Mið-evrópski háskólinn

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Mið-Evrópski háskólinn (Central European University, CEU) er einkarekinn háskóli í Vínarborg sem er viðurkenndur í Austurríki og Bandaríkjunum. Aðalmarkmið CEU er að efla opið samfélag[1] og það er hátt settur háskóli í félagsvísindum og hugvísindum.[2] CEU var stofnaður árið 1991 með styrk frá George Soros og var með mestan hluta starfsemi sinnar í Búdapest til september 2019.

Árið 2017 voru 1448 nemendur frá 117 löndum í CEU og 723 starfsmenn frá meira en 40 löndum.[3]

Saga[breyta | breyta frumkóða]

CEU var stofnaður árið 1991 af fjármálamanninum, aðgerðasinanum og mannvininum George Soros, sem gaf háskólanum 880 milljóna dollara styrk.

Myndunin var viðbrögð við falli sósíalistablokkarinnar og hugmyndin um að stofna háskóla með áherslu á þær áskoranir sem fylgdu lýðræðisvæðingu og opnu samfélagi höfðu komið upp vorið 1989 meðal fræðimanna í nokkrum Mið-Evrópulöndum. , t.d. á fyrirlestraröð í Dubrovnik í fyrrum Júgóslavíu í apríl 1989. Tilraun til að stofna háskólann í Bratislava í þáverandi Tékkóslóvakíu var gerð á árunum 1989-1990, en féll fyrir andstöðu þjóðernissinnaðra stjórnmálamanna. Strax eftir stofnun þess árið 1991 var meginhluti fyrirtækisins staðsettur í Prag í Tékkóslóvakíu, en eftir ósætti milli Soros og tékkneskra stjórnvalda, einkum Vaclav Klaus forsætisráðherra, flutti fyrirtækið til ungversku höfuðborgarinnar Búdapest.

Þegar Soros varð fyrir pólitískum árásum meðal annars í Mið-Evrópu, varð CEU einnig skotmark gagnrýni hægri sinnaðra þjóðernissinna og andstæðinga hnattvæðingar. Meðal gagnrýnenda var Viktor Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands, og ríkisstjórn hans, sem oft nefndi CEU sem „Soros-háskóla“. Í mars 2017 lagði ungversk stjórnvöld fram frumvarp sem myndi setja nýjar reglur fyrir háskóla í Ungverjalandi sem reknir eru af erlendum aðilum, með sérstaklega ströngum reglum fyrir leikara utan ESB. Fulltrúar CEU töldu að fyrirhugaðar reglugerðir miðuðust sérstaklega að CEU.

Í desember 2018 tilkynnti CEU að starfsemi hans í Ungverjalandi yrði hætt og þess í stað flytti hann til Vínar.[4] Þessi aðgerð var vegna þess að ungversk stjórnvöld vildu ekki gera þá samninga sem nauðsynlegir eru til að CEU haldi áfram starfsemi í Ungverjalandi með nýlega innleiddri löggjöf varðandi háskóla sem reknir eru af erlendum aðilum.

Heimildir[breyta | breyta frumkóða]

  1. „Rethinking Open Societies: Schools and Departments“. Central European University. Sótt 20 March 2018.
  2. „CEU in Top 100 Universities for Social Sciences and Humanities in Latest Times Higher Education Rankings“. timeshighereducation. Sótt 14 June 2019.
  3. „About CEU“. Central European University. 2018. Sótt 20 March 2018.
  4. „George Soros-funded CEU 'forced out' of Budapest“. www.aljazeera.com.