Leyndarskjalasafnið í Kaupmannahöfn

Leyndarskjalasafnið í Kaupmannahöfn (danska: Gehejmearkivet) var á einveldistímanum skjalasafn Danakonungs og danska ríkisins. Nafnið vísar til þeirrar leyndar, eða trúnaðar, sem átti að ríkja um æðstu stjórn ríkisins, samanber Leyndarskjalasafn Vatíkansins.

Upphaf Leyndarskjalasafnsins má rekja til ársins 1582, en þá voru gömul skjalasöfn flutt frá aðsetrum Danakonunga í Vordingborg og Kalundborg, og sameinuð skjalasafninu í Slotinu í Kaupmannahöfn, sem stóð þar sem Kristjánsborgarhöll er nú. Þessi söfn urðu kjarninn í Leyndarskjalasafninu. Vegna endurbyggingar Slotsins var Leyndarskjalasafnið flutt í Rósenborgarhöll um 1700, en fékk svo eigin byggingu á Hallarhólmanum árið 1720. Byggingin var tengd við Kaupmannahafnarhöll með gangi svo hægt væri að sækja þangað gögn.

Einveldistímanum í Danmörku lauk 1848. Nokkru síðar, eða 1861, var stofnað annað skjalasafn fyrir nýju stjórnardeildirnar í Kaupmannahöfn, „Skjalasafn konungsríkisins“. Þessi tvö skjalasöfn fengu sameiginlega yfirstjórn 1883, og voru svo formlega sameinuð árið 1889, þegar Ríkisskjalasafnið var stofnað. Varð Leyndarskjalasafnið þá að sérstakri deild þar, 1. deild og Skjalasafn konungsríkisins að 2. deild þess.

Leyndarskjalavörður

Leyndarskjalavörður (danska: gehejmearkivar) var embættistitill yfirmanns Leyndarskjalasafnisins. Þetta var bæði virðulegt og ábyrgðarmikið embætti, sem framan af fól m.a. í sér skjalagerð, en að meginhluta var um skjalavörslu að ræða. Þrír Íslendingar gegndu stöðu leyndarskjalavarðar: Árni Magnússon (1725–1730) var ritari á safninu með hléum frá 1697; Grímur Jónsson Thorkelín (1791–1829) starfaði á safninu frá 1780; og Finnur Magnússon (1829–1847) starfaði á safninu frá 1823.

Leyndarskjalaverðir voru þessir:

• Peder Schumacher Griffenfeld (1663–1676)
• Fredrik Wolf (1676–1677)
• Kasper Schøller (1677–168?)
• Mathias Moth (168?–1699)
• Frederik Rostgaard (1700–1725)
• Árni Magnússon (1725–1730)
• Hans Gram (1731–1748)
• Jacob Langebek (1748–1775=
• Gerhard Schøning (1775–1780)
• Christian Eberhard Voss (1780–1791)
• Grímur Jónsson Thorkelín (1791–1829)
• Finnur Magnússon (1829–1847)
• Caspar Frederik Wegener (1848–1882)
• Adolf Ditlev Jørgensen (1883–1889)

Árið 1883 var Leyndarskjalasafninu stjórnað af Adolf Ditlev Jørgensen sem einnig veitti Skjalasafni konungsríkisins (Kongerigets arkiv, stofnað 1861) forstöðu. Þegar Ríkisskjalasafnið var stofnað, 1889, tók hann við embætti ríkisskjalavarðar (sem samsvarar embætti þjóðskjalavarðar á Íslandi).