Aríi

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Aríi er hugtak komið frá arya í sanskrít og avesta. Arya þýðir göfugur.

Ein af merkingum þess á við hóp af fólki sem rót allra indó-evrópsku tungumálana (fólkið sem þekkt er sem prótó-Indó-Evrópumenn) er sprottin frá. Það hefur einnig verið talið að þetta fólk hafi myndað sérstakt þjóðarbrot þ.e. „Aríarnir“ líkt og Max Müller og fleiri notuðu hugtakið á 19. öldinni. Af þessari ástæðu hefur hugtakið almennt orðið nokkurs konar samnefnari yfir alla Indó-Evrópumenn. Müller minntist þó sérstaklega á það að hans notkun á hugtakinu ætti við hóp sem sameinaður væri í gegnum tungumál en ekki ákveðið ætterni. Hugtakið er einkum notað á málfræðilegum forsendum í nútímanum og á þar við fjölskyldu indó-írönsku (stundum kölluð indó-arísku) tungumálana.

Önnur merking á við aríska kynstofninn, kynstofn sem talin er vera beinn afkomandi hins upprunarlega aríska þjóðarhóps. Þessi merking var og er enn ríkjandi í kenningum um yfirburði hins evrópska kynþáttar („hvíti maðurinn“), sem margar hverjar hafa einnig dreift sér til Norður-Ameríku og Indlands. Samkvæmt hugmyndafræði nasista í seinni heimstyrjöldinni var germanski kynþátturinn álitinn hreinasti fulltrúi aríska kynstofnsins, með semíska kynstofnin í beinni mótstöðu gegn sér en hreinustu fulltrúar semíta voru gyðingar. Nasisminn hélt því fram að aríski kynstofninn og afkomendur hans væri eini kynstofninn sem væri fær um að skapa framsækna siðmenningu, á meðan aðrir kynþættir væru aðeins færir um að viðhalda menningu sinni innan sama þróunarrammans. Þessi hugmynd var og er enn styrkt í gegnum samanburð á framförum evrópskrar siðmenningar á sviðum vísinda, tækni og félagslegrar uppbyggingar miðað við frumstæða menningarheima þeldökku kynþátta Afríku og Ameríku.

Því hefur einnig verið haldið fram að hugtakið arya hafi upphaflega verið ætlað að lýsa ættbálkum sem voru bundnir málfræðilegilegum böndum en ekki gegnum ákveðin ættboga. Í seinni tíð hefur hugtakið verið notað almennt til að lýsa virðingu og göfuglyndi bæði í hindúisma (afkomandi vedísku trúarinnar) og búddisma.