Edinborgarhúsið
| Edinborgarhúsið | |
| Staðsetning | Aðalstræti 7, Ísafjörður |
|---|---|
| Byggingarár | 1907 |
| Hannað af | Rögnvaldur Ágúst Ólafsson |
| Byggingarefni | Timbur |
Edinborgarhúsið er friðað hús og menningarmiðstöð á Ísafirði. Húsið var byggt af Edinborgarversluninni sem var eitt stærsta verslunarfyrirtæki landsins um aldamótin 1900. Edinborgarverslunin var stofnuð í Reykjavík árið 1895 og var í eigu Ásgeirs Sigurðsson, sem var ættaður frá Ísafirði, og skoska verslunarfyrirtækisins Copland and Berrie í Leith. Edinborgarverslunin færði út kvíarnar og opnaði verslun á Ísafirði árið 1902. Árið 1903 varð Karl Olgeirsson verslunarstjóri Edinborgarverslunar á Ísafirði og meðeigandi fáum árum síðar.[1]
Bygging Edinborgarhússins hófst eftir að fengin var byggingarlóð fyrir húsið árið 1907 við Pollinn. Þar var byggt hús eftir teikningu Rögnvalds Ágústs Ólafssonar auk bryggju og bryggjuhúss.[2] Edinborgarhúsið og bryggjan voru lengi stærstu mannvirki á Ísafirði. Edinborgarverslun hætti starfsemi á Ísafirði árið 1917 og seldi hlut sinn til Karls verslunarstjóra. Árið 1918 varð Jóhann E. Þorsteinsson meðeigandi og var verslunin rekin undir nafninu Karl & Jóhann til 1923, en þá seldi Karl sinn hluta og Sigurjón Þ. Jónsson kom inn. Sigurjón og Jóhann E. Þorsteinson ráku verslunina til ársins 1926.
Togarafélag Ísfirðinga h.f. sem var stofnað 1925 var til húsa í Edinborgarhúsinu. Félagið keypti og rak togarann Hávarð Ísfirðing frá 1925 til 1939. Á kreppuárunum gekk reksturinn illa og árið 1935 tók Landsbankinn yfir reksturinn, hlutafé var aukið og nafni breytt í h.f. Hávarður. Árið 1938 varð það félag gjaldþrota og stofnað nýtt hlutafélag með aðkomu Kaupfélags Ísfirðinga. Nýja hlutafélagið var nefnt Valur og var togarinn Hávarður endurskírður og nefndur Skutull.
Kaupfélag Ísfirðinga efldist mjög á millistríðsárunum og keypti upp ýmsar eignir. Árið 1937 eignaðist kaupfélagið eignir sem höfðu tilheyrt Edinborgarversluninni og þar á meðal Edinborgarhúsið og fiskreiti á lóð hússins. Kaupfélagið átti stóran hlut í útgerðarfélaginu Nirði en það félag gerði út báta sem kallaðir voru „Dísirnar“. Kaupfélagið verkaði fisk frá Nirði á fiskreitunum og skömmu eftir árið 1945 var settur upp þurrkklefi fyrir fisk í Edinborgarhúsinu. Þessi þurrkklefi gerði mögulegt að þurrka fisk innandyra á veturna. Kaupfélag Ísfirðinga átti Edinborgarhúsið í rúmlega 50 ár eða þangað til SÍS tók yfir eigur þess.
Stofnað var einkahlutafélag um menningarmiðstöð í Edinborgarhúsinu 9. september 1992. Viðgerð á húsinu hófst sama ár með styrkjum og sjálfboðastarfi.[2] Árið 2006 gerði Ísafjarðarbær samning við ríkið um uppbyggingu þriggja menningarhúsa í bænum, og var Edinborgarhúsið eitt þeirra.[3] Árið 2007 var opnaður fjölnotasalur í húsinu um leið og það var skilgreint sem menningarmiðstöð.[4]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Saga hússins“. Edinborgarhúsið. Sótt 29.4.2026.
- 1 2 Halldór Björn Runólfsson (11. janúar 1998). „Glæsileg menningarmiðstöð í Edinborgarhúsi“. Morgunblaðið. bls. B6-7.
- ↑ Helgi Bjarnason (20. maí 2006). „Stefnt að opnun fjölnotasalar eftir eitt ár“. Morgunblaðið. bls. 22.
- ↑ „Formleg opnun Edinborgarhússins“. Bæjarins besta. 31. maí 2007. bls. 2.