Barði Guðmundsson (þjóðskjalavörður)
Barði Guðmundsson (f. 12. október 1900; d. 11. ágúst 1956) var íslenskur alþingismaður, sagnfræðingur og þjóðskjalavörður.
Barði fæddist á Þúfnavöllum í Hörgárdal, og brautskráðist úr Menntaskólanum í Reykjavík 1923. Hann stundaði síðar háskólanám í sagnfræði, fyrst í Osló, en síðan í Kaupmannahöfn, og lauk meistaraprófi þaðan haustið 1929. Hann var kennari við Menntaskólann í Reykjavík 1929–1936. Skólaárið 1930–1931 var hann settur prófessor í Íslandssögu við heimspekideild Háskóla Íslands. Árið 1935 var hann skipaður þjóðskjalavörður við Þjóðskjalasafn Íslands og gegndi því embætti til æviloka.
Hann sat á Alþingi sem landskjörinn þingmaður fyrir Alþýðuflokkinn 1942–1949, og var forseti neðri deildar 1945–1949.[1]
Ritstörf
[breyta | breyta frumkóða]Barði var kunnur fyrir ritstörf sín, skrifaði fjölmargar greinar um sagnfræði. Hann var sérstaklega þekktur fyrir Njálurannsóknir sínar. Taldi hann að ritun Njálu væri innlegg í pólitískar deilur samtíma höfundar og því ætti fyrst og fremst að líta á Njálu og aðrar Íslendingasögur sem skáldverk.
Hann skrifaði margar greinar og greinaflokka um ýmsa þætti úr sögu Íslendinga og varpaði meðal annars nýju ljósi á goðorðaskipunina fornu og ekki síst um uppruna íslensks þjóðernis. Hann setti meðal annars fram „Herúlakenninguna“ um að Íslendingar séu afkomendur Herúla og séu að uppruna sérstakur þjóðflokkur, aðgreindur frá öðrum þjóðflokkum á Norðurlöndum.[2] Barði hélt því fram eftir rannsóknir sínar að margir landnámsmanna sem komu frá Noregi til Íslands hafi borið sérkenni þessa þjóðflokks með sér, meðal annars skáldahefðina sem fljótlega reis á Íslandi hefði ekki átt sér neina hliðstæðu í Noregi, Freysdýrkunina, að staða kvenna hefði verið öll önnur en í Noregi, dálæti á svínum hefði verið mikið á Íslandi en ekki í Noregi og birtist meðal annars í fjölda Saurbæja á Íslandi. Barði færði rök fyrir þessari tilgátu sinni í sex ritgerðum sem nefndust „Uppruni íslenzkrar skáldmenntar I-VI“ í menningartímaritinu Helgafelli árin 1942 til 1945. Herúlatilgátan kemur einkum fram í síðustu greininni, en áður færir hann rök fyrir þeim mun sem hann taldi vera á miðaldamenningu á Íslandi annars vegar og í Noregi og Danmörku hins vegar. Greinarnar vöktu mikla athygli á sínum tíma. Þær voru endurbirtar ásamt fleiri greinum Barða í bókinni Uppruni Íslendinga árið 1959.
Kenningar Barða hafa ekki náð hljómgrunni meðal annarra fræðimanna og er meginástæðan sú að Barði valdi í rauninni örfá einkenni sem styðja kenninguna en lét sér sjást yfir fjölda annarra sem erfitt er að koma heim og saman við hana.[3]
Ritverk
[breyta | breyta frumkóða]- Barði Guðmundsson, Uppruni Íslendinga. Safn ritgerða. Reykjavík: Menningarsjóður, 1959
- Barði Guðmundsson, Höfundur Njálu. Safn ritgerða. Reykjavík: Menningarsjóður, 1958.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Æviágrip þingmanna frá 1845:Barði Guðmundsson“. Alþingi.
- ↑ Illugi Jökulsson (26. apríl 2014). „Eru Íslendingar Herúlar?“. Vísir.is.
- ↑ Gunnar Karlsson (2004). Goðamenning: Staða og áhrif goðorðsmanna í þjóðveldi Íslendinga. Heimskringla. ISBN 9979325534.