Ivittuut

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Krýolítnáma í Ivittuut sumarið 1940

Ivittuut, (eldri stafsettning Ivigtût) hefur var sjálfstætt sveitarfélag á Suðvestur-Grænlandi frá 1951 til 2009 og er nú hluti af Sermersooq. Ivittuut nær yfir 600 km² og liggur á milli Arsukfjarðar í norður og Qoornoqfjarðar í suður. Einungis um 50 km² af landsvæðinu er hulið jökli. Ivittuut er einnig nafn á þorpi í sveitarfélaginu sem nú er í eyði.

Á því svæði sem nú er sveitarfélagið Ivittuut var áður eitt af búsetusvæðum norrænna manna á miðöldum. Afar lítið er vitað um þessa byggð, engar ritaðar heimildir eru til um hana og þó að mikið sé um rústir frá þessari búsetu hafa þær lítið verið rannsakaðar. Álitið er byggðin hafi verið hluti af Eystribyggð, en sagnfræðingar og fornleifafræðingar nefna hana Miðbyggð í ritum sínum.

Þorpið Ivittuut var stofnað sem og var alla tíð námubær. Árið 1806 fannst krýolít á svæðinu og var námuvinnsla hafin 1865. Þessi málmur hefur einungis fundist á fáeinum öðrum stöðum í heiminum. Efnafræðileg formúla krýolíts er Na3AlF6 og kallast það natriumhexafluoroaluminat. Það er nú verksmiðjuframleitt. Krýolít er mikilvægt hráefni í gerð áls og var náman í Ivittuut þess vegna mjög mikilvæg ekki síst í seinni heimstyrjöldinni þegar mikið magn var flutt til Bandaríkjanna til að nota í framleiðslu herflugvéla. En námurnar tæmdust og var lokað 1987 og við það lagðist byggðin þar í eyði. Eina byggðin í Ivittuut er nú herstöðin í Kangilinnguit (sem á dönsku nefnist Grønnedal). Áætlanir eru um að sameina sveitarfélagið við Narsaq í náinni framtíð.

Það var her Bandaríkjanna sem hóf byggingu herstöðvarinnar í Kangilinnguit 1941 og var hún tilbúin 1943. Hlutverk hennar var þá að vernda krýolítnámurnar. Danir tóku við stöðinni árið 1951 og er hún nú aðalbækistöð sjóhers þeirra á Grænlandi.

Nefna má að í bókinni Lesið í snjóinn eftir danska rithöfundinn Peter Høeg hefur krýolít og námugröftur á Grænlandi afgerandi hlutverk.

Ítarefni[breyta]