Óðinn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Óðinn
Fædd(ur) Óðinn
Látin(n) Ragnarök
Drepinn af Fenrisúlfi
Búseta Valhöll
Þekktur fyrir Að vera æðstur norænna guða
Starf/staða Ás, guð visku, herkænsku, galdra, stríðs, sigurs, skáldskapar
Trú Ásatrú
Maki Frigg, Skaði, Grið, Gunnlöð, Jörð, Rind
Börn Hermóður, Baldur, Víðar, Bragi, Þór, Vili
Hluti af greinaflokknum
Norræn goðafræði
Ardre Odin Sleipnir.jpg
Helstu goð
Æsir: Óðinn, Þór, Baldur, Loki, Höður, Bragi, Mímir
Ásynjur: Frigg, Iðunn, Sif
Vanir: Njörður, Freyja, Freyr
Aðrir
Jötnar: Ýmir, Bor, Bestla, Angurboða, Skaði, Hel, Ægir
Skepnur: Auðhumla, Fenrisúlfur, Sleipnir, Miðgarðsormur, Heiðrún, Tanngnjóstur og Tanngrisnir, Huginn og Muninn
Aðrir: Askur og Embla; Urður, Verðandi og Skuld; Dvergar, Álfar
Staðir
Ásgarður, Miðgarður, Útgarður, Niflheimur, Hel, Bifröst, Askur Yggdrasils
Rit
Sæmundaredda, Snorra-Edda, Heimskringla, Gesta Danorum
Trúfélög
Íslenska ásatrúarfélagið, Danska ásatrúarfélagið, Ásatrúarfélagið Bifröst, Reykjavíkurgoðorð.
Þessi grein fjallar um goðið Óðin. Fyrir aðrar merkingar orðsins má sjá aðgreiningarsíðuna.

Óðinn (norræna: Óðinn) er æðstur guða í norrænni og germanskri goðafræði, þar sem hann er guð visku, herkænsku, stríðs, galdra, sigurs og skáldskapar. Óðinn er andinn og lífskrafturinn í öllu sem hann skapaði. Með Víli og skapaði hann himin, jörð, Ask og Emblu. Óðinn lærði rúnirnar þegar hann hékk og svelti sjálfan sig í níu nætur í Aski Yggdrasils, þá lærði hann líka Fimbulljóðin níu.

Á jörðinni birtist Óðinn mönnum sem gamall eineygður förumaður í skikkju og með barðabreiðan hatt eða hettu og gengur þá undir mörgum nöfnum. Hann getur haft hamskipti hvenær sem er og sent anda sinn í fugls- eða dýrslíki erinda sinna og hann getur ferðast til dauðraheims ef honum hentar.

Óðinn ríður hinum áttfætta Sleipni og tveir úlfar fylgja honum, sem bera nöfnin Geri og Freki, einnig á hann tvo hrafna, Huginn og Munin, sem flytja honum tíðindi. Í Valhöll koma til hans vopndauðir menn.

Óðinn var sífellt að sækjast eftir meiri visku. Hann gekk til Mímis við Mímisbrunn einn daginn. Hann vildi fá að drekka úr brunni hans og fékk það í skiptum fyrir annað auga sitt.

Óðinn átti spjót sem gerði honum fært að ráða gangi bardaga og því var gott að heita á hann í stríði.

Börn og barnsmæður[breyta]

Óðinn var, líkt og höfuðguð margra annarra goðafræða, duglegur við að eignast börn og það með mörgum mismunandi einstaklingum.

  • Frigg er eiginkona Óðins og með henni eignaðist hann tvo syni, Hermóð hinn hvata og Baldur.
  • Skaði var seinni kona Óðins, hún var áður gift Nirði í Nóatúnum. Þeirra sonur var Sæmingur.
  • Jötunynjan Grið átti með honum soninn Viðar, sem er einn þeirra sem lifir af Ragnarök og hefnir föður síns í þeim.
  • Gunnlöð, sem einnig er Jötunynja, eignaðist með honum Braga. Samkvæmt Snorra-Eddu virðist sem Óðinn hafi tælt hana til að sofa hjá sér í þrjár nætur fyrir þrjá sopa af skáldskaparmiðinum. Hávamál sýna þetta þó öðruvísi, og segja alla þátttakendur hafa verið sátta.
  • Með Jörðu eignaðist Óðinn einn sinn frægasta son, það er Þór.
  • Hin mannlega Rind var, óviljug, móðir Vála sem drap Höð fyrir drápið á bróður þeirra beggja.

Nafnsifjar[breyta]

Óðinn ríður Sleipni

Nafn hans samanstendur af liðunum óð og inn. Óð merkir vit og sál, jafnvel orka og lífskraftur en -inn merkir dróttinn í þessu tilfelli og merkir Óðinn því dróttinn lífskraftsins. Hann kallar sig mörgum öðrum nöfnum, svo sem Alföður, Valföður, Bölverkur, Síðhöttur, Vegtamur, Grímnir og Herjafaðir.

Æsir eignast skáldamjöðinn[breyta]

Þegar æsir og vanir sömdu frið spýttu þeir allir hráka sínum í ker og sköpuðu þannig spakvitran jötun, Kvasir að nafni. Síðar drápu tveir dvergar Kvasi, blönduðu blóði hans saman við hunang og bjuggu þannig til skáldamjöðinn sem fyllti þrjú stór keröld. Jötuninn Suttungur rændi af þeim miðinum og faldi hann í fjalli einu. Óðinn fór þangað til að reyna að ná miðinum og skreið inn í fjallið í ormslíki. Þar lá hann í þrjár nætur með dóttur Suttungs sem gætti mjaðarins og fékk hana til að gefa sér þrjá sopa af miðinum. Í hverjum sopa tæmdi hann eitt kerjanna. Hann flaug svo í arnarlíki heim í Ásgarð og spýtti þar miðinum í ker. Þannig eignuðust goðin skáldskaparmjöðinn.

Óðin var þó eltur á leið sinni til Ásgarðs og var næstum því klófestur. Lét hann þá spýju ganga aftur af sér til að létta á sér á fluginni sem dugði honum til að sleppa inn í Ásgarð áður en hann var gripinn. Við þetta er kennt að kalla leirburð (það sem er illa kveðið) aftur af Óðni.

Heimildir[breyta]

  • Cottrell, Arthur. 1997. Norse Mythology. Ultimate Editions, London.
  • „Auga Óðins“. Mál og menning. 2003.
  • Roy Willis. Goðsagnir heimsins. 1998. Mál og menning, Reykjavík.
  • Jan De Vries: Altgermanische Religionsgeschichte. Walter De Gruyter, Berlin - New York, 19703.

Tenglar[breyta]

Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist