Fatnaður
Fatnaður, föt eða klæðnaður er klæðaefni sem ver mannslíkamann fyrir slæmu veðri og öðrum þáttum í umhverfinu. Frá upphafi hafa föt verið sett saman úr leðri og skinni dýra, auk annarra þunnra efna sem finnast í náttúrunni. Fyrir um 30.000 árum er talið að menn hafi tekið að nýta sér saumnálar og náttúrulegar trefjar til að gera klæðaefni,[1] en elsta myndin af ofnu klæði er innan við 10.000 ára gömul.[2][3] Fatnaður er eitt af einkennum mannsins og kemur fyrir í öllum mannlegum samfélögum. Gerð og magn fatnaðar fer eftir líkamsgerð, félagslegum þáttum og umhverfinu. Flíkur klæða líkamann, skór fæturna og hanskar og vettlingar hendur. Höfuðfat er haft á höfði og nærföt eru höfð næst bolnum og hylja kynfærin.
Fatnaður gegnir alls kyns ólíkum hlutverkum. Fólk klæðist fötum vegna öryggis, þæginda og til þess að gæta að velsæmi. Fatnaður ver líkamann fyrir hörðum, hvössum og beittum hlutum; fyrir plöntum sem valda útbrotum og kláða; og fyrir skordýrabiti. Föt geta líka einangrað líkamann gegn kulda og hita, og haldið eitruðum og skítugum efnum frá húðinni. Föt verja fæturna fyrir sárum og gera þannig ferðalög auðveldari um fjölbreytt landslag. Föt verja líka húðina gegn útfjólublárri geislun. Sum föt, eins og barðastórir hattar, verja augun fyrir ljósi og bæta sjón í tilteknum aðstæðum. Föt eru líka notuð til að verja líkamann fyrir meiðslum í tilteknum verkefnum; eins og við vinnu, í íþróttum, og stríði. Stundum eru föt útbúin til að geyma hluti í vösum, beltum eða lykkjum. Þannig er hægt að bera hluti án þess að nota hendurnar.
Fatnaður gegnir líka mikilvægu félagslegu hlutverki. Félagsleg viðmið um klæðaburð eru breytileg eftir aðstæðum og viðmið um hvaða hluta líkamans beri að hylja eru menningarbundin, auk þess sem fatatíska tekur stöðugum breytingum. Föt eru notuð til að sýna smekk og persónulegan stíl. Föt geta verið stöðutákn fyrir sýnilega neyslu eða til að sýna hæversku. Klæðaburður er bundinn hefðum sem snúast um kynímyndir, stéttir og aldursskeið. Að vera nakinn fyrir framan annað fólk þykir stundum niðurlægjandi og að bera kynfæri, brjóst eða rasskinnar á almannafæri er víða álitið ósiðsamlegt athæfi.
Algengar gerðir fatnaðar eru stuttermabolur, buxur, kjóll, peysa og sokkar. Hlutir eins og handtöskur, gleraugu, göngustafir og regnhlífar eru skilgreindir sem fylgihlutir og ekki föt, en mörkin þar á milli eru ekki endilega skýr.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ „Archaeologists Discover Oldest-known Fiber Materials Used By Early Humans“. Afrit af uppruna á 1 janúar 2018. Sótt 31. desember 2017.
- ↑ Lobell, Jarrett A. (2017). „World's Oldest Dress“. Archaeology. 70 (1).
- ↑ Lobell, Jarrett A. (2016). „Dressing for the Ages“. Archaeology. 69 (3): 9.
