Náttúruvísindi
Náttúruvísindi eða raunvísindi eru vísindi sem fást við rannsóknir á náttúrunni. Náttúruvísindi beita vísindalegum aðferðum; empírískum rannsóknum og raungögnum, til að skýra náttúrufyrirbæri. Náttúruvísindi beita athugunum, tilraunum og mælingum til að skilja og spá fyrir um þróun náttúrufyrirbæra.[1] Gildi kenninga og rannsókna í náttúruvísindum er metið út frá hugmyndum um endurkvæmni og hrekjanleika.
Upphaf náttúruvísinda má rekja aftur til fornaldar þegar athuganir á gangi himintungla og verkunum mannslíkamans voru skrásettar í fræðiritum. Gríski heimspekingurinn Aristóteles gerði athuganir á náttúrunni og dró af þeim ályktanir, þó aðferðir hans hafi verið fjarri því sem nú kallast vísindaleg aðferð. Vegna rita hans um getnað, göngulag og hreyfingu dýra, og aðrar rannsóknir á dýrum mætti kalla Aristóteles föður dýrafræðinnar. Áhrif hans voru gríðarleg og þeirra gætti fram á miðaldir, ef ekki lengur, ekki síst vegna Kaþólsku kirkjunnar, sem taldi kenningarnar samræmast Biblíunni. Margt af kenningum Aristotelesar hefur þó ekki staðist tímans tönn.
Miklar framfarir urðu í náttúruvísindum með vísindabyltingunni sem markar upphaf árnýaldar, ekki síst vegna nýrrar þekkingar í stærðfræði og stjörnufræði. Fram kom hugmyndin um „ný vísindi“ byggð á athugunum og mælingum (reynsluvísindi eða raunvísindi). Á upplýsingaöld var lagður grunnur að nútímanáttúruvísindum með þróun vísindalegra aðferða sem byggðust á tilraunum. Sumir náttúruspekingar þessa tíma höfnuðu hugmyndinni um að orsaka bæri að leita í innra eðli („náttúru“) hlutanna, heldur lægi skýringin í samsvörun þeirra og innbyrðis tengslum sem hægt væri að lýsa með vísun til algildra náttúrulögmála.[2]
Helstu greinar náttúruvísinda
[breyta | breyta frumkóða]Náttúruvísindum er stundum skipt í lífvísindi (líffræði, lífefnafræði, erfðafræði o.s.frv.) og efnisvísindi (eðlisfræði, efnafræði, jarðfræði o.s.frv.). Hefðbundnar náttúruvísindagreinar hafa mikinn fjölda undirgreina. Auk þess eru til margar þverfaglegar greinar á mörkum tveggja eða fleiri greina náttúruvísinda.
Margar vísindagreinar tengjast náttúruvísindum náið, en eru ekki endilega flokkaðar sem náttúruvísindi. Dæmi um slíkar greinar eru stærðfræði, læknisfræði, verkfræði og tölvunarfræði. Stundum er talað um STEM-greinar (úr ensku: Science, Technology, Engineering, Mathematics) eða „vísinda- og tæknigreinar“ þegar rætt er um þessar greinar saman.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Definitions of the Natural Science“. uopeople.edu. 10 júní 2021. Afrit af uppruna á 27. desember 2022. Sótt 27. desember 2022.
- ↑ Ben-Chaim, Michael, ritstjóri (2016). Experimental philosophy and the birth of empirical science: Boyle, Locke, and Newton. London: Routledge. ISBN 978-1-315-25567-5.