Innrautt ljós
Innrautt ljós eða innrauð geislun er rafsegulgeislun með lengri bylgjur en sýnilegt ljós en styttri en örbylgjur. Innrauða geislarófið byrjar á bylgjum sem eru örlítið lengri en rautt ljós (lengstu bylgjur sýnilegs ljóss), þannig að innrautt ljós er ekki sýnilegt mannsauganu. Almennt séð er innrautt ljós skilgreint sem bylgjulengdir á bilinu 780 nanómetrar til 1 millimetri.[1][2] Innrauðu ljósi er oft skipt í fjærinnrautt ljós með lengri bylgjulengdir í hitageislun frá uppsprettum á jörðinni, og nærinnrautt ljós með styttri bylgjulengdir sem er hluti af geislarófi sólarinnar.[3][4] Lengri innrauðar bylgjulengdir (30-100 μm) eru stundum taldar með terahertz-geislun.[5] Nær öll svarthlutargeislun frá hlutum við stofuhita er innrauð geislun.[6] Líkt og önnur rafsegulgeislun hefur innrauð geislun orku og skriðþunga og hefur tvígildan eiginleika bæði bylgja og einda (ljóseinda).[7]
Lengi var vitað að eldur gæfi frá sér ósýnilegan hita. Árið 1681 gerði franski eðlisfræðingurinn Edme Mariotte tilraun sem sýndi fram á að þótt gler hleypti sólarljósi í gegnum sig, hindraði það hitageislun.[8][9] Árið 1800 uppgötvaði stjörnufræðingurinn William Herschel að innrauð geislun er tegund af rafsegulgeislun með minni orku en rautt ljós á geislarófinu, með því að mæla áhrif hennar á hitamæli.[10] Rannsóknir Herschels leiddu í ljós að aðeins meira en helmingur orku sólarinnar næði til jarðar sem innrauð geislun. Munurinn á innrauðri geislun sem sólin gefur frá sér og sem jörðin drekkur í sig hefur mikil áhrif á loftslag jarðar.
Sameindir gefa frá sér eða taka upp innrauða geislun þegar snúningur eða titringur þeirra breytist. Hún örvar titring í sameindum með því að breyta tvípólsvægi þeirra, svo hægt er að nota hana til að mæla orkustig sameinda með rétta samhverfu. Innrauð litrófsgreining mælir upptöku og útgeislun ljóseinda á innrauðum bylgjulengdum.[11]
Innrautt ljós er hagnýtt í iðnaði, vísindum, hernaði, viðskiptum og lækningum. Nætursjóntæki sem nota nærinnrauða lýsingu gera fólki kleift að fylgjast með dýrum án þess að þau verði neins vör. Innroðastjörnufræði notar sjónauka með skynjurum til að greina hluti eins og reikistjörnur í gegnum sameindaský, og til að skoða rauðvikshluti frá upphafsdögum alheimsins.[12] Innrauðar hitamyndavélar eru notaðar til að greina hitatap í einangruðum kerfum,[13] skoða blóðflæði í húðinni, skipuleggja slökkvistörf,[14] og til að greina ofhitnun í rafhlutum.[15] Í hernaði er innrautt ljós notað við að finna skotmörk, eftirlit, nætursjón, miðun og rakningu. Myndavélar með innroðaskynjara eru notaðar í leit og björgun í myrkri og í vatni.[16] Fólk með eðlilegan líkamshita gefur frá sér geislun með bylgjulengd í kringum 10 μm. Meðal annarra nota eru greining á varmanýtingu, umhverfiseftirlit, eftirlit í iðnaðarmannvirkjum, leit að ólöglegum kannabisverksmiðjum, fjarhitagreining, skammdræg þráðlaus samskipti (til dæmis í fjarstýringum), litrófsgreiningar og veðurspár.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Vatansever, Fatma; Hamblin, Michael R. (1 janúar 2012). „Far infrared radiation (FIR): Its biological effects and medical applications“. Photonics & Lasers in Medicine. 1 (4): 255–266. doi:10.1515/plm-2012-0034. ISSN 2193-0643. PMC 3699878. PMID 23833705.
- ↑ „Definition of INFRARED“. www.merriam-webster.com (enska). 18. september 2024. Afrit af uppruna á 22. september 2024. Sótt 20. september 2024.
- ↑ Sævar Helgi Bragason (30.1.2013). „Hvað er innrautt ljós og til hvers er hægt að nota það?“. Vísindavefurinn.
- ↑ „IPCC AR4 SYR Appendix Glossary“ (PDF). Afrit af upprunalegu (PDF) geymt þann 17 nóvember 2018. Sótt 14. desember 2008.
- ↑ Rogalski, Antoni (2019). Infrared and terahertz detectors (3rd. útgáfa). Boca Raton, FL: CRC Press. bls. 929. ISBN 978-1-315-27133-0.
- ↑ Sævar Helgi Bragason (2010). „Svarthlutargeislun“. Stjörnufræðivefurinn.
- ↑ „Infrared radiation | Definition, Wavelengths, & Facts | Britannica“. www.britannica.com (enska). 18. september 2024. Sótt 20. september 2024.
- ↑ Calel, Raphael (19 febrúar 2014). „The Founding Fathers v. The Climate Change Skeptics“. The Public Domain Review. Afrit af uppruna á 11 október 2019. Sótt 16. september 2019.
- ↑ Fleming, James R. (17. mars 2008). „Climate Change and Anthropogenic Greenhouse Warming: A Selection of Key Articles, 1824–1995, with Interpretive Essays“. National Science Digital Library Project Archive PALE:ClassicArticles. Afrit af uppruna á 29. september 2019. Sótt 1 febrúar 2022. Article 1: General remarks on the temperature of the earth and outer space Geymt 8 júní 2023 í Wayback Machine.
- ↑ Michael Rowan-Robinson (2013). Night Vision: Exploring the Infrared Universe. Cambridge University Press. p. 23. ISBN 1107024765.
- ↑ Reusch, William (1999). „Infrared Spectroscopy“. Michigan State University. Afrit af upprunalegu geymt þann 27 október 2007. Sótt 27 október 2006.
- ↑ „IR Astronomy: Overview“. NASA Infrared Astronomy and Processing Center. Afrit af upprunalegu geymt þann 8. desember 2006. Sótt 30 október 2006.
- ↑ Gunnhildur Kjerúlf Birgisdóttir (25. október 2023). „Flygildi koma auga á leka í hitaveitum“. RÚV.
- ↑ „Dróninn reyndist ómetanlegur“. Mbl.is. 19.5.2020.
- ↑ Chilton, Alexander (7 október 2013). „The Working Principle and Key Applications of Infrared Sensors“. AZoSensors (enska). Afrit af uppruna á 11 júlí 2020. Sótt 11 júlí 2020.
- ↑ Andri Yrkill Valsson (3. október 2021). „Leituðu með dróna og hitamyndavél við Elliðaá“. RÚV.
