Munur á milli breytinga „Öldungadeild Bandaríkjaþings“

Jump to navigation Jump to search
ekkert breytingarágrip
'''Öldungadeild Bandaríkjaþings''' ([[enska]]: ''United States Senate'') er [[efri deild]] [[Bandaríkjaþing]]s, en [[neðri deild]] þess er [[fulltrúadeild Bandaríkjaþings]]. Er [[löggjafarvald]]i skipt milli þessara þingdeilda, og til þess að lög teljist gild, þarf samþykki beggja deilda. Engar aðrar stofnanir í Bandaríkjunum hafa löggjafarvald, en þingið getur veitt öðrum stofnunum heimildir til setninga reglugerða. Þingdeildirnar starfa í sitthvorri álmunni í þinghúsinu í [[Washington]]. Í öldungadeildinni sitja tveir fulltrúar frá hverju [[fylki Bandaríkjanna]], óháð stærð ríkisins, en í fulltrúadeildinni fer fjöldi fulltrúa eftir stærð þess ríkis er þeir eru fulltrúar fyrir.
=== Þingmenn ===
Þingmenn öldungadeildarinnar eru 100 talsins og hefur hver og einn þar eitt atkvæði. Til samanburðar eru þingmenn fulltrúadeildarinnar um 435 talsins, þar sem hver hefur um 700,000 kjósenda að baki sér. [[Varaforseti Bandaríkjanna]] er [[forseti bandarísku öldungadeildarinnar|deildarforseti]] en er ekki sjálfur öldungadeildarþingmaður og tekur ekki þátt í kosningum nema til að leysa úr [[jafntefli]]. Varaforsetinn sinnir þó sjaldan hlutverki deildarforseta nema við hátíðleg tækifæri eða til að leysa úr jafntefli í kosningum. Í fjarveru hans sinnir [[varaforseti öldungadeildar Bandaríkjaþings]] starfi hans. Núverandi ([[2010]]) forseti öldungadeildarinnar er [[Joe Biden]].
=== Sögulegur bakgrunnur ===
Fyrirmynd öldungadeildar Bandaríkjaþings er [[Rómverska öldungaráðið]], en nafnið ([[enska]]: ''senate''), er einmitt dregið af latneska orðinu [[senatus]], sem þýðir öldungaráð. Þegar Bandaríkjamenn hlutu sjálfstæði árið [[1776]], var hugmyndin á bakvið stjórnskipan landsins sú að ríkin skyldu vera fullvalda, en yfir þeim öllum væri alríkisstjórn ([[enska]]: ''Federal Government''). Í fyrstu var einungis ein þingdeild starfandi í landinu og kaus þá löggjafarþing hvers ríkis þingmenn. Þessu var breytt árið 1787, þegar 17. grein [[stjórnarskrá Bandaríkjanna]] var breytt og ákveðið var að þingdeildir Bandaríkjanna skyldu verða tvær. Kosningar til beggja deildanna voru þá færðar frá löggjafarþingum ríkjanna í hendur þegna, sem fengu þá rétt til að kjósa til öldungadeildarinnar og fulltrúadeildarinnar, í beinni kosningu. Var ákveðin málamiðlun fólgin í því að hafa tvær þingdeildir, til að mæta kröfum þeirra sem töldu að þar sem ríkin væru fullvalda hvert fyrir sig, ætti að gæta jafnræðis fulltrúa þeirra og þeirra sem töldu að löggjafarvaldið ætti að gæta hagsmuna allra þegna Bandríkjanna. Ennfremur var talið að með því að hafa tvær þingdeildir, myndi temprun valds vera tryggð, þar sem samþykki beggja þingdeilda þarf til að frumvörp verði að lögum. Þannig gæti önnur deildin, fulltrúadeildin, verið fulltrúi þegna, þar sem [[beinar kosningar]] fara fram í einmenningskjördæmum. Hin deildin, öldungadeildin væri fulltrúi ríkjanna, og myndu öll ríkin fá jafnmarga fulltrúa til þess að tryggja að ekki yrði vegið að [[fullveldi]] smærri ríkja.
Kosningar til öldungadeildarinnar fara fram á tveggja ára fresti en öldungadeildarþingmenn eru þó kosnir til sex ára í senn. Í hverjum kosningum er einungis einn þriðji hluti þingmanna í kjöri. Þegar þingið hóf störf upprunalega, sat einn hópur þingmanna á þingi í tvö ár, annar í fjögur og þriðji hópurinn í sex ár. Upp frá því hefur svo bæst nokkurn veginn jafnt í hvern hóp. Síðustu kosningar fóru fram í nóvember 2008 en næstu kosningar til öldungadeildar fara fram í nóvember 2010.
=== Meirihluti og minnihluti ===
Í Bandaríkjunum er [[tveggja flokka kerfi]], og deila [[demókrataflokkurinn]] og [[repúblikanaflokkurinn]] sætum í báðum þingdeildum. Í öldungadeild eru demókratar í núverandi ([[2010]]) meirihluta öldungadeildarinnar, demókratar hafa alls 57 þingmenn og repúblikanar hafa 41 þingmenn. Tveir þingmenn öldungadeildarinnar eru óháðir.
 
 
12

breytingar

Leiðsagnarval