Þóf

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Jump to navigation Jump to search
Skoskar konur á 18. öld þæfa vaðmál með fótum.
Skýringarmynd frá 1661 af þæfingavél og þófaramillu

Þóf er forn aðferð við að velkja ull til og frá og nudda til að hún verði þéttari og einangri betur. Klæði sem átti að þæfa var sett í bleyti áður en þófið hófst. Áður fyrr var klæði þæft í legi þar sem blandað var saman keytu og heitu vatni. Keytan virkaði eins og sápa. Í Skotlandi eru margar hefðir tengdar ullarþæfingu og þæfa margar konur saman efni í höndum og áðum með fótum. Sungnir eru sérstakir þæfingarsöngvar.

Auðvelt er að þæfa litlar prjónaðar flíkur. Þær eru bleyttar og svo nuddað saman á milli handa. Erfiðisverk var að þæfa vaðmál áður er vélar komu til sögu. Þófari var jafnan kófsveittur. Á Íslandi var algengt að þæfa undir fótum en þá var það sem átti að þæfa sett á pall og svo gengið á því þar til að var tilbúið. Það var kallað fótaþóf. Einnig tíðkaðist tunnuþóf ef verið var að þæfa stórar voðir. Þá var voð komið fyrir í botnlausri tunnu sem lá á hlið og tveir karlmenn settu fæturnar í sitt hvoru megin og stigu á móti hver öðrum.

Vatnsafl var mjög snemma virkjað í myllum til að knýja þæfingarvélar. Fyrsta vatnsvirkjun vegna þófaramillu sem vitað er um er í Normandí árið 1086. Þegar Innréttingarnar voru stofnaðar í Reykjavík af Skúla Magnússyni árið 1751 þá var stór hluti af rekstri þeirra ullarvinnsla. Við Elliðaárnar var sett upp á árbakkanum þófaramylla.

Á Íslandi er þekkt eftirfarandi þæfingavísa:

Bárður mitt á Jökli
komdu og leggstu á þófið mitt
ég skal gefa þér lóna
innan í skóna
skeifubrot og naglatrjá
og mórautt lambið þegar ég á
láttu ganga þófið þá
og ná, ná og ná, ná.

Heimildir[breyta | breyta frumkóða]