Köngulær

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Araneae)
Jump to navigation Jump to search
Köngulær
Úlfakönguló
Úlfakönguló
Vísindaleg flokkun
Ríki: Dýraríki (Animalia)
Fylking: Liðdýr (Arthropoda)
Flokkur: Áttfætlur (Arachnida)
Ættbálkur: Köngulær (Araneae)
Clerck, 1757
Fjölbreytni
111 ættir, 40.000 tegundir
Undirættbálkar

Mesothelae
Mygalomorphae
Eiginlegar köngulær (Araneomorphae)
 Sjá köngulóaættir

Köngulær (fræðiheiti Araneae) er ættbálkur áttfættra, hrygg- og vænglausra dýra sem búa til silki. Allar kóngulær framleiða eitur, nema ein ætt sem kallast netjuköngulær. Margar köngulóategundir veiða með því að búa til vefi eða gildrur til höfuðs skordýrum.

Útlit og uppbygging[breyta | breyta frumkóða]

Ólíkt skordýrum en líkt og aðrar áttfætlur hafa köngulær tvískiptan búk. Höfuð og frambolur eru samvaxin í það sem kallast höfuðbolur, en ekki aðskilin með skoru eins og hjá skordýrum. Þar eru mikilvæg líffæri, svo sem heilinn. Í afturbolnum (latína: abdomen; sem þýðir kviður) er að finna meltingarfærin, öndunarfæri og hjarta og spunavartan er einnig utan á honum. Ytri stoðgrind kóngulóa kallast hamur og er búin til úr efni sem nefnist kítín og er loðinn. Kóngulær eru hamskiptar, sem þýðir að þær þurfa reglulega að yfirgefa stoðgrindina og mynda nýja því hún stækkar ekki með þeim. Stærð köngulóa er breytileg eftir tegundum, en í flestum tilvikum er kvendýrið stærra en karlinn.

Fjöldi augna er oftast átta og eru augun einlinsa — en ekki eins og í mörgum skordýrum, sem eru með fjöllinsa augu. Bifhár á fótum greina loftstrauma og önnur hár virka sem bragðskynhár eða annars konar nemar. Einnig eru á kóngulónni svokallaðir lýrunemar sem eru raufar á fótunum með taugaendum sem nema titring, til dæmis í vef kóngulóarinnar.

Köngulær hafa opið æðakerfi, sem þýðir að blóð rennur á milli æða og í sérstök hólf í stað þess að fylgja föstu æðakerfi.

Silkið[breyta | breyta frumkóða]

Köngulær framleiða silki og nota það á margan hátt, meðal annars til að spinna vef sem þær veiða í og kallast slíkar köngulær vefköngulær. Aðrar köngulær, og vefköngulær margar hverjar reyndar líka, nota hann til að ferðast á milli staða og kallast föruköngulær. Köngulær nota líka silkið til að geyma bráð sína í. Þær vefja bráðina inn í sekk og sprauta svo meltingarensímum inn í hann. Síðan sjúga köngulærnar innan úr sekknum. Köngulóarsilki er með sterkustu efnum í heimi, og hefur tíu sinnum meira togþol en stál. Burðargeta eins fermetra væri um 240.000 tonn. Silkið er líka það sem gerir þeim kleift að skríða upp veggi. Vegna styrkleika silkis köngulóa (sem er margfalt sterkara en silki frá silkiormum) hafa menn lengi reynt að herma eftir uppbyggingu þess.ókst, Með því að flytja gen úr köngulóm yfir í erfðaefni geita tókst Nexia Biotech Ltd. tað fá geiturnar til að framleiða próteinin sem þarf til að smíða vefinn. Þótt tekist hafi að vinna próteinin úr mjólkinni er enn eftir að finna út hvernig á að „púsla“ þessu saman. Takist það verður hægt að framleiða afar sterkt lín sem hægt væri að nota í föt í staðin fyrir nælon og kevlar (efnið sem notað er í skotheld vesti).

Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]

Tenglar[breyta | breyta frumkóða]

Wikiorðabókin er með skilgreiningu á orðinu
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist

erlendir