Tækniminjasafn Austurlands
| Tæknisafn Austurlands | |
| Stofnað | 1984 |
|---|---|
| Staðsetning | Hafnargata 38b, 710 Seyðisfjörður |
| Lykilpersónur | Jónína Brynjólfsdóttir og Elfa Hlín Sigrúnar - Pétursdóttir (forstöðumenn) |
| Starfsemi | safn |
Inngangur
[breyta | breyta frumkóða]Tækniminjasafn Austurlands var formlega stofnað árið 1984 en fyrsta sýning þess var opnuð á 100 ára afmæli Seyðisfjarðarkaupstaðar árið 1995. Safnið fjallaði um þann hluta Íslandssögunnar sem snýr að tæknivæðingu landsins frá um 1880 til dagsins í dag. Markmiðið var að safna, varðveita, skrá og sýna verkkunnáttu, muni, minjar og frásagnir sem hafa gildi fyrir sögu tækniþróunar á starfssvæði þess. Tækniminjasafnið sýndi hvernig tæknibreytingar sem snúa að véltækni, rafmagni, fjarskiptum, samgöngum og byggingalist voru samofnar breytingum á lifnaðarháttum og umhverfi. Safnið var staðsett á Búðareyrinni eða svokallaðri Wathnestorfu á Seyðisfirði en þar var að finna hús sem spiluðu stór hlutverk í tækniminjasögu landsins. Þar á meðal Wathneshús, Vjelsmiðju Jóhanns Hanssonar, Skipasmíðastöðina og Angró.
Þann 18. desember 2020 féll stór aurskriða á Seyðisfirði sem tók með sér fjölda húsa, þ. á m. stóran hluta af húsum safnsins og skemmdi önnur. Mikið tjón varð á safnkostinum, stór hluti af honum gjöreyðilagðist en öðru var hægt að bjarga. Safnið er í dag annað en það var, staða þess og stefna hafa verið endurskoðuð og uppbygging nýrra safnbygginga á nýjum öruggum stað í Seyðisfirði er hafin. Sýningar og miðlun safnsins eru í dag fjölbreyttar, bæði innanhúss í því sem eftir stendur af Gömlu Vélsmiðjunni, sem og utandyra vítt og breytt í bæjarlandinu á Seyðisfirði.
Safnið fékk tilnefningu til Íslensku safnaverðlaunanna árið 2026 fyrir viðbrögð og uppbyggingu í kjölfar skriðufallanna.
Sýningar og starfsemi í dag
[breyta | breyta frumkóða]Þrátt fyrir að vera ekki komið í varanlegt húsnæði eftir skriðuföllin sinnir safnið miðlunarhlutverki sínu á ýmsan máta í dag.
Búðareyri – saga umbreytinga:
[breyta | breyta frumkóða]Sýninguna má finna í því sem eftir stendur af gömlu Vélsmiðjunni á Seyðisfirði. Hún fjallar um sögu Búðareyrar, þess hluta á Seyðisfirði sem varð illa úti í skriðunni 2020, þar sem í dag búseta er bönnuð og atvinnustarfsemi á svæðinu minnkar stöðugt. Sýningin spannar tímabilið frá 1880 til dagsins í dag og þær umbreytingar í búsetu, atvinnulífi, samfélagi og náttúru sem þar hafa átt sér stað. Breytingar sem segja ekki eingöngu staðbundna sögu heldur endurspegla jafnframt hluta af mun stærri sögu tækniframfara og mannlífsbreytinga síðustu 150 árin á Íslandi og víðar. Sýningin var opnuð sumarið 2022. Á henni eru engir skráðir safngripir þar sem Vélsmiðjan stendur á svæði í Seyðisfirði sem ekki verður varið til frambúðar, en við gerð sýningarinnar og hönnun var lagt upp með að hún væri fjölskylduvæn, hægt væri að prófa, snerta og reyna alls konar hluti, í bland við miðlun sögunnar á aðgengilegan hátt.
Hönnuðir sýningarinnar voru þau Litten Nyström og Haraldur Karlsson, sýningarstjórn var í höndum Elfu Hlínar Sigrúnar Pétursdóttur og Kötlu Rutar Pétursdóttur.
Fyrir utan húsið, í rústum húsa sem fóru í skriðunni, er útihluti sýningarinnar sem fjallar um skriðuföll á Búðareyrinni í gegnum tíðina og farið ítarlega í aðdraganda og eftirmála stóru skriðunnar 2020.
Miðlun í almannarýmum
[breyta | breyta frumkóða]Safnið hefur sett upp sýningar og skilti víðs vegar um Seyðisfjörð, úti undir beru lofti, sem hægt er að njóta hvenær sem er, allan sólarhringinn, og leiða gesti og áhugasama um söguslóðir. Þannig er safnið virkur þátttakandi í bæjarmyndinni og eykur möguleika gesta bæjarins og ferðamanna til afþreyingar á eigin vegum.
Útigallerí
[breyta | breyta frumkóða]Í Hafnargarðinu á Seyðisfirði, nálægt ferjuhöfninni, má finna sérsmíðaða skiltastanda sem safnið nýtir undir sýningar. Nú er þar sýningin "Störf kvenna", sem er helguð seyðfirskum konum og störfum þeirra á áratugunum í kringum aldamótin 1900. Sýningin var opnuð sumarið 2024 og var hluti af samstarfi milli Tækniminjasafnsins, Minjasafns Austurlands og Héraðsskjalasafns Austurlands þar sem þrjár sýningar sem allar saman báru yfirskriftina KONUR voru settar upp og drógu hver á sinn hátt fram hlutdeild og mikilvægi kvenna í sögu Austurlands. Sýningin á Seyðisfirði sýnir vel fjölbreytni og mikilvægi kvenna í atvinnulífi og uppbyggingu Seyðisfjarðarkaupstaðar á þessum árum.
Vörður
[breyta | breyta frumkóða]Safnið setti upp sérhannaðar og -smíðaðar „vörður“ á nokkrum stöðum í bænum. Þær voru hannaðar með tilvísun í hina fornu hefð Íslendinga og annarra að leiðir milli staða voru markaðir með því að hlaða vörður með vissu millibili til að vísa vegfarendum leiðina. Á vörðum safnsins má finna upplýsingar um daglegt líf á Seyðisfirði út frá nokkrum þáttum, t.d. hátíðarhöldum, áhrifum náttúrunnar á samfélagið, árlega viðburði og fleira. Á vörðunum er bekkur sem hægt er að setjast á og hvíla lúin bein.
Útilistaverkið „Hvernig gengur …?“
[breyta | breyta frumkóða]Útilistaverkið „Hvernig gengur …?“ eftir Guðjón Ketilsson var sett upp árið 2006 þegar hundrað ár voru frá því að ritsíminn var tekinn á land á Seyðisfirði. Um er að ræða eftirgerð af símaklefa sem stendur nálægt þeim stað sem sæstrengurinn var tekinn á land á sínum tíma.
Geirahús
[breyta | breyta frumkóða]Alþýðulistamaðurinn Ásgeir Jón Emilsson, eða Geiri eins og hann var jafnan kallaður, bjó og starfaði á Seyðisfirði mest allt sitt líf. Hann var verkamaður sem nýtti óbilandi sköpunarþörf sína m.a. til að skreyta híbýli sín. Skaftfell, miðstöð myndlistar á Austurlandi, hefur umsjón með húsi hans sem hefur verið haldið nær óbreyttu frá andláti hans. Tækniminjasafnið er samstarfsaðili í því verkefni. Sett hefur verið upp skilti við húsið þar sem hægt er að nálgast 360° myndir innan úr húsinu, sem ekki er opið almenningi um þessar mundir meðan unnið er að endurbótum og viðgerðum á því.
Slippurinn og El-Grillo
[breyta | breyta frumkóða]Fyrir neðan Vélsmiðjuna má finna tvö lítil söguskilti. Annað segir frá slippnum sem var mikilvægur í starfsemi Vélsmiðju Seyðisfjarðar um árabil og hinn er við fallbyssu úr olíubirgðaskipinu El Grillo. Flak þess liggur á botni fjarðarins eftir því var sökkt í seinni heimstyrjöldinni.
Vefurinn og samfélagsmiðlar
[breyta | breyta frumkóða]Safnið nýtir heimasíðu sína, www.tekmus.is, bæði til upplýsingagjafar en einnig virkar miðlunar. Þar má meðal annars finna heimildamyndir sem safnið hefur látið framleiða, slóð á Google Arts and Culture sýningar, og vefsýningu upp úr sýningunni „Búðareyri – saga umbreytinga“.
Einnig er það virkt á samfélagsmiðlunum Facebook og Instagram, þar sem miðlað er fróðleik úr safnkostinum ásamt almennri upplýsingagjöf um starfsemi safnsins.
Framtíðaráform og uppbygging á Lónsleiru
[breyta | breyta frumkóða]Framtíðarsvæði safnsins verður á Lónsleiru á Seyðisfirði, nálægt ferjuhöfninni. Nauðsynlegt var að finna safninu nýjan stað þar sem ekki verður hægt að verja þann hluta Búðareyrarinnar þar sem það hefur haft starfsemi síðustu áratugina. Fyrirhugað er að byggja tvö hús, endurbyggja hið fornfræga bryggjuhús Angró auk nýbyggingar þar við.
Í kjölfar skriðufallanna 2020 var sett á fót Ráðgjafanefnd um færslu húsa á Seyðisfirði sem skilaði tillögum sínum í maí 2021. Þar var lagt til að bryggjuhúsið Angró á Seyðisfirði yrði fært inn að Lónsleiru 15 þar sem nýtt safnasvæði Tækniminjasafnsins yrði staðsett. Angró skemmdist við stóru skriðuna þegar flóðbylgja skall á því eftir að skriðan fór í sjóinn. Tæpu ári síðar skemmdist húsið enn meira í miklu hvassviðri. Var það fjarlægt og nothæfir viðir þess fluttir í geymslu þar sem unnið hefur verið að endurgerð á grind þess og fleira. Múlaþing var eigandi að húsinu en árið 2024 var gengið formlega frá framsali hússins til Tækniminjasafnsins.
Í júní 2026 hófst vinna við undirstöður og grunn Angró og mun húsið verða reist í framhaldinu. Við hlið þess verður nýbyggingin. Áætlanir gera ráð fyrir að safnið geti hafið starfsemi á nýjum stað árið 2029.
Arkibygg, Gingi Tæknistofa, Studíó Jæja og Verkráð hafa saman teiknað og hannað bæði Angró endurbyggt og nýbygginguna þar við.
Ætlunin er að Angró verði nýtt sem sýningarrými safnsins en í nýbyggingunni verði starfsmannaaðstaða, móttaka, fjölnotarými og safnbúð. Sýningarteymi sem í eru Elfa Hlín Sigrúnar Pétursdóttir, Hanna Christel Sigurkarlsdóttir og Ingvi Örn Þorsteinsson vinna saman að undirbúningi nýrrar grunnsýningar þar sem ætlunin er að samspil tækni, náttúru og mannlífs verði skoðað með linsu seyðfirskar sögu.
