Trefjar

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Trefjar eru flokkur efna þar sem eru samfelldir þræðir eða lengjur sem vafnar eru saman til að mynda lengri þræði eins og í prjónagarni. Trefjar eru mikilvægar í líffræði jurta og dýra, þær halda lífrænum vef saman. Mannkynið notar trefjar á ýmsan hátt, spunnið er úr trefjum, gerð reipi og ýmis efni eru styrkt með trefjum eins og pappír og filt. Trefjar eru oft notaðar sem hráefni til að framleiða önnur efni. Trefjar úr gerviefnum eru ódýrari í framleiðslu en náttúrulegar trefjar og hægt að framleiða þær í miklu magni.

Náttúrulegar trefjar[breyta]

Náttúrulegar trefjar eru trefjar sem eru búnar til af jurtum, dýrum og jarðfræðilegum ferlum. Náttúrulegar trefjar eyðast í náttúrunni. Þær má flokkaðar eftir uppruna:

  • jurtatrefjar
  • viðartrefjar
  • dýratrefjar
  • efnatrefjar


Jurtatrefjar í fæðu[breyta]

Jurtatrefjar ímat eru lítt meltanleg efni úr plönturíkinu. Flestar trefjar flokkast sem kolvetni en lítil sem engin eða enga orku kemur úr trefjum. Trefjar eru samt mikilvægar heilsu vegna þess að þær hjálpa til við útskilnað úrgangsefna úr meltingarfærum, bera óæskileg efni úr líkamanum og geta þannig dregið úr líkum á hjartasjúkdómum og krabbameini. Þar að auki geta trefjar dregið úr löngun í mat. Trefjarnar geta verið vatnsleysanlegar og óvatnsleysanlegar. trefjar. Óvatnsleysanlegar trefjar fást að mestu leyti úr grænmeti, korni og hveiti. Gróf brauð og gróft pasta eru rík af trefjum. Neysla slíks matar flýtir fyrir ferð fæðun í gegnum þarma og eykur massa hægða. Vatnsleysanlegar trefjar má finna baunum, linsubaunlinsum, höfrum, byggi, rúgi og ávöxtum. Neysla þeirra tefur fyrir tæmingu magans og hægir á ferð fæðu í gegnum þarma, auk þess að lækka magn kólesteróls í blóði.

Vatnsleysanlegar og óvatnsleysanlegar trefjar eiga það sameiginlegt að hægja á niðurbroti sterkju og frásogi glúkósa í blóð svo blóðsykur helst jafnari, auk þess sem þær eru meltar af bakteríum í þörmum. Við það myndast næringarefni sem líkaminn getur nýtt sér.

Óvatnsleysanlegar trefjar sjúga í sig vatn og bólgna upp í þörmum. Það auðveldar hreyfingu þarmanna og gerir hana reglulegri. Þannig virka óvatnsleysanlegar trefjar eins og hreinsiefni fyrir þarmana. Talið er að vatnsleysanlegar trefjar geti dregið úr magni kólesteróls í blóði og dregið úr hættu á ýmsum kvillum á borð við sykursýki, hjartasjúkdómum og krabbameini. Vatnsleysanlegar trefjar hægja á upptöku næringarefna úr meltingarvegi. Það leiðir til þess að svengdartilfinning gerir síður vart við sig eftir neyslu trefjaríkrar fæðu.

Virkni trefja í fæðu má þannig draga saman í sex lykilatriði:

  • Trefjar bæta meltingarstarfsemi líkamans
  • Trefjar eru nauðsynlegar fyrir heilbrigði meltingarvegar
  • Trefjar hægja á upptöku næringarefna úr meltingarvegi
  • Trefjarík fæða getur dregið úr hættunni á því að fá ýmiskonar kvilla, svo sem sykursýki, hjartasjúkdóma og krabbamein
  • Trefjar viðhalda góðri innvortis heilsu
  • Trefjar veita mettunartilfinningu og fyllingu

Samkvæmt upplýsingum frá Lýðheilsustöð er meðalneysla trefja á Íslandi langt undir ráðleggingum, ekki síst vegna lítillar neyslu grófs kornmetis, grænmetis og ávaxta.

Matvælafyrirtæki hafa í auknum mæli boðið ýmsar vörur með viðbættum trefjum.

Wiki letter w.svg  Þessi grein er stubbur sem ekki hefur verið settur í undirflokk. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina, eða með því að flokka hana betur.