því sem Múhameð mælti fram á sínum tíma, orð fyrir orð, punkt fyrir punkt, en Múhameð var sjálfur ólæs og óskrifandi og á að hafa borið fram Kóraninn einungis munnlega.

Kóraninn er skrifaður á því sem nú kallast trúarleg arabíska sem er töluvert frábrugðin nútíma arabísku, auk þess sem sýnt hefur verið fram á að finna má fjölda tökuorða úr öðrum tungumálum í texta hans.^[27] Sá sem talar og les nútíma arabísku getur þó ekki skilið trúarlega arabísku Kóranins án þess að fara í gegnum sérstaks nám fyrst. Múslimum er gjarnan kennt að söngla eða kyrja vers Kóranins utanbókar, oft án þess að skilja innihaldið sjálft. Kóraninn hefur þó verið þýddur á fjölda tungumála. Kóraninn er ekki auðlesinn og gefur einn og sér ekki heildarmynd af boðskap eða innihaldi íslams, né heldur gefur hann heildarmynd af því hvernig íslam þróaðist frá fyrsta boðskap Múhameð til síðustu daga hans. Kóraninn samanstendur af sjálfstæðum versum eða súrum, sem er ekki raðað í tímaröð heldur eftir lengd, frá þeirri lengstu til þeirrar styðstu, hver súra er að auki merkt eftir því hvort hún á að hafa komið fram í Mekka eða í Medína. Að auki er frásagnarstíllinn frjálslegur og ruglingslegur þar sem til dæmis er skipt á fyrstu, annarri og þriðju persónu sögumannsins, nútíð og þátíð, eintölu og fleirtölu sögumannsins innan stakra versa og nánast í stökum setningum hér og hvar í öllu ritinu. Allt þetta gerir Kóraninn erfiðan aflestrar og raunar ruglingslegan og illskiljanlegan. Að auki hefur verið bent á að samhengi Kóranins sér víða misvísandi, til dæmis segir í nokkrum versum að hann sé aðeins ætlaður aröbum^[28], en í öðrum versum segir að hann sé ætlaður öllum mönnum ^[29] Sagnfræðilegir atburðir og persónur sem lýst er á nokkrum stöðum í Kóraninum eiga sér enga stoð í raunveruleikanum, svo sem þar sem María móðir Jesús er sögð vera systir Arons^[30] og dóttir Ímrans (eða Amrans)^[31] og er henni þar ruglað saman við hina réttu Miriam sem var uppi um 1500 árum áður og fram kemur í Gamla testamentinu (Exodus 2:1-10). Varðandi misvísandi boðskap í Kóraninum er gjarnan bent á súru tvö annars vegar, sem boðar að ekki sé hægt að boða trú með nauðung eða þvingun,^[32] og súru níu hins vegar, sem boðar að múslimar skuli ráðast á og drepa þá sem ekki tilbiðja Allah.^[33]

Túlkun og skilningur á súrum Kóranins hefur gjarnan haft yfir sér dularfullan blæ hjá þeim sem ekki þekkja til. Flestar súrur Kóranins eru þess eðlis að ómögulegt er að skilja merkingu þeirra eða hvað þar er í raun verið að segja. Til að túlka Kóraninn þarf að hafa til hliðsjónar íslömsku hefðirnar (hadíð) sem margar hverjar fjalla nokkuð skilmerkilega um ákveðnar súrur og kringumstæðurnar sem þær eiga að hafa orðið til við. Mörg versa Kóransins þykja benda til þess að vitranir Múhameðs voru oft hrein hentisemi.^[34] Dæmi um hvernig sagnir í íslömsku hefðunum (hadíð) skýra vers Kóranins og þykja leiða í ljós hentisemi vitrana Múhameðs má sjá í sögunni af því hvernig 95. vers í fjórðu súru kemur fram, þar sem Múhameð eggjar menn áfram í hernað í nafni Allah: “Sendiboði Allah mælti fram hið guðlega vers: 'Trúaðir menn sem heima sitja jafnast ekki við þá sem berjast á vegum Allah með eigu sína og líf að veði.' Zaid sagði ”Maktum kom til Spámannsins á meðan hann mælti fram versið. “Ó sendiboði Allah, ef ég hefði mátt, tæki ég einnig þátt í jihad.” Hann var blindur maður. Allah sendi niður opinberun til spámanns síns á meðan læri hans hvíldi á mínu. Hann varð svo þungur að ég óttaðist að fótleggur minn myndi brotna áður en Allah opinberaði: “nema þeir sem eru særðir eða blindir eða lamaðir”'”.^[35]

Fræðimenn hafa greint kóraninn og íslömsku hefðirnar (hadíð) til að sjá rétta tímaröðun súra kóranins eins og Múhameð á að hafa mælt þær fram. Þýski sagnfræðingurinn Theodor Nöldeke (1836-1930) er talin hafa sett fram áreiðanlegustu kenninguna um þetta efni, sem hann birti í bók sinni “Geschichte des Korans” árið 1860. Samkvæmt kenningum Nöldeke er líklegust tímaröð súra kóranins sem hér segir:^[36] Súrur frá Mekkatímabili Múhameðs er deilt í þrjú tímabil. Fyrsta tímabilið (frá fyrsta til fimmta ári trúboðs Múhameðs í Mekku) inniheldur súrur 96, 74, 111,106, 108, 104, 107, 102, 105, 92, 90, 94, 93, 97, 86, 91, 80, 68, 87, 95, 103, 85, '73, 101, 99, 82, 81, 53, 84,100, 79, 77, 78, 88, 89, 75, 83, 69, 51, 52, 56, 55, 112, 109, ll3, 114, og 1. Annað tímabilið (fimmta og sjötta ár trúboðs Múhameðs) inniheldur súrur 54, 37, 71, 76, 44, 50, 20, 26, 15, 19, 38, 36, 43, 72, 67, 23, 21, 25, 17, 27, og 18. Þriðja tímabilið (frá sjöunda ári að flutningi Múhameðs til Medína (Yatrib)) inniheldur súrur 32, 41 45, 16, 30, 11, 14,12, 40, 28, 39, 29, 31, 42, 10, 34, 35, 7, 46, 6, og 13. Súrur sem eignaðar eru Medínatímabili Múhameðs eru svo súrur 2, 98, 64, 62, 8, 47, 3, 61, 57, 4, 65, 59, 33, 63, 24, 58, 22, 48, 66, 60,110, 9, og 5. Tímaröð súra Kóranins er mikilvæg hvað varðar túlkun hans fyrir klerka múslima og sér í lagi er ákvæð Kóranins um afturköllun eða niðurfellingu (Kóran 2:106) mikilvægt, þar sem nýrri vers (arabíska: nasikh) eða tilskipanir fella samsvarandi en eldri vers (arabíska: mansukh) úr gildi. Afturköllunarvers Kóranins sem útskýrir í raun að Allah skiptir um skoðun hér og hvar í Kóraninum og hljómar þannig: “Hvaða teikn sem Vér afmáum eða látum í gleymsku falla, setjum Vér annað betra eða jafn-gott í þess stað. Er þér ókunnugt, að Allah hefur vald yfir öllum hlutum?”.^[37] Marger herskáar og ofbeldisfullar súrur frá Medínatímabili spámannsins, svo sem níunda súran, eru atkvæðameiri en eldri og friðsamari súrur frá Mekkatímabilinu. Af öllum 114 súrum Kóranins eru einungis 43 sem ekki innihalda afturkölluð vers. Þekking á úrfellingum versa er talin ákaflega mikilvægur þáttur í trúfræðiþjálfun klerka múslima.^[38] Klerkar múslima hafa verið staðnir að því að vitna í eldri og friðsamari súrur Kóranins þegar verja þarf íslam fyrir vesturlandabúum.^[39] Yfirvöld í Sádi-Arabíu hafa útbúið sérstaka útgáfu af Kóraninum í enskri þýðingu til dreifingar í moskum á vesturlöndum þar sem sérstaklega er merkt við vers sem fallin eru úr gildi og bætt er við útskýringum úr hadíðtextum, sem oft sýna ofbeldisfulla merkingu ýmissa versa.^[40]

Kóraninn lýsir sjálfum sér sem kraftaverki og hinni fullkomnustu bók allra bóka^[41] og múslimar segja gjarnan að Kóraninn sé eitt mesta bókmenntaverk sem til er hvað varðar stíl og fagurfræði. Trúboðinn Karl Pfander (1803-1865), sem var kristinn trúboði meðal múslima á 19. öldinni, hélt því hins vegar fram að ekki væru allir múslimar á þessari skoðun. Hann segir um Kóraninn „Það er engan vegin útbreidd skoðun meðal arabískra fræðimanna að bókmenntastíll Kóranins sé hafin yfir aðrar bækur á arabískri tungu. Margir hafa haldið fram efa um að mælska og ljóðrænn stíll Kóranins sé meiri en til dæmis Mudallanq at eftir Imraul Quais eða Maqamat eftir Hariri, þótt fáir þori að halda slíkri skoðun á lofti í löndum múslima.“^[42] Franski fornleifafræðingurinn Salomon Reinach (1858-1932), sem skrifaði bók um sögu trúarbragða, hafði mjög svo skýra skoðun á Kóraninum og lýsti honum þannig: „Frá bókmenntalegu sjónarhorni séð hefur Kóraninn litla merkingu. Óviðbúinn lesandinn rekst á hverri síðu á endurtekningar, órökréttar og misvísandi fullyrðingar, reiðilestur og kjánaskap. Það er niðurlægjandi fyrir mannsandann að hugsa til þess að þetta miðlungs bókmenntaverk hefur verið rannsakað fram og til baka og að milljónir manna eru enn að eyða tíma sínum í að lesa það.“^[43]

Margt hefur verið ritað um uppruna og trúverðugleika Kóranins síðustu áratugina. Vitað er nú að Kóraninn var ekki færður í rit fyrr en um 150-200 árum eftir dauða Múhameðs. Flestir fræðimenn múslima trúa því hins vegar að Uthman, tengdasonur Múhameðs og þriðji kalífinn, hafi látið færa Kóraninn í letur stuttu eftir dauða Múhameðs, en aðrir múslimar trúa að það hafi verið Abu Bakr, fyrsti kalífinn, þar sem ein hadíðsaga greinir frá því. Íslömsku hefðirnar segja enn fremur frá því að eitthvað af súrum Kóranins hafi þá þegar verið ritaðar á hluti svo sem dýrabein, skinn, steina og tré. Frásagnir í íslömsku hefðunum leiða í ljós að meintir ritarar Kóransins hafi í raun ekki haft aðgang að nákvæmum texta Kóranins eins og Múhameð á að hafa mælt hann eða kveðið, auk þess sem tungumálið, eða málýskan, sem notuð var við upphaflega ritun hans er nokkuð á reiki.

Fræðimennirnir Wansbrough, Schacht, Rippin, Crone, og Humphreys hafa sagt um uppruna Kóranins: „Nánast samróma álit fræðimanna, sem hafa greint Kóraninn og hefðirnar (Hadíð), hefur verið það að ritning íslams var ekki opinberuð einum manni, heldur hafi verið safn síðari tíma sagna og mismunandi útgáfur af þeim, og virðast hafa verið færðar í rit af hópi manna um nokkur hundruð ára skeið. Sá Kóran sem við lesum í dag er ekki sá sem hugsanlega fyrirfannst um miðja sjöundu öldina, heldur var hann ritaður á áttundu og níundu öldinni. Hann var ekki settur saman í Mekka eða í Medína, heldur í Bagdad. Það var þar og þá sem íslam tók á sig formlega mynd og varð að trúarbrögðum. Með hliðsjón af þessu er myndunartími íslams ekki á tíma Múhameðs, heldur nær hann yfir 300 ár.“^[44] Að sama skapi má gera ráð fyrir að Kóraninn hafi verið settur saman í nokkru flýti og án lagfærsla eða mikillar vandvirkni, svo sem hvað varðar rangfærslur um sagnfræðilega atburði og efni sem tekið var úr ritum gyðinga og kristinna.^[45]

Fyrstu handrit Kóransins, sem getið er um í íslömsku hefðunum (hadíð) hafa aldrei fundist. Það hefur þótt nokkuð athyglisvert, sér í lagi í samanburði við önnur eldri rit sem hafa varðveist yfir lengri tíma. Um þetta segja fræðimennirnir Ling og Safadi: „Við höfum engar vísbendingar um upphaflegu útgáfu Kóranins, né finnast hlutar úr eintökunum fjórum sem eiga að hafa verið send til Mekka, Medína, Basra og Damaskus“.^[46] Jafnvel þó þessi eintök hafi eyðst með tíma og notkun, mætti ætla að einhverjir hlutar þeirra hefðu fundist. Við enda sjöundu aldar höfðu innrásarherir múslima lagt undir sig landsvæði frá Indlandi og allt vestur til Spánar. Kóraninn, samkvæmd hefðum múslima, var hornsteinninn í trú þeirra. Á öllu þessu svæði, ættu að finnast einhver skjöl eða handrit með vísan í Kóraninn og efni hans. En það er ekki einn einasta bókstaf að finna frá þessum tíma. Það er bókstaflega ekkert sem finnst frá fyrstu þremur kynslóðum íslams (eftir dauða Múhameðs) sem gæti sýnt að Kóraninn hafi verið til. Til samanburðar við rit kristinna manna má nefna að varðveist hafa meira en 5.500 grísk handrit að Nýja testamentinu, 10.000 á latínu og að minnsta kosti 9.500 aðrar útgáfur, samtals meira en 25.000 eintök og hlutar úr Nýja testamentinu sem til eru enn þann daginn í dag og flest skrifuð 25 til 350 árum eftir dauða Jesús”^[47].

Aldursgreining á elstu eintökum Kóranins hefur hingað til verið viðkvæmnismál í heimi múslima og nákvæm aldursgreining með aðferðum efnagreiningar hefur ekki verið leyfð. Flestar aldursgreiningar hafa því verið framkvæmdar með greiningum á leturgerð og ritháttum. Þær greiningar hafa leitt í ljós að elstu rit Kóranins, sem varðveist hafa, komu fram 150 til 200 árum eftir dauða Múhameðs. Eitt af elstu eintökum Kóranins er hins vegar geymt í The British Library í London og á því hefur verið framkvæmd nákvæm aldursgreining undir stjórn forvarðarins og fræðimannsins Martin Lings (1909-2005), sem sjálfur var múslimi. Sú aldursgreining leiddi í ljós upprunaaldur við lok áttundu aldar, eða um 800 eftir Krist, og staðfestir þar með kenningar fræðimanna um uppruna Kóranins.^[48] Merkur fundur átti sér stað árið 1972 í Sana'a í Jemen þar sem mikið magn Kóransíða eða rulla fannst fyrir tilviljun í gamalli mosku sem átti að gera upp. Síðurnar virðast vera frá ártalinu 705 og bera texta sem er töluvert frábrugðin þeim Kóran sem við þekkjum í dag. Rannsókn á þessum eintökum stendur enn yfir og þykir mikið viðkvæmismál fyrir trúarheim Múslima. Þessi fundur þykir ennfremur renna stoðum undir þá kenningu að núverandi Kóran hafi ekki komið fram fyrr en á seinni hluta áttundu aldar, löngu eftir dauða Múhameðs.^{[49] [50]}

Kóraninn kemur fram mun síðar en hefðbundin trú múslima segir til um og rannsóknir á uppruna og trúverðugleika hans hafa gjarnan þótt viðkvæmar og alltaf mætt mikilli andúð múslima. Þeir sem gagnrýna Kóraninn hafa gjarnan fengið morðhótanir frá klerkum Múslima, samanber morðtilraun sem egyptski nóbelsverðlaunahafinn Naguib Mahfouz varð fyrir, mál rithöfundarins Salman Rushdie, morðið á hollenska kvikmyndaleikstjóranum Theo Van Gogh of fleiri. Sir William Muir (1819–1905), sem var einn mesti fræðimaður Evrópu um sögu íslams á 19. öldinni sagði þessi beinskeyttu orð um Kóraninn: “Kóraninn er einhver ófyrirleitnasti óvinur siðmenningar, frelsis og sannleika sem heimsbyggðin hefur kynnst”.^[51]

Spámaðurinn

Spámaðurinn Múhameð er þungamiðjan í íslam og trú múslima. Trúarsiðir múslima, löggjöf í löndum múslima, samskipti karla og kvenna, klæðaburður fólks, réttlæting hryðjuverkamanna múslima fyrir aðgerðum sínum og fjölmargt fleira í menningarheimi múslima frá því smæsta til hins stærsta hefur tilvísun í líf spámannsins, hegðun hans og aðgerðir við ýmsar kringumstæður, tilskipanir hans, orðræðu o.s.frv. Lýsingin á lífi og háttum spámannsins kallast Súnna (arabíska: sunnah) og hefur að mestu mótast af frásögnum í ritinu Ta'rikh, sem var skrifað af sagnaritaranum Abu Muhammad bin al-Tabari, og er eitt elsta og virtasta rit múslima hvað varðar upphafsár íslams og líf spámannsins.^[52][53]

Almenn trú múslima er að Múhameð hafi lifað syndlausu lífi innblásnu af Guði^[54] og Kóraninn kennir að múslimar skuli virða spámanninn Múhameð sem dyggðum prýddan mann og að múslimar skuli hafa hann sér til eftirbreytni, samanber súru 33 í Kóraninum, sem hljóðar svo: “Að sönnu er Sendiboði Allah gott og fagurt fordæmi þeim, sem vonar á Allah, óttast Hann og hinn Efsta Dag, og hugsar tíðum til Allah.”^[55] Kóraninn kennir einnig á mörgum stöðum að sá sem hlýðir spámanninum hlýði Allah og leggur þá oft saman að jöfnu í því samhengi, samanber súru 4 sem segir: ”Sá sem hlýðir Sendiboðanum hlýðir Allah sjálfum. En ef einhverjir hverfa frá, höfum Vér ekki sent þig til þess að gæta þeirra.”^[56] og í súru 33 sem er tilskipun til eiginkvenna og hjákvenna spámannsins: “Haldið kyrru fyrir heima við, og skreytið yður ekki, eins og konur gerðu á tíð fáviskunnar. Rækið bænir yðar, gefið fátækum ölmusu, og hlýðið Allah og Sendiboða Hans.” ^[57]

Sterkar andstæður birtast mönnum þegar borin eru saman rit og frásagnir þeirra sem verja íslam annars vegar og hinna sem gagnrýna íslam. Algengt er að sjá frekar milda lýsingu dregna upp af spámanninum Múhameð í fræðiritum og kennslubókum um íslam, svo sem í íslenskri fræðslubók um íslam eftir Jón Orm Halldórsson, þar sem jafnvel er dregið úr heimildum sem fjalla um grimmdarhlið Múhameðs og lífernis hans.^[58] Í kennsluefni fyrir grunnskóla á Íslandi er dregin upp mynd af mildum, kærleiksríkum og barngóðum Múhameð.^[59] Þetta hefur verið ritað þótt margar frásagnir í íslömsku hefðunum (hadíð) greini frá því að Múhameð og fylgjendur hans hafi í ránsferðum sínum drepið fólk og selt konur og börn í þrældóm. Trú súfista (súfismi er ein trúarregla íslams) er ennfremur sú að Múhameð hafi lifað í fátækt, ánægður með hlutskipti sitt.^[60] Sannleikurinn er hins vegar sá að Múhameð bjó með auðugri eiginkonu sinni, sem var rík ekkja og fimmtán árum eldri en hann. Síðar fjármagnaði Múhameð líf sitt með árásum á þorp og verslunarleiðangra og krafðist ávallt hluta af ránsfeng vígamanna sinna.

Íslömsku hefðirnar (hadíð) innihalda margar lýsingar af visku og samúð Múhameðs með samferðafólki sínu. Þeir sem gagnrýna íslam benda á að slíkt megi helst kalla goðsögn eða trúarmynd sem eigi lítið skylt við hinn raunverulega sagnfræðilega Múhameð sem náði yfirráðum á Arabíuskaganum í blóðugri baráttu á sjöundu öldinni og kom þar á ógnarstjórn þar sem gagnrýnendur hans voru myrtir og þeir sem vildu yfirgefa samfélag hans voru pyntaðir og teknir af lífi.^[61] Hinn sagnfræðilegi Múhameð, sem menn lesa um í þeim hluta íslömsku hefðanna (hadíð), sem teljast sannar af fræðimönnum múslima, er gjörólíkur þeirri mynd sem birtist í goðsögnunum sem verjendur íslams halda gjarnan á lofti. Rithöfundurinn Craig Winn, sem skrifaði bækur um íslam og orsakir hryðjuverka múslima eftir hryðjuverkaárásirnar í Bandaríkjunum þann 11. septemter árið 2001 segir um hinn sagnfræðilega Múhameð: “Fimm elstu og virtustu heimildir íslams sýna okkur ekki Múhameð sem mikilfenglegan, guðlegan mann. Þær leiða í ljós að hann var þjófur, lygari, morðingi, barnanýðingur, kvennaflagari, nauðgari, fjöldamorðingi, ræningi, stríðsmangari og pólitískur leiðtogi sem sveifst enskis. Þetta er tæpast persónulýsing fyrir leiðtoga trúarsamfélags. Hann var engin Gandhi.” ^[62] Baráttukonan Ayaan Hirsi Ali, sem sjálf var heittrúaður múslimi og meðlimur í Bræðralagi múslima en snéri síðar baki við íslam, kallaði Múhameð öfugugga, barnanýðing og siðlausan einræðisherra og sagðist ekki skammast sín fyrir að segja sannleikann þegar fólk ásakaði hana fyrir að ráðast á íslam.^[63]

Goðsagnirnar í trú múslima um spámanninn Múhameð eru margar og áhugavert er að bera þær saman við hvað íslömsku hefðirnar (hadíð), Síra Ibn Ishaqs og vers Kóransins segja í raun og veru. Kynhvöt og kvensemi Múhameðs hefur til að mynda verið mikil uppspretta gagnrýni á íslam, siðferði spámannsins og hina dapurlegu stöðu kvenna í löndum múslima. Þeir sem verja íslam halda þeirri goðsögn gjarnan á lofti að Múhameð hafi fyrst og fremst kvænst konum í pólitískum tilgangi og hafi þá aðallega gengið að eiga dætur höfðingja sem gengu til liðs við samfélag hans og vígamenn.^[64] Íslömsku hefðirnar (hadíð) og Síra Ibn Ishaqs, sem fræðimenn múslima telja sannar og skrifaðar af guðlegum innblæstri, leiða hins vegar í ljós að Múhameð tók sér fyrst og fremst eiginkonur og ambáttir sem þóttu fallegar og höfðuðu til hans kynferðislega. Ein frásögn úr safni al-Tabari greinir til að mynda frá því er Múhameð velur sér konu af ættbálki Qurayza gyðinganna sem ambátt og hjákonu eftir að hafa látið drepa alla karlmenn ættbálksins: “Spámaðurinn valdi sér Rayhanah af konum Qurayza gyðinganna. Hún varð frilla hans. Þegar hann dó, var hún enn í eigu hans. Þegar Sendiboði Allah tók hana herfangi var hún fjandsamleg í garð íslams og hélt sig við gyðingdóm.”^[65] Önnur saga af því er Múhameð velur sér konu meðal hertekins ættflokks kemur úr Síru Ibn Ishaqs. Þar segir frá því er Múhameð og fylgjendur hans ráðast á arabíska ættflokkinn Banu Mustaliq. Árásinni lauk með sigri Múhameðs þar sem margir karlmenn ættflokksins voru drepnir og konur og börn voru tekin sem þrælar og skipt á milli múslimanna. Meðal fanganna var gullfalleg kona að nafni Juwayriya. Sögunni líkur á því að Juwayriya samþykkir að gerast eiginkona Múhameðs gegn því að eitt hundrað fjölskyldur úr ættflokki hennar fái frelsi og verði leystar úr þrældómi.^[66] Önnur frásögn úr safni al-Tabari segir frá því er Múhameð kemur að tengdadóttur sinni Zaynab fáklæddri. Hann girnist hana og sagan endar með því að hún verður ein eiginkvenna hans.^[67] Hjónaband spámannsins við tengdadóttur sína er svo réttlætt sérstaklega í Kóraninum auk þess að honum er leyft að taka til sín hvaða ambátt sem er, ef fegurð hennar hrífur hann.^[68] Víst er að kynhegðun spámannsins setur víða mark sitt á trúartexta múslima, en Múhameð sagði sjálfur um eigin kynorku: “Erkiengillinn Gabríel færði mér ketil sem ég át af og mér var gefin orka til kynmaka á við fjörtíu karlmenn.^[69] Önnur algeng goðsögn um Múhameð fjallar um kærleika hans í garð samferðafólks síns og algengt er að sjá og heyra múslima lýsa þessu atriði af mikilli sannfæringu.^[70] Þeir sem gagnrýna goðsögnin um kærleiksríkan Múhameð benda á mörg vers í Kóraninum og sagnir úr íslömsku hefðunum sem greina frá illvirkjum hans og fylgjenda hans. Ein slík frásögn greinir frá því er Múhameð lætur leiða kvenfanga framhjá líkum eiginmanna þeirra eftir að vígamenn hans höfðu drepið þá. Konurnar gráta og bugast af skelfingu en Múhameð kallar þær kvenndjöfla.^[71] Í einu versi Kóransins réttlætir Múhameð að fylgjendur hans geti selt ungar ambáttir sínar til vændis í hagnaðarskyni með fyrirgefningu Allah.^[72] Sumar frásagnir úr íslömsku hefðunum þykja að auki sérlega ógeðfelldar svo sem þar sem Múhameð gefur vígamönnum sínum leyfi til að nauðga herteknum konum og hafa sáðlát þó þeir hafi frekar viljað beita rofnum samförum til að koma í veg fyrir að gera þær barnshafandi.^[73] Verjendur íslams réttlæta oft grimmdarhlið spámannsins á þann hátt að tíðarandinn í Arabíu á þeim tíma hafi verið fullur ofbeldis og hernaðar og Múhameð hafi einfaldlega þurft að bregðast við af hörku til að líta ekki út sem veikgeðja leiðtogi í augum vígamanna sinna og fylgjenda.^[74] Ein goðsögnin er sú að Múhameð hafi einungis barist vopnaðri baráttu í sjálfsvörn til að verja trúna. Algengt er að sjá múslima lýsa hernaðarsigrum spámannsins af stolti og virðingu, en lesa má úr íslömsku hefðunum og Síru Ibn Ishaqs að Múhameð og vígamenn hans höfðu oftast frumkvæðið að árásum og ránsferðum. Úr íslömsku hefðunum má lesa að Múhameð skipulagði allt að 74 ránsferðir og þar af leiddi hann sjálfur 24 slíkar árásir. Flestar þessara ránsferða voru árásir á þorp og verslunarleiðangra þar sem tekið var herfang og fólk tekið í gislingu gegn lausnargjaldi eða selt í þrældóm.^[75] Auk alls þessa eru margar aðrar goðsagnir í trú múslima um spámanninn Múhameð, sem gagnrýnendur íslams hrekja með tilvísunum í íslömsku hefðirnar og Kóraninn. Slíkar goðsanir fjalla til að mynda um það að Múhameð hafi aldrei drepið fanga, að hann hafi aldrei drepið konur og börn, að íbúar Mekku hafi fyrstir ráðist á múslima með hernaði, að íbúar Mekku hafi svikið friðarsamning við Múhameð o.fl.^[76]

Dr. Ali Sina, sem er fyrrverandi múslimi og forsvarsmaður grasrótarhreyfingarinnar Faith Freedom International, færir rök fyrir því að spámaðurinn Múhameð hafi verið haldinn Sjálfsupphafningar-persónuleikaröskun (sjúklegur egóismi, á ensku: narcissism) og sýnir framá með tilvitnunum í vers Kóransins og íslömsku hefðirnar að hann hafi borið flest einkenni þess geðsjúkdóms. Hann bendir á einkenni svo sem að vera yfirmáta ánægður með sjálfan sig, að krefjast stöðugrar aðdáunar annarra, að telja sjálfan sig guðlegan, að telja sjálfan sig búa yfir mikilli getu í kynlífi, að hafa litla samúð með öðrum auk ýmissa líkamlegra einkenna o.fl. Hann líkir Múhameð við David Koresh, sem var leiðtoga sértrúarsafnaðar í Bandaríkjunum og taldi sjálfan sig Krist endurfæddan.^[77]

Spámaðurinn Múhameð í Múhameðstrú er ennfremur ólíkur öðrum spámönnum og upphafsmönnum trúarbragða að því leiti að hann var einnig stríðsmaður og sigurvegari í stríði sem innsiglaði völd hans í Arabíu. Hann var pólitískur leiðtogi og einvaldur. Réttlæting á völdum konunga og þjóðhöfðinga með guðlegum tilskipunum var að sjálfsögðu ekki einstök á þessum tíma mannkynssögunnar, og hvorki fyrr né síðar. Algengt var að valdhafar tengdu völd sín við guði þjóðar sinnar eða jafnvel einhverja einstaka guði. Í trúartextum íslams er þessu hins vegar öðruvísu farið þar sem spámaðurinn Múhameð réttlætir vald sitt sem síðasti og mesti spámaður Guðs Gyðingsdóms og Kristindóms, Guðs alheimsins.^[78] Tenging spámannsins Múhameðs við íslam eða Múhameðstrú er svo sterk að segja má að íslam sem trúarbrögð, stjórnmálaskipan og löggjöf múslima standi og falli með spámanninum. Kóraninn allur er eignaður Múhameð einum sem frummælanda hans, engin vitni eru nefnd að vitrunum Múhameðs frá erkienglinum Gabríel, engin kraftaverk voru unnin af Múhammeð og engir spádómar voru settir fram.^[79][80]

Paradís og Helvíti

Hugmyndin um Paradís og Helvíti í Íslam er mikilvæg í trú múslima og er um margt gerólík því sem kristnir menn hafa af Himnaríki og Helvíti. Takmark múslima er að komast í Paradís Allah á dómsdegi að jarðlífi loknu en forðast vítisloga hans. Til að komast í Paradís þarf múslimi að virða og fylgja stoðum trúarinnar og mikil áhersla er lögð á reglulegar bænir og mikinn fjölda bæna. Múslimi getur þó aldrei verið alveg öruggur um inngöngu í Paradís að loknu jarðlífinu, Allah getur kastað mönnum í Helvíti að eigin geðþótta eins og fram kemur í íslömsku hefðunum.^[81]

Paradís og Helvíti eru að miklu leyti sami staðurinn samkvæmt trúartextum Íslams og er Allah æðsti stjórnandi á báðum stöðum ólíkt því sem finna má í trúarskilningi kristinna þar sem Satan ríkir í Helvíti og er oft settur fram sem persónugervingur ringulreiðar, eyðingar og illsku, en Himnaríki er Guðsríkið.^[82][83] Í Íslam er Paradís á hægri hönd Allah en Helvíti á þá vinstri, samanber lýsingu í Kóraninum í súru 90, vers 19: “Þeir sem svo gjöra, skulu standa hægra megin; en þeir sem afneita opinberunum vorum, skulu standa vinstra megin með Vítiseld yfir sér.”.

Paradís Allah er fyrst og fremst tengd munaði, kynlífi, mat og áfengi, samanber lýsingar í Kóraninum, og er einna helst ætluð karlmönnum, sem munu njóta ásta við konur, sem Allah hefur skapað sérstaklega í þeim tilgangi: “Þeir hljóta aldingarða og vínekrur, félagsskap hreinna meyja og bikara fyllta að rönd.”^[84] “Þeir munu sitja hjá prúðum dökkeygum meyjum, svo hreinlífum sem egg í hreiðri.”^[85] “Hinir réttlátu skulu dveljast í friði saman í aldingörðum þar sem lindir streyma, skrýddir rósasilki. Slík eru laun Allah. Og Vér munum gifta þeim hreinlífar bjarteygar meyjar.”^[86] “Meyjar svo fagrar sem rúbínar og perlur.”^[87] “Þeir munu í röðum hvíla á hægindum, og Vér munum fá þeim bjarteygar meyjar til fylgilags.”^[88] “Þeir munu dveljast með hæverskum meyjum, sem hvorki menn né vættir hafa snert.”^[89] “Vér höfum skapað þær sérstaklega og gert þær hreinar, ástúðugar, jafnaldra, fyrir þá sem verða á hægri hönd, fjölda frá fyrri tíð, og fjölda af síðari kynslóðum.”^[90] “Og ungir sveinar munu ganga þeim um beina, fríðir sem huldar perlur.”^[91] “Um þá Paradís, sem réttlátum hefur heitið verið, streymir heilnæmt vatn í tærum ám, og þar renna fram lækir af mjólk sem ávallt er fersk, og upp spretta lindir víns og sem ævinlega er ljúffengt, og straumar af kláru hunangi. Þar eta þeir af öllum ávöxtum og hljóta fyrirgefningu Drottins síns. Er þetta í nokkru líkt því að dveljast í Víti um eilífð og drekka sjóðandi vatn sem rífur sundur iðrin?”^[92]

Sýnt hefur verið fram á að lýsingar í trúartextum Íslams á paradís má að miklu leyti rekja til Avesta trúartexta Zóróastertrúar (Zaraþústra) í Persaveldi og að einhverju leyti Hindúisma, en Kóraninn var að öllum líkindum færður í rit í Baghdad þar sem Zóróastertrú var vel þekkt. Margar lýsingar, svo sem lýsingar af hreinum meyjum og fögrum drengjum virðast vera teknar beint úr Zóróastertrú.^[93] Kóraninn greinir ekki frá hlutskipti kvenna í Paradís Allah, en íslamskur fræðimaður hefur greint frá því að hlutskipti konunnar í Paradís sé að vera áfram eiginkona húsbónda síns ásamt þeim hreinu meyjum sem hann fær til umráða. Hafi eiginmaðurinn hins vega komið illa fram við eiginkonu sína í lifanda lífi, getur Allah breytt honum á betri vegu.^[94]

Samkvæmt trúartextum íslams er örugg innganga í Paradís Allah tryggð þeim múslimum sem berjast í nafni Allah, drepa og eru drepnir, samanber 111. vers í níundu súru Kóransins. Slíkir múslimar eru kallaðir píslarvottar og þeir sem deyja á slíkan hátt þurfa ekki að bíða dómsdags og fá að auki sérstaka meðferð í Paradís Allah þar sem þeir hafa vísan aðgang að 72 gullfallegum stúlkum sem allar eru hreinar meyjar.^[95] Fólki á vesturlöndum hefur þótt ótrúlegt að hryðjuverkamenn og sjálfsmorðssprengjumenn múslima vinni verk sín samkvæmt þessum boðskap og trú, en fjöldi hryðjuverkamanna múslima hefur látið eftir sig bréf og myndbönd þar sem þessi trú þeirra kemur fram.^[96] Margir hafa bent á að íslam sem trúarbrögð lofi í raun og verðlauni hryðjuverk og manndráp í nafni trúarinnar og hér sé komin raunverulega ástæðan fyrir síendurteknum hryðjuverkum og hernaði múslima á hendur vesturlöndum og fólks af öðrum trúarbrögðum. Osama bin Laden, einn þekktasti múslimski hryðjuverkamaður samtímans, sem komst til metorða sem vígamaður í Afganistan í stríði afganskra múslima við her Sovjetríkjanna á 20. öldinni, sagði eitt sinn þessi orð í viðtali við blaðamann tímaritsins Time: “Í trú okkar (íslam) er sérstakur staður í Paradís ætlaður þeim sem berjast í jihad. Einn dagur í Afganistan jafnaðist á við 1000 daga við bænir í venjulegri mosku.”.^[97]

Ljóst er að Múhameð notaði loforðið um sérstakan stað í Paradís og hreinar meyjar strax við upphaf hernaðar síns gegn samlöndum sínum á Arabíuskaganum samanber þessa hadíðsögu um það þegar fyrstu fylgjendur hans sverja honum eið og hollustu: “Þegar Allah gaf Sendiboða sínum leyfi til að berjast, sórum við Aqaba-eiðinn um stríð sem var ekki í fyrri eið okkar um undirgefni (við Múhameð). Nú hétum við stríði við allt mannkyn í nafni Allah og Sendiboða Hans. Hann (Múhameð) lofaði okkur launum í Paradís fyrir trúfasta þjónustu. Við hétum stríði í algerri hlýðni við Múhameð sama hversu illt það væri.”^[98]

Helvíti Allah er fyrst og fremst ætlað vantrúuðum, trúlausum, kristnum, gyðingum og þeim sem hafna íslam og boðskap spámannsins Múhameðs. Auðveldlega má túlka lýsingar Kóranins um Helvíti sem beina hótun til þeirra sem hafna boðskap Múhameðs og jafnvel sem beina árás á Kristindóminn og kristið fólk sem horfir til Jesús sem orð Guðs á jörðu. Helvíti Allah er lýst á mörgum stöðum í Kóraninum og er Allah sjálfur gerandi þegar kemur að því að taka menn og kasta þeim í vítisloga og pynta þá þar. Hér fylgja nokkur vers Kóranins um Helvíti: “Ef hann snýr ekki við, drögum Vér hann á ennis-lurginum, lurgi hins synduga lygara. Látum hann þá hrópa á hjálp félaga sinna. Vér köllum engla refsingarinnar til.”^[99] “Og þeir sem verða til vinstri handar – hvað skal um þá? Þeir munu dveljast í brennandi vindi og sjóðandi vatni og myrkri af svörtum reyk, sem hvorki er svalur né hressandi.”^[100] “Hinir vantrúuðu meðal manna Ritningarinnar og heiðingjarnir skulu lengi brenna í Vítis eldi. Þeir eru af ölllum verum verstir.”^[101]

Stoðir trúarinnar

Íslam hefur fimm stoðir eða grundvallaratriði trúarinnar. Staða þeirra er umdeild milli trúaarstefna en í öllum eru þær mikilvægar. Múslimun er kennt að virða og framfylgja stoðum trúarinnar, að öðrum kosti eigi þeir yfir höfði sér reiði Allah. Stoðir íslams eru:

Trúaarjátning

Shahādah (sjahada, trúarjátningin) er að finna í šahādatān („tvær erfðaskrár“, á arabísku: لا إله إلا الله ومحمد رسول الله ): lā ilāhā illā-llāhu; muhammadur-rasūlu-llāhi— „Það er enginn guð nema Allah og Múhameð er sendiboði hans. Til að gerast múslimi verður að hafa þessa setningu yfir á arabísku og trúa henni í vitna viðurvist. Sumir klerkar múslima benda á að trúarjátningin ein og sér nægi ekki til að lýsa yfir trú á Allah og fylgilagi við Múhameð, heldur skuli múslimar sanna trú sína með aðgerðum og berjast með lífi sínu í nafni Allah.^[102] Í dag er algengt að sjá orðið “Guð” notað í stað “Allah” í trúarjátningunni í kynningarefni múslima á vesturlöndum, svo sem á vefsíðu íslenskra múslima. Trúarjátningunni fylgir ótvíræð viðurkenning á spámannshlutverki Múhameðs og skylda múslíma til að taka líf hans og breytni sér til fyrirmyndar.^[103]

Bænir

Salat (salat, bænin). Múslimi skal biðja fimm sinnum á dag og krjúpa í átt að Kaaba hofinu í Mekka. Kóraninn og trúartextar múslima eru misvísandi um fjölda bæna. Kóraninn nefnir ýmist tvær, þrjár eða fjórar bænir á sólahring en ekki fimm.^{[104][105][106]} Tilskipun um fimm bænir daglega kemur úr íslömsku hefðunum (hadíð) þar sem segir frá næturför Múhameðs á múldýri með mannshöfuð (arabíska: buraq). Þar ferðast Múhameð frá Mekka til Jerúsalem og þaðan til Paradísar þar sem hann talar við Allah. Allah krefst 50 bæna daglega, en Múhameð semur um fimm daglegar bænir.^[107] Bænastefna (arabíska: qiblah) múslima er nefnd í Kóraninum sem Kaabahofið í Mekka.^[108] Íslömsku hefðirnar (hadíð) leiða í ljós að upphafleg bænastefna Múhameðs og fylgjenda hans var Jerúsalem en var síðar breytt beint til himna og enn síðar til Mekka. Ástæða breytingar á bænastefnu var sú að gyðingar í Medína hæddust að Múhameð og vildu ekki viðurkenna hann sem spámann. Kaabahofið var á tímum Múhameðs heiðið hof sem geymdi fjölda skurðgoða araba ásamt svarta steininum, sem hvílir þar enn þann daginn í dag. Bænastefnan er mikilvæg í öðrum trúarsiðum múslima, t.d. skal dýrum snúið í átt að Mekka við slátrun og múslimar er jarðsettir með höfuð í átt að Kaaba.^[109] Áður en gengið er til bæna skal múslimi þvo sér á ýmsa vegu svo sem fætur, hendur, andlit og nasir. Versta truflun á bæn múslima er sú ef hundur, api eða kona stendur framan við hann samkvæmt ummælum spámannsins Múhameðs.^[110] Algengasta bæn múslima er fyrsta súra Kóransins, sem endar á þessa leið: “Leið þú oss á hinn rétta veg, á veg þeirra sem njóta hylli þinnar, þeirra sem eiga sæta þinni reiði og eigi fara villur vegar.^[111] Kórantúlkandinn Ibn Kathir útskýrir þessi vers þannig að hér sé átt við gyðinga og kristna sem sæta reiði Allah.^[112]

Fasta

Sawm (saúm, fastan). Múslimum er gert að fasta í tunglmánuðinum Ramadan og sleppa því að borða, drekka og stunda kynlíf frá dögun til sólseturs. Jafnvel vatnsdrykkja er bönnuð í Ramadan. Ramadan er níundi mánuður tunglársins. Fyrirskipun um föstuna er að finna í Kóraninum og þar er sagt að Kóraninn hafi opinberast Múhameð í Ramadan mánuðinum.^[113] Íslömsku hefðirnar greina þó frá því að vitranir Múhameðs koma fram á ýmsum öðrum tímum. Fastan er einhver mikilvægasti hluti Múhameðstrúar og í mörgum löndum múslima varðar við lög að virða ekki föstuna í Ramadan.^[114] Ramadan kemur frá heiðnum trúarbrögðum Austurlanda þar sem sérstakur mánuður var helgaður tunglguðinum. Í íslömsku hefðunum (hadíð) má lesa hvernig arabar fyrir tíma Múhameðs föstuðu í mánuði tunglguðsins ásamt því sem átök og hernaður var bannaður þann mánuðinn.^[115] þeir sem gagnrýna Múhameðstrú benda á að fastan geti verið skaðleg heilsu manna þar sem vatnsdrykkja er einnig bönnuð. Á Vesturlöndum hefur komið til tals að banna föstu barna múslima í skólum þar sem fastan getur valdið börnum ýmsum vandræðum.^[116]

Ölmusa

Zakāt (sakat, ölmusa). Ætlast er til þess að allir múslimar greiði fasta prósentu sem yfirleitt er 2,5% af ákveðnum tekjum. Viðtakendur ölmusu eru skilgreindir sem fátækir, þeir sem hafa nýlega tekið Múhameðstrú, sjúkir eða skuldugir og þeir sem vinna að útbreiðslu Múhameðstrúar. Þeir sem berjast í heilögu stríði (jihad) til að verja eða breiða út Múhameðstrú eru líka löglegir viðtakendur ölmusu. Zakat má einnig nota til að fjármagna vopnakaup fyrir hermenn Allah (arabíska: mujahid). Misjafnt er hvernig zakat skatt er safnað í löndum múslima. Í sumum löndum er honum safnað af ríkisvaldinu ásamt öðrum sköttum. Í öðrum löndum er honum safnað af ýmsum samtökum svo sem líknar- og hjálparstofnunum í moskum. Á síðustu árum hefur verið komið á ströngu eftirliti með meðferð zakat á vesturlöndum til samtaka múslima sem vinna hjálparstarf í nafni íslams. Í ljós hefur komið að stórar upphæðir undir nafni zakat hafa runnið til hryðjuverkahópa múslima svo sem Al-Kaída og fleiri. Hjálparsamtökin Rauði hálfmáninn hefur einnig verið viðriðinn slíkar fjármálafærslur. Auðugir arabískir kaupsýslumenn hafa einnig gefið stórar upphæðir í nafni zakat til hryðjuverkasamtaka í gegnum hjálparstofnanir. Flestar hjálparstofnanir sem vinna í nafni zakat vinna þó beint að mannúðar- og hjálparstarfi í löndum múslima.^[117]

Pílagrímaferð

Hajj (arabíska: hadsjí, pílagrímsferð). Ætlast er til þess að allir múslimar, svo lengi sem fjárhagur og heilsa leyfi, fari til Mekka í það minnsta einu sinni um ævina. Mekka er helgasti staður íslams og þar er Kaaba hofið sem geymir svarta steininn, sem múslimar trúa að hafi fallið frá tunglinu. Í Kóraninum er Kaaba lýst sem fyrsta bænahúsi manna.^[118] Í íslömsku hefðunum segir frá því að Adam hafi komið svarta steininum fyrir í Kaaba, en í Kóraninum segir að Kaaba hafi verið byggt af Abraham og Ísmael.^[119] Þess er vandlega gætt að einungis múslimar komist inn í Mekka og fólki af öðrum trúarbrögðum er meinaður aðgangur. Þegar múslimar koma til Mekka framkvæma þeir ýmsa trúarsiði sem eru raktir til athafna spámannsins Múhameðs eftir að hann hafði sigrað íbúa Mekku. Meðal slíkra trúarathafna er að ganga umhverfis Kaaba sjö sinnum, snerta eða kyssa svarta steininn, kasta steinum í líkneski Djöfulsins og ganga milli Mekka og fjallsins Arafats. Marga trúaarsiði sem múslimar viðhafa í Mekka má rekja til heiðinna trúaarbragða araba fyrir tíma Múhameðs. Reglulegar pílagrímaferðir til Mekka eru einnig taldar til heiðinna trúarsiða araba.^[120]

Jihad

Samhliða uppgangi salafismans á 20. öldinni hafa sumir hópar múslima boðað að heilagt stríð (arabíska: jihad, nákvæm þýðing er “barátta”) sé sjötta stoð Íslams og heilög skylda hvers múslima þar sem barist skal andlegri og vopnaðri baráttu til varnar og til útbreiðslu Múhameðstrúar.^[121] Merking orðsins jihad er umdeild. Þeir sem verja íslam segja gjarnan að jihad merki innri andlega baráttu múslima en “minni jihad” merki vopnaða baráttu einungis til varnar trúnni. Í íslömsku hefðunum (hadíð) kemur jihad þó fram í yfirgnæfandi hluta frásagna sem árásarstríð sem er háð gegn þeim sem ekki taka Múhameðtrú. Múslimar taka einnig þátt í jihad með fjárframlögum. Trúartextar múslima innihalda víða almenna skipun um vopnaða baráttu við þá sem hafna Múhameðstrú en hefðbundin túlkun sunní-múslima og flestra annarra trúarhópa múslima er þó sú að stoðir Múhameðstrúar séu fimm.

Sharía

Sharia (شريعة, Šarīʿah) þýðir “vegur að vatni” og er íslamska löggjöfin byggð á lífi og gjörðum spámannsins Múhameðs eins og þær er að finna í trúartextum íslams svo sem íslömsku hefðunum (hadíð), ævisögu spámannsins (Síra) og Kóraninum. Fordæmi í dómum og notkun laganna er ennfremur byggð á notkun og túlkun þeirra í aldanna rás. Trú múslima er sú að sharía sé löggjöf sett fram af Allah sem allt mannkyn skal lifa eftir. Til eru þúsundir lagaákvæða í Sharía, sem taka á nánast öllum hliðum mannlífsins. Sharía löggjöfin er almennt sett fram í fjórum útgáfum eða stefnum: Hanafi (kennd við ímam Abu Hanifa, f.699 – d.765), Shafi'i (kennd við ímam Shafi'i, f.767 – d.820), Maliki (kennd við ímam Malik, f.711 – d.795) og Hanbali (kennd við ímam Hanbal, d.855). Hanbali útgáfan er hörðust og er fylgt í Sádi-Arabíu einu múslimalanda. Flest lönd múslima fylgja Hanafi stefnunni, sem er talin mildasta stefnan. Misjafnt er hversu mikið af sharía er innleitt í löndum múslima. Í flestum löndum múslima eru veraldleg lög einnig í gildi. Alvarlegustu glæpir samkvæmt sharía eru svokölluð hudud (arabíska fyrir mörk) brot. Hudud brot eru til að mynda: morð, að hverfa frá Múhameðstrú, þjófnaður, framhjáhald, kynlíf utan hjónabands, áfengisdrykkja. Refsingar fyrir slíka glæpi eru aftökur með hálshöggi, grýting til dauða, útlimir skornir af og hýðingar.^[122] Shía múslimar setja fram sharía lög nokkuð ólíkt sunni múslimum.^[123] Túlkun sharía laga og uppkvaðning dóma samkvæmt þeim er alfarið í höndum karlkyns klerka svo sem ímama.^[124]

Samhliða uppgangi salafisma á 20. öldinni og tilkomu íslamskra valdhafa í löndum svo sem Íran árið 1979 og Afganistan árið 1996 hafa birst fréttir og myndir af aftökum og limlestingum þar sem sharíadómum er framfylgt. Einnig hafa vesturlönd kynnst svokölluðum heiðursmorðum í fjölskyldum múslima þar sem konur og ungar stúlkur eru myrtar af eigin fjölskyldu, oftast af eigin feðrum eða bræðrum fyrir þá sök að særa íslamskan heiður fjölskyldunnar, svo sem með vestrænum klæðaburði eða ástarsambandi við karlmenn af öðrum trúarbrögðum. Talið er að meira en 5000 múslimskar konur og stúlkur sé myrtar af þessum sökum árlega í heiminum.^[125] Sharía tekur vægt á þeim sem myrða sín eigin börn eða barnabörn og má sjá áhrif þess í löggjöf sumra íslamskra landa.^[126] Íslam og sharía eru í andstöðu við trúfrelsi þar sem múslimum er bannað að hverfa frá trú sinni og er hegning við slíku dauðadómur.^[127] Í sjö lönd múslima er dauðasök við slíkum trúskiptum í opinberri löggjöf landanna, en í öðrum löndum múslima eru slík lög ekki í gildi en í raun oft framfylgt af klerkum og almenningi á götum úti.^[128] Mörg tilfelli um ofsóknir á hendur fólks sem hafnað hefur Múhameðstrú hafa komið fram víða um heim undanfarið.^[129] Bann við trúfrelsi í sharía er rakið til spámannsins Múhameðs sem lét höggva hendur og fætur af stórum hópi fólks sem vildi yfirgefa samfélag hans.^[130] Einnig er til þess tekið að eftir dauða Múhameðs lét fyrsti arftaki hans á valdastóli, Abu Bakr, drepa alla þá sem neituðu að borga ölmusugjald (arabíska: zakat) eða vildu yfirgefa samfélag múslima.^[131] Þrælahald og þrælasala er leyfileg samkvæmt sharía og jafnvel ennþá talið stundað leynt í sumum löndum múslima.^[132][133]

Á vesturlöndum hafa verið stofnaðir grasrótarhópar, oft að frumkvæði fyrrverandi múslima, sem berjast gegn notkun og innleiðingu sharíalaga í vestrænum samfélögum.^[134][135] Gagnrýnendur sharía laga segja þau valdatæki íslamska klerkaveldisins á hverjum stað, notað til að tryggja hlíðni múslima við stjórnmálahlið Íslams. Sharía lögin eru enn fremur gagnrýnd fyrir að vera villimannsleg, ómannúðleg og að fela í sér mikið ójafnræði og tvöfalt siðferði. Ójafnræði í sharía löggjöfinni kemur fram í ákvæðum svo sem: Múslimar eru almennt rétthærri fólki af öðrum trúarbrögðum, karlar eru rétthærri konum í erfða- og fjölskyldumálum, vitnisburður kvenna er minna virði en vitnisburður karla, múslimskar konur mega ekki giftast öðrum en múslimum, múslimskir karlar mega kvænast hvaða konu sem er, karlmaður má kvænast allt að fjórum konum en kona má einungis giftast einum karli, líf konu af hinduatrú er einungis brot af virði múslimakonu, kona má ekki hafa samneyti við ókunnuga karlmenn o.fl.^[136][137]

Verjendur íslams segja gjarnan að sharía lög hafi bætt stöðu kvenna í Arabíu miðað við það sem var fyrir tíma Múhameðstrúar, en sagnfræðingar eru almennt ekki sammála hvað varðar heimildir um stöðu kvenna í Arabíu fyrir tilkomu Múhameðs.

Konur í Íslam

Trúartextar Íslams fara víða niðrandi orðum um konur. Konur eru sagðar lægra settar en karlar og settar í sama flokk og húsdýr.^[138] Konur er sagðar óhreinar meðan á tíðahvörfum stendur, en utan þess er eiginmönnum þeirra heimilt að nálgast þær kynferðislega hvernig sem þeir kjósa.^[139] Kona má aldrei neita eiginmanni um kynmökum, sama hverjar kringumstæðurnar eru.^[140] Konur eru sagðar skorta almenna skynsemi og meirihluti þeirra sem lenda í Helvíti Allah séu konur.^[141] Körlum er ráðlagt að beita eiginkonur sínar líkamlegu og andlegu ofbeldi ef þær óhlýðnast þeim.^[142] Spámaðurinn Múhameð lét drepa konur sem gagnrýndu hann og gerðu lítið úr spámannsköllun hans.^[143]

Blæja múslimakvenna er algengt umræðuefni í gagnrýni á Íslam. Þeir sem verja íslam halda því gjarnan fram að konur og karlar séu jöfn samkvæmt Kóraninum og að þar sé ekkert sagt um það að konur skuli hylja sig með blæju (arabíska: hijab) eða kufli (arabíska: niqab) og enn fremur að Kóraninn fordæmi misnotkun kvenna.^[144][145] Kóraninn fyrirskipar að konur skuli hylja sig. Þar er konum Múhameðs, dætrum hans og konum múslima, fyrirskipað að hyljast með skikkjum sínum. Að öðrum kosti geti þær orðið fyrir áreiti.^[146] Einnig er þar sagt hvaða karlkyns fjölskyldumeðlimir megi sjá þær óhuldar.^[147] Slæða kvenna var annað hvort óþekkt eða lítið notuð í Arabíu fyrir tíma Múhameðs.

Upphaf slæðunnar má rekja til þess að Múhameð og fylgjendur hans vildu aðgreina konur sínar frá öðrum konum í Medína. Síðar var karlmönnum almennt bannað að nálgast eiginkonur og ambáttir spámannsins án þess að tjald væri á milli. Múslimum var einnig bannað að nauðga múslimakonum en ekki öðrum konum. Klerkar múslima eru oft ekki sammála um hversu mikið af líkama konu skal hulinn með slæðu en slæðan er engu að síður geysi mikilvæg í boðskapi þeirra. Klerkar í Íran hafa sagt að taka skuli konur af lífi sem neita að bera slæðuna. Samkvæmt sharía er konum oftast refsað með hýðingum eða barsmíðum ef þær neita að bera slæðuna. Sumir klerkar múslima rökstyðja að samkvæmt íslömsku hefðunum (hadíð) beri konum ekki að hylja andlitið sjálft, en þær skuli hylja líkama sinn og hár. Samkvæmt trúartextum múslima er konum einnig gert að halda sig innan veggja heimilisins og þær skuli ekki afla sér menntunar. Talibanar í Afganistan ganga hart fram í að banna alla menntun stúlkna. Menntun stúlkna í löndum múslima hefur þó vaxið hægt og sígandi á síðustu áratugum og konur sjálfar hafa myndað þrýstihópa í sumum löndum múslima sem vinna gegn harðri túlkun trúartexta Múhameðstrúar.^[148] Klerkar múslima berjast iðulega gegn auknum réttindum til handa konum. Norska blaðakonan Hege Storhaug, sem hefur rannsakað stöðu múslima í Noregi, kallar slæðu múslimakvenna hernaðarvél harðlínumúslima sem vilja tryggja að konur þeirra fylgi íslömskum reglum og samlagist ekki vestrænum þjóðfélögum. Slæðan er einnig pólitískt tæki sem forystumenn múslima nota til að gera múslima áberandi í vestrænum samfélögum og krefjast sérákvæða til handa múslimum í anda sharía laga. Margar múslimakonur á vesturlöndum eru þvingaðar til að bera slæðuna þar sem þær verða annars fyrir stöðugu áreiti annarra múslima.^[149]

Sú hlið Múhameðstrúar sem kemur hvað harðast niður á konum og börnum í mörgum íslömskum löndum er lögleiðing kynferðilegs ofbeldis gegn börnum. Uppáhaldseiginkona spámannsins Múhameðs var Aisha, dóttir Abu Bakr, sem var gift spámanninum aðeins sex ára gömul. Múhameð fullnustaði síðan hjónaband sitt við Aishu með kynmökum þegar hún var níu ára en hann sjálfur 54 ára.^[150].

Ruhollah Khomeini (f.1902 – d.1989), æðsti klerkur Írans gaf út leiðbeiningar um það hvernig karlmaður má hafa mök við stúlkubörn á aldrinu sex til níu ára að fyrirmynd spámannsins Múhameðs. Þar kemur fram að karlmaðurinn má þó ekki setja getnaðarlim sinn í leggöng barnsins fyrr en við níu ára aldur.^[151] Samkvæmt þessum trúartextum er hjónaband við sex ára stúlkubörn löglegt samkvæmt sharía. Íranska kvennréttindakonan Parvin Darabi hefur gagnrýnt íslamska karlaveldið og segir um eðli hjónabandsins í Múhameðstrú: “Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að hjónaband í íslam er ekkert annað en hóruhús fyrir karlinn og fangelsi fyrir konuna.”^[152]

Í sumum löndum múslima er konum bannað að túlka Kóraninn og jafnvel að lesa hann. Í kjölfar sjálfmorðssprengjuárásanna í Marokkó árið 2003 hefur verið gagnsett verkefni þar í landi, þar sem konum er leyft að lesa Kóraninn og þær þjálfaðar í túlkun hans. Tilgangurinn með því er að gera tilraun til að ýta undir mildari túlkun á trúartextum múslima.^[153] Margar konur sem snúið hafa baki við Múhameðstrú standa í fremstu víglínu í gagnrýninni á Íslam. Þeirra á meðal eru Nonie Darish, Wafa Sultan, Ayaan Hisi Ali, Parvin Darabi. Flestar lifa sem flóttamenn á vesturlöndum en nokkrar búa þó í íslömskum löndum, svo sem Nagla Al-Imam í Egyptalandi.

Stjórnmálalegt Íslam

Íslam er í eðli sínu stjórnmálalegt. Trúartextar Múhameðstrúar eru færðir í rit á fyrstu öldum íslamska heimsveldisins þegar það þandist út með hernaði og skattheimtu frá Arabíu til Spánar í vestri og til Indlands í austri. Mikið af trúartextum múslima, Kóraninn, ævisaga spámannsins (Síra) og íslömsku hefðirnar (hadíð) vísa til þess tíma er Múhameð og vígamenn hans eiga í átökum við valdhafa í Mekka og hvetja til hernaðar gegn þeim sem ekki taka Múhameðstrú eða fylgja spámanninum. Talibanaleiðtoginn Baitullah Mehsud (f.1974 – d.2009) sagði árið 2007 að múslimar væri hvattir til hernaðar (jihad) á 480 stöðum í Kóraninum og það væri vilji Guðs að múslimar ráðist á vesturlönd þar til þau taki Múhameðstrú eða borgi múslimum verndarskattinn jizya.^[154]Íslamskir fræðimenn skipta heiminum í tvö svæði, “hús íslams” (arabíska: dar al-Islam) og “hús stríðsins” (arabíska: dar al-harb). Hús íslams er þær þjóðir þar sem íslam ríkir og sharía er löggjöf. Þau svæði sem ekki hafa innleitt sharía eru í húsi stríðsins og eru í stríði við Allah. Öllum múslimum er skylt að heyja stríð við þjóðir í húsi stríðsins þar til þeim er stjórnað samkvæmt sharía löggjöfinni.

Hernaður

Boð um hernað í Kóraninum og öðrum trúartextum múslima hefur mikil áhrif á trú klerka og valdamanna í íslömskum löndum. Í þeirra huga er þessi boðskapur óyggjandi sannleikur frá Allah. Hinstu orð spámannsins Múhameðs voru: “Mér var skipað að berjast við all menn þar til þeir segja 'Það er engin guð nema Allah'”. Hershöfðinginn Saladin, sem sigraði krossfarana í Jerúsalem, sagði árið 1189: “Ég mun sigla yfir hafið og elta þá til eyja þeirra þar til engin er eftir á þessari jörð sem ekki viðurkennir Allah”. Íranski klerkurinn Ayatollah Khomeini sagði árið 1979: “Við munum flytja byltingu okkar um allan heiminn þar til allstaðar heyrist 'það er engin guð nema Allah og Múhameð er sendiboði hans'”. Hryðjuverkaleiðtoginn Osama bin Laden sagði árið 2001: “Mér var skipað að berjast við fólkið þar til það segir að engin sé guð nema Allah og Múhameð hans spámaður”.^[155]

Ógnin sem vesturlöndum stendur af hernaðarstefnu og hernaðaranda Múhameðstrúar er ekki raunveruleg í dag, en margir benda á að slíkt muni breytast ef lönd eins og Íran nái að komast yfir kjarnorkuvopn. Algengt er að sjá klerka múslima lýsa því yfir að íslam og sharía löggjögin muni stjórna öllum heiminum.^[156] Í löndum araba er algengt að föstudagsbænum múslima ljúki með herskárri predikun þar sem þess er beðið að vesturlöndum og Ísrael verði eytt. Sumir klerkar hafa þó gagnrýnt slíkt bænahald.^[157]

Þrælasala

Þrælasala og þrælahald er ein hlið hernaðar- og heimsvaldastefnu Íslams. Taka þræla var ávallt eitt af takmörkum innrásaherja múslima á hverjum stað. Spámaðurinn Múhameð átti fjölda þræla og fjármagnaði vopnakaup og hernað sinn með þrælasölu. Þetta umfangsefni hefur verið mikið viðkvæmnismál í heimi múslima allt fram á okkar daga. Hefðbundin söguskoðun hefur verið sú að þrælahald í múslimaheiminum hafi verið minna og mannúðlegra en þekktist í Ameríku og Evrópu. Nokkrir sagnfræðingar hafa nýlega hafið nákvæmar rannsóknir á þessu efni og halda nú fram gjörbreyttri skoðun.

Þrælasala og þrælahald var vel þekkt í Arabíu fyrir tíma Múhameðs, en í uppgangi og útþennslu fyrsta íslamska heimsveldisins festist þrælasala til landa múslima í sessi. Aukningin í þrælasölu jókst gríðarlega í upphafi íslamska heimsveldisins og stóð langt fram á 20. öldina. Þrælsala er lögleidd og lögvörin í sharía lögum Múhameðstrúar þar sem leyfilegt er að hneppa fólk í þrældóm, sem ekki játar Múhameðstrú. Talið er að allt að 17 milljónir svartra þræla hafi verið fluttir frá ýmsum stöðum í Afríku til landa múslima í Arabíu og Norður Afríku. Samhliða þrælasölu múslima í Afríku breyddist Múhameðstrú þar út. Þrælahald á svörtum múslimum var þó einnig stundað þar sem svart fólk var talið standa lægra öðru fólki. Múslimskir þrælasalar voru burðarásinn í því að útvega svarta þræla sem seldir voru til Ameríku. Hundruð þúsunda eða jafnvel milljónir evrópubúa voru á sama tíma hnepptir í þrældóm í innrásum og sjóránum múslima í Evrópu. Gífurlegt ofbeldi fylgdi þrælahaldi í íslamska heimsveldinu. Talið er að fyrir hvern lifandi þræl sem náðist og var seldur á þrælamarkaði hafi tveir til þrír tínt lífi. Börn voru eftirsóttari þrælar en fullorðnir þar sem auðveldara þótti að stjórna þeim. Þrælahald í Afríku og löndum múslima var að miklu leiti afnumið undir þrýstingi frá evrópsku nýlenduveldunum á 19. öldinni, sem beittu oft hervaldi gegn múslimskum stjórnarherrum til að frelsa svarta þræla og afnema þrælahald.^[158] Frá Íslandi voru herteknir um 400 manns í Tyrkjaránunum svonefndu árið 1627. Þar voru á ferðinni sjóræningjaskip úr Jihadflota tyrkneska Soldánsins sem var þá drottnari íslamska heimsveldisins.

Afdrif þræla voru gjarnan þau að karlar voru vanaðir og seldir sem geldingar eða þvingaðir í hernað eða erfiðisvinnu. Konur voru oft seldar í vændi eða notaðar sem hjákonur þar sem Kóraninn leyfir fjórar eiginkonur en ótakmarkaðan fjölda hjákvenna. Hvítir þrælar voru verðmætari en svartir.^[159] Herir múslima voru sífellt mannaðir með tugum þúsunda þræla hverju sinni.^[160] Ýmsar vísbendingar eru um það að þrælahald sé enn stundað í sumum löndum múslima, svo sem í Súdan samhliða stríðinu í Darfur.^[161][162]

Saga íslam

Heimildir um íslam

Kóranin einn og sér nýtist ekki sem heimild um upphafsár íslams eða líf Múhameðs. Samsetning Kóransins er best lýst sem safni texta sem raðað er upp án reglu eða samhengis, safni eftirlíkinga úr trúartextum gyðinga og kristinna, tilskipana, guðlegra einræðna o.s.frv. sem einar og sér leiða lítið í ljós um líf Múhameðs og samferðamanna hans.^[163] Um fyrstu heimildir íslams segja fræðimennirnir Yehuda Nevo, Patricia Crone og John Wansbrough: “Fyrsta spurningin sem við spyrjum okkur er hvers vegna íslömsku hefðirnar voru ritaðar svo seint, eða 150 til 300 árum eftir raunverulegu atburðina? Við höfum einfaldlega engar heimildir frá fyrstu 150 árunum eða svo. Ekki hefur fundist eitt einasta skjal með uppruna frá tímabilinu frá fyrstu árásum araba utan Arabíuskagans á fyrri hluta sjöundu aldar þar til Sira, Ta'rikh og Hadíð rit Ibn Ishaqs, Tabari og Bukhari koma fram á sjónarsviðið seinni hluta áttundu og níundu aldar. Sem sagnfræðingar og fræðimenn gerum við ráð fyrir að finna í það minnsta leifar einhverra gagna eða rita frá upphafstíma íslams fyrstu tvær aldirnar, en við finnum ekkert.”^[164] Söguhefðir shía og súnnímúslima um upphafstíma íslam eru í ýmsum atriðum allólíkar og grundvöllur klofnings safnaðanna.^[165]

Heimildir um fyrstu ár íslams og tíma Múhameðs eru því fyrst og fremst hefðirnar (Hadíð). Íslömsku hefðirnar falla í nokkra flokka. Ritarar þeirra voru sjálfir ekki höfundar þeirra, heldur söfnuðu þeir saman upplýsingum sem þeim bárust eða þeir leituðu uppi. Um marga ritara var að ræða, en þeir fjórir sem hvað virtastir eru meðal múslima og teljast áreiðanlegastir í hverjum flokki, voru uppi á árunum 750-923 eftir Krist (eða 120-290 árum eftir dauða Múhameðs). Hér er listi yfir verk þeirra og dánardægur:^[166]

• Síra (arabíska fyrir 'ævisaga') er frásögn af lífi spámannsins, ásamt ráns- og árásarferðum hans. Fyrsta og nákvæmasta ævisagan var sett saman af Ibh Ishaq, sem dó árið 765 eftir Krist. Upphaflegt handrit hans er nú týnt, en til er Síra skráð af Ibh Hisham, sem lést árið 833. Hann endurritaði útgáfu Ibn Ishaqs en sleppti að eigin sögn nokkrum hlutum úr upphaflegu útgáfunni, sem gætu talist 'móðgandi eða óþægilegir fyrir suma aðila' eins og hann orðaði það.^[167]

• Hadíð (arabíska fyrir hefðir) eru annálar eða fréttir (akhbar á arabísku) af gerðum spámannsins og hvað hann sagði við ýmis tilefni. Virtasta hadíðsafnið og það áreiðanlegast að mati klerka múslima var sett saman af al-Bukhari, sem lést árið 870. Það safn inniheldur tvö þúsund annála. Annað virt hadíðsafn var sett saman af sagnaritaranum Muslim.

• Tarikh (arabíska fyrir saga) eru frásagnir í tímaröð af lífi spámannsins og upphafi íslams. Elst þeirra og það virtasta var ritað af al-Tabari, sem lést árið 923. Einhverjir hlutar úr handriti Ibn Ishaqs, sem Hisham sleppti í sinni útgáfu, voru varðveittir af Tabari. Áhugaverðast þar af er frásögnin um samning Múhameðs við Quraish höfðingjana og súra Satans. Sem slík er Ta'rikh, eða 'saga al-Tabari', elsta óritskoðaða frumheimildin um Múhamed og íslam. Bókin Söngvar Satans eftir rithöfundinn Salman Rushdie notfærir sér þetta efni þar sem Múhameð fær vitranir frá Satan en ekki Allah. Rithöfundurinn hefur lifað við ítrekaðar morðhótanir múslima síðan.

• Tafsir (arabíska fyrir 'skýringar' eða 'túlkun') eru fjórði flokkur heimildarita íslams. Hér er um að ræða skýringar við súrur Kóransins. Elst þessara rita og það virtasta var ritað af al-Tabari (dáinn 923).

Upphaf trúboðs Múhameðs

Árið 610 fékk Múhameð (samkvæmt múslimum) kall sitt sem spámaður í helli nokkrum stutt frá Mekka. Honum á þá að hafa verið falið það verkefni að opinbera þann texta sem í dag er kallaður Kóraninn og boða stranga eingyðistrú þar sem kjarninn var koma dómsdags þar sem fólk yrði reist úr dauðanum, ranglátir myndu brenna í vítislogum Allah en réttlátir hefðu vísa vist í paradís hans.

Múhameð fékk fáa fylgismenn í upphafi, og aðallega úr lægri stéttum samfélagsins, en Múhameð sjálfur tilheyrði yfirstéttinni í Mekka, sem meðal annars stjórnaði hofinu Kaba. Árið 622 voru Múhameð og fylgismenn hans neyddir til að flýja til borgarinnar Medína. Í kjölfar þess tóku Múhameð og fylgismenn hans upp vopnaða baráttu og herjuðu á yfirstéttina í Mekka og samfélög gyðinga í og kringum Medína. Meðal annars með ránum og mannvígum tókst Múhameð og fylgismönnum hans að beygja undir sig sífellt fleiri ættbálka á Arabíuskaganum.

Gullöld íslam

Þegar Múhameð lést árið 632 náði veldi hans og þar með veldi íslam yfir bróðurpart Arabíu. Þegar hann lést tók vinur hans Abu Bakr við völdum en næstu tveir kalífar (leiðtogar hins íslamska ríkis) voru skyldmenni Múhameðs. Á þessum tíma stækkaði yfirráðasvæði íslamska ríkisins, sem nefnt hefur verið Kalífatið, mjög mikið og varð að stóru heimsveldi. Fjórði kalífinn var hins vegar tengdasonur Múhameðs, ‘Āli ibn Abī Ṭālib, og deilan um réttmæti valda hans er undirrótin að skiptingu múslima í sjía og súnní. Sjía-múslimar trúa því að þeir sem á undan honum voru hafi verið ólögmætir vegna þess að Múhameð hafi nefnt hann sem eftirmann sinn á dánarbeði sínum, en súnníar eru ósammála þessu. Kalífatið náði hámarki sem eitt ríki um 750. Það klofnaði í fleiri ríki í raun, en hinir nýorðnu múslimar Tyrkir náðu völdum yfir nokkurn veginn öllu landsvæðinu á elleftu öld með Ottómanska veldinu. Fjölmennasta nútímaríki þar sem meirihluti íbúa eru múslimar er Indónesía.

Gagnrýni á íslam

Gagnrýni á íslam hefur aukist á vesturlöndum og um allan heim á undanförnum árum í kjölfar þess að hryðjuverkahópar múslima fremja hryðjuverk í nafni íslams og Allah, og telja sig gera það samkvæmt boði Kóranins. Enn fremur hefur verið gefin út fjöldi bóka og rita á vesturlöndum sem fjalla um íslam og Múhameð og þá sér í lagi hið ofbeldisfulla eðli íslam og hina blóðugu baráttu sem liggur að baki tilurðar þess.

Eftir hryðjuverkaárásirnar á New York þann 11. september árið 2001 hefur orðið mikil vakning í gagnrýni á íslam og má í raun segja að nú geysi mikil endurskoðunarstefna þar sem gefin hefur verið út fjöldi bóka og rita þar sem ráðist er að hefðbundinni söguskoðun og túlkun á nánast öllu er viðkemur íslam svo sem sannleikanum um líf Múhameðs, boð um hernað og ofbeldi í Kóraninum, kúgun kvenna undir lögmáli íslams, landvinningar múslima, þvingað trúboð múslima, stjórnarhættir múslimskra stjórnarherra, trúfræði íslams og margt fleira. Áhugavert er að lesa bækur og greinar skrifaðar af þeim sem verja íslam og hinna sem gagnrýna íslam. Fólk sem snúið hefur baki við íslam og kastað trúnni hefur komið fram og sagt frá reynslu sinni og hvatt aðra múslima til að hafna íslam.^{[168][169][170]} Múslimar hafa svarað gagnrýninni, opnað vefsíður og gefið út bækur til varnar íslam en einnig hafa hópar múslima haft í frammi ofbeldisfull mótmæli, hótað rithöfundum og bókaútgáfum og jafnvel unnið á vettvangi Sameinuðu þjóðanna til að bannfæra gagnrýni á íslam sem trúarbrögð.^[171] Þann 2. október árið 2009 var samþykkt ályktun Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna þar sem bætt var við málsgrein sem fjallar um það að ekki megi draga upp neikvæða mynd af trúarbröðum. Málsgreininni var bætt við að undirlagi nokkurra múslimaþjóða.^[172] Gagnrýni á Íslam hefur einnig snúist uppí uppræðu um málfrelsi. Hagsmunahópar múslima í Evrópu hafa ráðist að þeim sem gagnrýna Íslam og Múhameð með málsóknum og segja þá móðga trúartilfinningu sína og íslam í heild. Múslimum hefur oft tekist að hafa áhrif með þessu móti. Bækur hafa verið afturkallaðar, leikrit og óperur teknar af sýningaskrá, málverk fjarlægð, greinar og teikningar lagðar til hliðar, myndir af svínum verið bannaðar í opinberum byggingum o.fl.^[173] Stjórnmálamenn og rithöfundar sem gagnrýna Múhameðstrú þurfa margir að lifað undir stöðugri lögregluvern af ótta við morðtilraunir múslima. Sumir þeirra sem gagnrýna Múhameðstrú hafa einnig fengið dóma fyrir brot á lögum um guðlast.^[174] Mest af gagnrýni á Múhameðstrú fer nú fram á Internetinu og finna má fjölda greina og vefsíða þar sem ráðist er af hörku á flest sem viðkemur íslam.

Gagnrýni á íslam er ekki ný af nálini. Lesa má í Kóraninum og hadíðtextum hvernig Múhameð og boðskapur hans og framferði hafa verið gagnrýnd allt frá upphafi. Einnig má segja að gagnrýni á vesturlöndum í garð íslams hafi reglulega gengið í endurnýjun lífdaga í stöðugri baráttu við innrásarheri múslima. Múhameð sjálfur brást hart við gagnrýni á sínum tíma og lét myrða gagnrýnendur sína samanber hadíðsöguna af konu sem gagnrýndi menn fyrir að fylgja Múhameð og hljóðar svo: “Asma bint Marwan sagði: 'Þið hlýðið ókunnugum manni sem hvetur ykkur til að drepa fyrir ránsfé. Þið eruð gráðugir. Hafið þið engan heiður?' Þegar Múhameð heyrði þessi tíðindi sagði hann, 'Ætlar engin að losa mig við þessa konu?' Umayr, ákafur múslimi, ákvað að verða við ósk Spámannsins. Þá sömu nótt skreið hann inn í hús konunnar þar sem hún lá sofandi meðal barna sinni. Eitt barn lá við brjóst hennar. Umayr tók hvítvoðungin af brjósti konunnar og stakk sverði sínu í hana. Morguninn eftir í moskunni, sagði Múhameð sem hafði heyrt tíðindin af morðinu, 'Þú hefur hjálpað Allah og Sendiboða hans'. Umayr sagði, 'Hún átti fimm syni, ætti ég að finna til sektar?', 'Nei' svaraði Spámaðurinn. 'Að drepa hana var ekki merkilegra en tvær geitur að stangast á'".^[175] Gagnrýni á íslam og spámanninn Múhameð í löndum múslima er víðast hvar alvarlegur glæpur sem getur kallað á þungar refsingar.

Siðabótamaðurinn Martin Luther var harðorður í garð íslams og Kóranins á 16. öldinni og sagði Múhameð vera í beinu sambandi við Djöfulinn og vilja eyða Kristinni trú og sáluhjálpinni sem Kristur veitir mönnum. Hann sagði meðal annars: “Þegar andi lyga hafði náð valdi á Múhameð og Djöfullinn hafði myrt sálir manna með Kóran hans og hafði eytt Kristinni trú, þurfti hann (Múhameð) að taka upp sverðið og reyna að myrða líkama þeirra.”^[176] Franski heimspekingurinn Voltaire (f.1694 - d.1778) , sem var mikill baráttumaður lýðfrelsis og trúfrelsis á tímum upplýsingarinnar, gagnrýndi Kóraninn í leikriti og lýsti honum sem hryllilegri bók í fáránlegri óreglu með stöðugum endurtekningum og Múhameð lýsir hann sem pólitískum leiðtoga, eiginhagsmunasegg og fjöldamorðingja sem réðst með stríði að eigin fólki, og hneppti konur í þrældóm.^[177]

Tilvísanir

Tenglar

Síður sem verja Íslam:

• Vefsíða félags múslima á Íslandi
• Islam Question and Answer
• Islam Online.net
• Islamic Network
• www.islam.com
• Religious Tolerance
• The Religion of Islam
• Understanding Islam
• Kingdom of Saudi Arabia Ministry of Islamic Affairs, Endowments, Da‘wah and Guidance
• Islam for today

Síður sem gagnrýna Íslam:

• The Religion of Peace
• Hryðjuverk. Greinar um Íslam á íslensku
• Faith Freedom International
• Jihad Watch
• Apostates of Islam
• Ummat al Kuffar
• Prophet of Doom
• Raymond Ibrahim
• Muslims agains Sharia
• Islam Watch Telling the Truth about Islam
• Answering Islam