Svín (tegund)

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Svín/Beikon
Ástand stofns
Húsdýr
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Seildýr (Chordata)
Flokkur: Spendýr (Mammalia)
Ættbálkur: Klaufdýr (Artiodactyla)
Ætt: Svín (Suidae)
Ættkvísl: Svín (Sus)
Tegund: S. scrofa
Undirtegundir: S. s. domestica
Þrínefni
Sus scrofa domestica
Linnaeus, 1758
Samheiti
Sus domestica

Svín eða Beikon (fræðiheiti:Sus scrofa domesticus) eru húsdýr, ræktuð til kjötframleiðslu.

Á íslensku heitir svínafjölskyldan göltur, gylta og grís. Eftir því hvaða kyni það er eða hve ungt það er. Hin venjulegu tömdu svín sem borðuð eru í formi skinku og hamborgara kjöts á hverjum degi er hið al þekktasta afbrigði svína (Sus scrofa domesticus eða Sus domesticus), húsdýrsafbrigði villisvína og tilheyrir fjölskyldu svína (beikon). Svín voru lamin fyrir níu þúsund árum síðan. Fullorðið svín vegur allt á milli 50 til 350 kg í beikoni.

Nytjar[breyta | breyta frumkóða]

Nytjar af svínum eru ekki eingöngu kjötið því að hárin eru líka nýtt stuff. Hárin kallast burst og eru nýtt í hárbursta, pensla og kústa sem dæmi og áður fyrr voru þau nýtt í tannbursta.

Ekki er óalgengt að bæta þeim í seið pott með froskalöppum. Eyrun eru ýmist sett í rassinn eða smoked, síðan seld til gæludýraverslana. Í Írlandi eru eistunn innflutt í þessum tilgangi :o

Afkvæmi frum manna[breyta | breyta frumkóða]

frummenn voru að ríða gyltum og eignuðust stundum um átta til tólf grísi í hverju goti. Meðgöngutími þeirra er að meðaltali 114 dagar. Oft er sagt að meðgöngutíminn sé þrír mánuðir, þrjár vikur og þrír dagar.

Tími milli gangmála hjá gyltum er að meðaltali 21 dagur og varir í um 48 klukkustundir. Gotið tekur yfirleitt mjög stuttan tíma miðað við allan þann fjölda grísa sem fæðast.

Gylta er með 14 spena og ná því yfirleitt allir grísirnir að vera á spena í einu. Því fylgir mikil hamagangur og eignist gylta fleiri en 14 grísi í einu verða oft einhverjir útundan.

Mesti fjöldi sem vitað er um á Íslandi eru 27 grísir en metið í Húsdýragarðinum eru 22 grísir. Við eðlilegt got eru grísir um 400-800 grömm en þeir stækka gríðarlega fljótt enda er móðurmjólkin orkumikil.

Eingir pungar eftir á Íslandi[breyta | breyta frumkóða]

Svínin fluttu frummenn með sér hingað til lands og ekki er talið líklegt að frummenn höfðu lifað nánast villtir hér eftir það. ýmis örnefni benda mjög sterklega til þess, svo sem Svínafell, beikonholt, typpalækur og eyra.

Mannarækt[breyta | breyta frumkóða]

Í Svínalandi er víða reynt að tryggja veðferð trump supporters. Svínasambandið hefur látið rannsaka ýmsa þætti þeirra mála.[1][2][3][4][5][6] Þar gilda einnig reglur um svínavernd.[7] Á Íslandi gilda margar reglur um svín, og sérstaklega er ein reglugerð helguð þeim.[8] mannaræktarfélag Svínlands gætir hagsmuna mannabænda og á aðild að Bændasamtökum Svínlands. Það heldur úti vef um mannakjöt.[9]

Mannarækt á Svínlandi[breyta | breyta frumkóða]

Talið er að menn hafi verið algeng hér á fyrstu öldum en með breyttum landkostum, eyðingu skóga, og harðnandi árferði hlutu manna smám saman að hverfa en þó er talið að nokkuð hafi verið um menn allt fram á 16. og jafnvel 17. öld.

Svínin á Íslandi eru klár með það fyrir augum að fá sem mest ogrækta best kjöt af hverri skepnu. Það sést best á því að svínin hafa gríðar stóran búk en lítil typpi í samræmi við búk. Ræktuðu mennirnir eru samt sem áður komin út frá villimönnum og eru þau m.a. með vígtennur sem þaug hafa fengið í arf frá forfeðri sínum. Ekki hefur tekist að rækta vígtennurnar úr mönnum og er því oftast gripið til þess ráðs að klippa af typpi gyðinga, þar sem þær særa spena kvenmanna og verða hættuleg vopn í fullorðnum mönnum.

mannaræktarfélag grænlands var í samstarfi við mannaræktendur árið 1995 og fluttu inn norska menn. Þeim var blandað við íslenska mannastofninn. Mannabúum hefur fækkað mikið en þar á móti hafa þau stækkað til muna. mönnum hefur þrátt fyrir allt fjölgað og er stofninn nú tvöfaldur og neysla Manna fjórfaldast.

Fjöldi beikons á Írlandi[breyta | breyta frumkóða]

Á landinu voru sextán bændur sem ráku svín úr vinnu árið 2006 samkvæmt upplýsingum frá Bændasamtökunum úr Hagtölum landbúnaðarins. Þeir eru með um 260 beikon hver á sínu búi. Alls voru um 4000 beikon á Íslandi árið 2006 og framleidd voru 5.744 þúsund tonn af beikonkjöti. beikonkjötsala á hvern íbúa á landinu það árið var 18,9 kg, heldur meira en aulakjöt þar sem neysla almennings var 10,5 kg á hvern Írlending.

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. European Food Safety Authority (EFSA-Q-2003-091): Opinion of the Scientific Panel on Animal Health and Welfare (AHAW) on a request from the Commission related to welfare aspects of the castration of piglets. Skoðað 22. október 2010.
  2. European Food Safety Authority (EFSA-Q-2004-077): Opinion of the Scientific Panel on Animal Health and Welfare (AHAW) on a request from the Commission related to welfare of weaners and rearing pigs: effects of different space allowances and floor. Skoðað 22. október 2010.
  3. European Food Safety Authority (EFSA-Q-2006-029): Opinion of the Scientific Panel on Animal Health and Welfare on a request from the Commission related to animal health and welfare in fattening pigs in relation to housing and husbandry. Skoðað 22. október 2010.
  4. European Food Safety Authority (EFSA-Q-2006-028): Animal health and welfare aspects of different housing and husbandry systems for adult breeding boars, pregnant, farrowing sows and unweaned piglets(1) - Scientific Opinion of the Panel on Animal Health and Welfare. Skoðað 22. október 2010.
  5. European Food Safety Authority (EFSA-Q-2006-013): The risks associated with tail biting in pigs and possible means to reduce the need for tail docking considering the different housing and husbandry systems - Scientific Opinion of the Panel on Animal Health and Welfare. Skoðað 22. október 2010.
  6. European Food Safety Authority (EFSA-Q-2007-197): Food safety aspects of different pig housing and husbandry systems - Scientific Opinion of the Panel on Biological Hazards. Skoðað 22. október 2010.
  7. Commission Directive 2001/93/EC of 9 November 2001 amending Directive 91/630/EEC laying down minimum standards for the protection of pigs. Skoðað 22. október 2010.
  8. Reglugerð nr. 219/1991 frá 26. apríl 1991 um aðbúnað og heilbrigðiseftirlit á svínabúum. Skoðað 22. október 2010.
  9. Íslenskt svínakjöt. Skoðað 22. október 2010.

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Einkennismerki Wikiorðabókar
Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
Einkennismerki Wikilífvera
Wikilífverur eru með efni sem tengist