Rauðyllir

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
(Endurbeint frá Rauðberjayllir)
Jump to navigation Jump to search
Rauðyllir
Sambucus racemosa 6261.JPG
Vísindaleg flokkun
Ríki: Jurtaríki (Plantae)
Skipting: Dulfrævingar (Magnoliophyta)
Flokkur: Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
Ættbálkur: Stúfubálkur (Dipsacales)
Ætt: Geitblaðsætt (Adoxaceae)
Ættkvísl: Yllir (Sambucus)
Tegund: S. racemosa
Tvínefni
SAmbucus racemosa
L.
Útbreiðsla Sambucus racemosa subsp. racemosa (blátt) í vestur Norður Ameríku, og Sambucus racemosa subsp. melanocarpa (grænt)
Útbreiðsla Sambucus racemosa subsp. racemosa (blátt) í vestur Norður Ameríku,
og Sambucus racemosa subsp. melanocarpa (grænt)
Undirtegundir
List source :[1]

Rauðyllir (fræðiheiti: Sambucus racemosa) er tegund af ylli[2][3] sem ýmist er skipt í allnokkrar undirtegundir, eða sjálfstæðar tegundir.

Útbreiðsla og búsvæði[breyta | breyta frumkóða]

Rauðyllir er upprunninn frá Evrópu, norðurhluta Asíu, og Norður Ameríku.[1] Hann vex í frjósömum og rökum jarðvegi, á árbökkum og skógum.[4]

Lýsing[breyta | breyta frumkóða]

Sambucus racemosa er runni eða tré að 6m hátt. Stofninn og greinarnar eru með mjúkum kjarna.

Hvert blað er samsett af 5 til 7 blaðlaga smáblöðum, hvert að 16 sm langt, lensulaga til mjóegglaga, og óreglulega tennt á jaðrinum. Blöðin eru með óþægilega lykt ef þau eru kramin.[5]

Blómskipunin vægt keilulaga. Blómaknúpparnir eru bleikleitir óopnaðir, og ilmandi blómin hvít, rjómahvít til gulleit.[4]

Berin eru fagurrauð, jafnvel purpuralit, með 3 til 5 fræjum.

Afbrigði og undirtegundir[breyta | breyta frumkóða]

Nytjar[breyta | breyta frumkóða]

Stofnar, rætur og blöð eru eitruð, og berin geta verið eitruð eða valdið velgju ef þau eru étin hrá.[15]

Til lækninga[breyta | breyta frumkóða]

Hann hefur verið notaður í hefðbundnar lækningar innfæddra,, þar á meðal Bella Coola, Carrier, Gitksan, Hesquiaht, Menominee, Northern Paiute, Ojibwa, Paiute, og Potawatomi.[4][16] Þar á meðal til uppkasta, stemmandi (hægðir), gegn kvefi og hósta, við húðvandamálum og kvenlækningar og blóðstemmandi.[16]

Til matar[breyta | breyta frumkóða]

Berin eru talin örugg til átu ef þau eru elduð, en yfirleitt eitruð hrá. Þau voru nytjuð af ýmsum innfæddum ættflokkum, þar á meðal Apache, Bella Coola, Gitxsan, Gosiute, Makah, Ojibwa, Quileute, Skokomish og Yurok.[4]

Berin eru vinsæl hjá fuglum, sem svo dreifa berjunum.[17]

Ræktun[breyta | breyta frumkóða]

Sambucus racemosa er ræktaður sem skrautplanta eða runni, og til að forma landslag.[15]


Images[breyta | breyta frumkóða]

Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]

Ytri tenglar[breyta | breyta frumkóða]


Wikilífverur eru með efni sem tengist
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist
  Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.