Suharto

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Suharto árið 1993.

Suharto (einnig ritað Soeharto eða Muhammad Soeharto; ꦩꦸꦲꦩ꧀ꦩꦢ꧀ꦯꦸꦲꦂꦠ á javönsku) (8. júní 1921 – 27. janúar 2008) var annar forseti Indónesíu. Hann gegndi því embætti í 31 ár eftir að hafa steypt Sukarno af stóli árið 1967 þar til hann sagði af sér árið 1998.

Suharto fæddist í smáþorpinu Kemusuk nærri borginni Yogykarta á tíma hollenskra nýlenduyfirráða í Indónesíu.[1] Hann ólst upp við fátæklegar aðstæður. Foreldrar hans skildu stuttu eftir að hann fæddist og hann var sendur á milli ýmissa fósturforeldra mestan hluta barnæsku sinnar. Á meðan á hernámi Japana stóð í Seinni heimsstyrjöldinni gekk Suharto í varnarlið Indónesíumanna undir stjórn Japana. Í sjálfstæðisbaráttu Indónesíumanna gekk Suharto í hinn nýstofnaða Indónesíuher. Eftir sjálfstæði Indónesíu varð Suharto yfirhershöfðingi. Hermenn undir stjórn Suhartos kváðu þann 30. september 1965 niður valdaránstilraun af hálfu indónesíska kommúnistaflokksins.[2] Herinn stóð síðan fyrir andkommúnískum hreinsunum sem bandaríska leyniþjónustan lýsti sem „einu versta fjöldamorði tuttugustu aldarinnar“.[3] Í kjölfarið hrifsaði Suharto til sín völd frá fyrsta forseta Indónesíu, Sukarno. Hann gerðist bráðabirgðaforseti árið 1967 og var kjörinn forseti næsta ár. Hann stóð fyrir samfélagsherferð sem kölluð var „af-Sukarnovæðing“ til þess að má út orðspor forvera síns. Stuðningur við stjórn Suhartos var mikill á áttunda og níunda áratugnum. Á tíunda áratugnum ollu alræðistilburðir og spilling ríkisstjórnarinnar[4] óánægju og efnahagskreppa árið 1997 leiddi til mikilla óeirða og afsagnar Suhartos árið 1998. Suharto lést árið 2008 og fékk ríkisútför.

Deilt er um 31 árs valdatíð Suhartos bæði í Indónesíu og erlendis. Á valdatíð sinni byggði Suharto upp sterka, miðstýrða herstjórn. Geta hans til að viðhalda stöðugleika í hinni stóru og fjölbreyttu Indónesíu ásamt andkommúnískum sjónarmiðum sínum gerði honum kleift að stofna til efnahags- og hernaðarbandalaga við vesturveldin í kalda stríðinu. Mestalla forsetatíð hans var mikill hagvöxtur í Indónesíu og hröð iðnvæðing[5]

Ríkisstjórn Indónesíu er nú að velta fyrir sér hvort hún ætti að veita Suharto þjóðhetjutitil en þessar áætlanir eru mjög umdeildar.[6] Samkvæmt spillingarvísitölu Transparency International er Suharto spilltasti leiðtogi nútímasögunnar og dró sér um 15–35 milljarða Bandaríkjadollara úr ríkissjóði á valdatíð sinni.[7]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

  1. Soeharto, as related to G. Dwipayana and Ramadhan K.H. 1989, Soeharto: Pikiran, ucapan dan tindakan saya: otobiografi. Jakarta: PT Citra Lamtoro Gung Persada.
  2. Friend, Theodore (2003). Indonesian Destinies. The Belknap Press of Harvard University Press, bls. 107–109; Chris Hilton (höfundur og leikstjóri) (2001). Shadowplay (sjónvarpsheimildarmynd). Vagabond Films and Hilton Cordell Productions.; Ricklefs, M.C. (1991). A History of Modern Indonesia since c. 1300. 2nd Edition. Stanford: Stanford University Press, bls. 280–283, 284, 287–290
  3. Mark Aarons (2007). "Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide." In David A. Blumenthal and Timothy L. H. McCormack (eds). The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? (International Humanitarian Law). Martinus Nijhoff Publishers. p. 81.
  4. Ignatius, Adi 11 September 2007, „Mulls Indonesia Court Ruling". Time. Skoðað 9 August 2009.; Haskin, Colin, "Suharto dead at 86", The Globe and Mail, 27 January 2008
  5. Miguel, Edward; Paul Gertler; David I. Levine (January 2005). [http://www.smh.com.au/news/world/no-end-to-ambition/2008/01/27/1201368944638.html Does Social Capital Promote Industrialization? Evidence from a Rapid Industrializer]. Econometrics Software Laboratory, University of California, Berkeley.
  6. „Pro Kontra Soeharto Pahlawan Nasional". . (Trias Politica). 26 May 2016.
  7. „Suharto tops corruption rankings". . (BBC News). 25 March 2004. Skoðað 4 February 2006.
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist