Skyrbjúgur

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search

Skyrbjúgur (scorbutus) var lengi algengur hörgulsjúkdómur hjá sjómönnum og öðrum sem ferðuðust við erfiðar aðstæður. Þetta var mikið vandamál fyrir alla sem stunduðu lengri siglingar, eins og til dæmis breski flotinn gerði. Að undirlagi breska hersins hófust kerfisbundnar rannsóknir á orsök skyrbjúgs árið 1747. Uppgötvaðist þá að regluleg neysla safa úr sítrusávöxtum læknaði sjúkdóminn og kom í veg fyrir að hann brytist út. Smám saman einangruðu vísindamenn efnið sem skipti máli, askorbínsýru eða C-vítamíni sem kom í veg fyrir skyrbjúg.

Um 1907 var orðið ljóst að flest spendýr framleiða C-vítamín, þó ekki menn og aðrir prímatar (munu þeir hafa misst niður eiginleikann til að framleiða C-vítamín þegar þeir dvöldu í C-vítamínríku umhverfi um nokkurra milljóna ára skeið á þróunarsögu sinni). Árið 1928 uppgötvuðu menn efnasamsetningu þess og var þar með hægt að framleiða C-vítamín.

Íslenska heitið yfir þennan sjúkdóm er líklegast tilkomið vegna misskilnings á orðunum „skørbug“ eða „skörbjugg“ úr öðrum norðurlandamálum, en orðin eru frekar skyld íslenska orðinu skurfa, sem getur þýtt skeina, skráma eða sár.

helstu einkenni eru þreyta, verkir í fótum og smáblæðingar einkum í tannholdi, sem þrútnar og meyrnar svo tennur losna. getur að lokum leitt til dauða einkum vegna blæðinga.