Skjaldbreiður

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Hnit: 64°24′36″N 20°45′44″V / 64.41000°N 20.76222°V / 64.41000; -20.76222

Skjaldbreiður

Hæð: 1060 metrar yfir sjávarmáli
Staðsetning: Þingvellir
Skjaldbreiður, mynd tekin á Þingvöllum
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
Einkennismerki Wikiheimildar
Á Wikiheimild er að finna texta sem tengist


Skjaldbreiður er 1.060 m há dyngja á Íslandi. Skjaldbreiður myndaðist í eldgosi fyrir um 9.000 árum síðan en í sama gosi myndaðist umgjörð Þingvallavatns. Gígurinn er um 300m í þvermáL:

Fjallið er faguformaður hraunskjöldur norðaustur frá Þingvallasveit og sést hann mjög vel frá útsýnispallinum hjá upplýsingarmiðstöð Þjoðgarðssins á Þingvöllum.

Hann er annar stærsti dyngja landsins. Uppi á háfjallinu er mikill og djúpur gígur, um 300 m að þvermáli og u.þ.b. 50 m djúpur.[1]

Vel þekkt er kvæði Jónasar Hallgrímssonar Fjallið Skjaldbreiður (sjá:Wikiheimild).

Jardfræði[breyta | breyta frumkóða]

Fjallið er myndað í löngu gosi fyrir rúmlega 9.000 árum.[1][2][3]

Stutt eftir síðustu ísöld lauk, runnu frá honum mikil hraun sem náð hafa suður til Þingvallavatns. Hraunin eru hulin yngri hraunum sem runnu frá eldstöðvum austan Hrafnabjarga.[1][4]Gríðarleg gosvirkni varð í kljölfar jöklahörfunar á Þingvallasvaeðinu og mynduðust tvær umfangsmiklar dyngjur, Skjaldbreiður og Eldborgir, sunnan Hrafnabjarga. Hraunin fylltu upp í lægðina við norðanvert Þingvallavatnið og stifluðu aðkomu jöklavatnsins frá Langjöklu. Þetta aðrennsli er síðan neðanjarðar.[2]

Skjaldbreiður er líka mjög formfagurt fjall. Hlíðar þess ná mest um 8° halla við toppinn en dreifist meira úr neðri lögunum. Eins og er þekkt núna – t.d. frá Kilauea- eða Surtseygosum - , er í dyngjugosum yfirlit ekki mikið flæði frá toppgígnum, sem er að mestu fylltur af hrauntjörnum, heldur renna hraunin neðanjarðar og koma upp víðs vegar um hlíðar fjallsins. Þannig myndast margföld lög af hrauntungum sem liggja hver yfir aðra og hlaða upp fjallið.[2]

Tveir móbergshnjúkar, Karl og Kerling, eru sunnan í Skjaldbreið, nær kaffærðir í hraununum.[1]


Samgöngur[breyta | breyta frumkóða]

Í fornum tíð var farin Skessubásarveg, Hellisskarðsleið frá Haukadal norður á Hlöðuvelli en þaðan fyrir norðan Skjaldbreið vestur á Kaldidal. Þessi leið er aflögð.

En Línuvegur er til á milli Árnessýlu og Borgarfjarðar sem fylgir meira og minna sömu slóðum.[1]

Í dag er líka hægt á fínum vetradegi, að aka alveg upp á fjallið á snjósleða eða breyttum jeppa.[4]

Gígurinn

Uppgangan[breyta | breyta frumkóða]

Leiðin á háfjallið er ekki erfitt. Venjulega er farið frá stað þar sem línuvegurinn liggur sem hæst í Skjaldbreið við gíghólinn Hrauk (605m). Stutt ökuslóð liggur þaðan frá línuveginum.[4]

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Íslandshandbókin. Náttúra, saga og sérkenni. Reykjavík, Örn og Örlygur, 1989
  2. 2,0 2,1 2,2 Snæbjörn Guðmundsson, Vegvísir um jarðfræði Íslands. Reykjavík, Mál og Menning, 2015
  3. Ari Trausti Guðmundsson: fyrir u.þ.b. 10.000 árum, í: Ari Trausti Guðmundsson, Petur Þórleifsson: Íslensk fjöll. Gönguleiðir á 151 tind. Reykjavík, Mál og Menning, 2004
  4. 4,0 4,1 4,2 Ari Trausti Guðmundsson, Petur Thórleifsson: Íslensk fjöll. Gönguleiðir á 151 tind. Reykjavík, Mál og Menning, 2004