Tarzan
Tarzan (stundum ritað Tarsan á íslensku) er sögupersóna sem upprunnin er úr ævintýrasögum bandaríska rithöfundarins Edgar Rice Burroughs. Persónan birtist fyrst í skáldsögunni Tarzan of the Apes, sem var birt í tímaritinu The All-Story árið 1912 og var gefin út í bókarformi árið 1914. Ævintýri Tarzans náðu miklum vinsældum og Burroughs hélt því áfram að skrifa sögur um hann allt fram á fimmta áratuginn. Alls skrifaði Burroughs 26 sögur um Tarzan.
Auk skáldsagna Burroughs náði Tarzan miklum vinsældum sem hetja á hvíta tjaldinu. Fyrsti leikarinn til að fara með hlutverk Tarzans í kvikmynd var Elmo Lincoln árið 1919 en persónan náði mestum vinsældum sem kvikmyndahetja með kvikmyndaröð sem hófst á fjórða áratuginum þar sem sundkappinn Johnny Weissmuller fór með aðalhlutverkið.[1] Í gegnum árin hefur Tarzan síðan birst í fjölda skáldsagna, kvikmynda, myndasagna, teiknimynda og annarra sagnaverka sem enn njóta vinsælda í dag.[2]
Í sögunum um Tarzan heitir hann réttu nafni John Clayton, vísigreifi af Greystoke. Í baksögu hans verða foreldrar hans, sem eru af enskum aðalsættum, strandaglópar á vesturströnd Afríku með son sinn eftir að áhöfn skips þeirra gerir uppreisn gegn þeim. Stuttu síðar eru þau bæði drepin og John er því alinn upp undir nafninu Tarzan af öpum af óræðri tegund í frumskógum Afríku.[3]
Þegar Tarzan vex úr grasi gerist hann nokkurs konar verndari frumskógarins og lendir í ýmsum ævintýrum. Burroughs hafði takmarkaða þekkingu á staðháttum í Afríku og því draga sögur hans um Tarzan ekki fram rétta mynd af álfunni. Almennt er þó reiknað með því að sögurnar um Tarzan eigi að gerast á svæðum sem nú spanna löndin Kamerún, Gabon, Lýðveldið Kongó og Lýðstjórnarlýðveldið Kongó.[3] Margar af sögum Burroughs um Tarzan hafa í seinni tíð sætt ásökunum um keim af afturhaldssemi og heimsvaldshyggju vegna staðalímynda þeirra af Afríkumönnum og öðrum þjóðfélagshópum.[2]
Tarzan á íslenskum miðlum
[breyta | breyta frumkóða]Bókmenntir
[breyta | breyta frumkóða]Sagan var gefin út á íslensku árið 1942, þýdd af Hersteini Pálssyni og innihélt 384 myndir og var titill bókarinnar „Tarzan sterki“.[4]
Myndasögur
[breyta | breyta frumkóða]Íslendingar fengu að kynnast sögunni um Tarzan þegar Vísir byrjaði að prenta strimla úr myndasögunni Tarzan eftir Edgar Rice Burroughs þann 27. febrúar 1946,[5] en með henni fylgdi íslensk lýsing á framvindu sögunnar. Siglufjarðarprentsmiðjan hóf að gefa út þýdd myndasögublöðin í heild sinni árið 1979.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Tarzan“. Æskan. 1. nóvember 1963. Sótt 19. október 2020.
- 1 2 „Þeir taka frá okkur Tarzan“. Heimilistíminn. 15. júní 1980. Sótt 19. október 2020.
- 1 2 „Hvers lenskur var Tarzan og hvar gerast ævintýrin um hann?“. Vísindavefurinn.
- ↑ Guðmundur Finnbogason (1943). „Ritaukaskrá Landbókasafnsins 1942“. Reykjavík. bls. 9.
- ↑ Edgar Rice Burroughs (ekki vitað hver þýddi á íslensku) (27. febrúar 1946). „Tarzan“. Vísir. bls. 8.
