Alfred Marshall
Alfred Marshall (26. júlí 1842 - 13. júlí 1924) var breskur hagfræðingur og prófessor við Cambridge-háskóla, eitt lykilnafna í mótun nýklassískrar hagfræði. Með riti sínu Principles of Economics (1890) varð hann meðal áhrifamestu fræðimanna innan hagfræðinnar. Hann setti fram hugtök og aðferðir sem urðu síðar viðmið í bæði kennslu og rannsóknum. Þar skýrði hann hugtök eins og framboð og eftirspurn, verðteygni, neytendaábata, aðgreiningu skamms og langs tíma, hlutjafnvægi (e:partial equilibrium), jaðar- og meðalkostnað, innri og ytri stærðarhagkvæmni og „dæmigerða fyrirtækið“ (e: representative firm). Áhrif hans sjást enn í nútíma hagfræðikennslu og rannsóknum um allan heim.[1]
Ævi og menntun
[breyta | breyta frumkóða]Alfred Marshall fæddist í Bermondsey í London árið 1842. Foreldrar hans voru William Marshall (1812–1901), sem starfaði sem gjaldkeri hjá Seðlabanka Englands, og Rebecca Oliver (1817–1878). Hann var næstelstur og átti fjögur systkini, tvo bræður og tvær systur. Marshall ólst upp á strangtrúuðu heimili, sem margir fræðimenn telja að hafi mótað heimspekilegan áhuga hans og hugmyndir um samfélagslegar skyldur hagfræðinnar síðar á ævinni.[2]
Marshall gekk í Merchant Taylors’ School á unglingsárum sínum og þar kom fljótt í ljós hæfileikar hans í stærðfræði. Hann hélt síðan til St John’s College í Cambridge þar sem hann lærði stærðfræði og lauk prófi með ágætum árið 1865. Vegna framúrskarandi árangurs í námi var hann ráðinn í kennarastöðu við St John’s College eftir útskrift.[1]
Hann varð fljótt áhrifamikill kennari. Meðal nemenda hans var Mary Paley, sem síðar varð eiginkona hans. Þau giftust árið 1877 og hófu störf saman í Bristol, þar sem Marshall var skipaður fyrsti rektor University College í Bristol. Paley kenndi einnig hagfræði við Cambridge og var hún ein af fyrstu kvenkyns fyrirlesurum skólans. Einnig unnu þau saman að ritun kennslubókarinnar The Economics of Industry sem kom út árið 1879.
Eftir dvöl í Bristol og stutt stopp í Oxford var Marshall árið 1885 skipaður prófessor í hagfræði við Cambridge. Þar lagði hann grunn að hinum svokallaða Cambridge-skóla, sem hafði mikil áhrif á þróun hagfræðinnar fram eftir 20. öld. Á þessum tíma gaf hann út höfuðrit sitt Principles of Economics (1890), sem varð eitt helsta kennslurit í hagfræði um langt skeið. Marshall lét af störfum árið 1908. Með kennslu sinni og skipulagi námsins gerði hann Cambridge að helstu miðstöð hagfræðirannsókna í Bretlandi. Margir nemendur hans, þar á meðal Arthur Cecil Pigou og John Maynard Keynes, héldu áfram að þróa hugmyndir hans og mótuðu hagfræðina á 20. öld.[3]
Efri ár
[breyta | breyta frumkóða]Alfred Marshall lét af kennslu árið 1908 eftir að hafa gegnt prófessorsstöðu við Cambridge í rúma tvo áratugi. Heilsu hans hafði þá hrakað, en hann hélt þó áfram að skrifa og vinna að fræðilegum hugleiðingum. Hann ætlaði sér að skrifa framhald Principles of Economics, en hann náði ekki að ljúka við það verk.
Þrátt fyrir þetta gaf hann út tvö stór rit á síðari árum. Árið 1919 kom út Industry and Trade, þar sem hann fjallaði um þróun iðnaðar, alþjóðaviðskipti og áhrif fyrri heimsstyrjaldarinnar á efnahagslífið. Árið 1923 fylgdi síðan Money, Credit and Commerce, þar sem hann tók saman hugmyndir og rannsóknir sem hann hafði unnið að lengi.[4]
Marshall átti erfitt með heilsu á þessum tíma og dró sig smám saman í hlé frá fræðilegum störfum. Hann bjó áfram í Cambridge þar til hann lést 13. júlí 1924, 81 árs að aldri. Hann var lagður til hvílu í Ascension Parish Burial Ground í Cambridge.[3]
Helstu rit
[breyta | breyta frumkóða]Hugmyndaleg þróun Alfreds Marshall speglast vel í helstu verkum hans. The Economics of Industry (1879), sem hann samdi með Mary Paley Marshall, setur fram yfirlit yfir verðmyndun, hvata og hegðun fyrirtækja, með skýrum hugtökum og hóflegri stærðfræði sem undirbýr síðar vinnulag hans. Sama ár mótar The Pure Theory of Foreign Trade: The Pure Theory of Domestic Values skýran ramma fyrir verðgildi og viðskipti og tengir innlenda og alþjóðlega markaði.
Principles of Economics (1890) er hans meginrit, þar fjallar hann um neytendur, framleiðslu og skipulag fyrirtækja, markaðsjafnvægi og tekjudreifingu sem kemur fram í átta eintökum frá árunum 1890 - 1920. Síðar snýr hann sér að víðari mynd, Industry and Trade (1919) er söguleg og lýsandi greining á atvinnugreinum, fyrirtækjaformum, stærðarhagkvæmni og alþjóðaviðskiptum, meðan Money, Credit and Commerce (1923) sýnir hvernig peningar, lán og bankakerfi fléttast inn í raunhagkerfið og þróaði greininguna enn frekar frá Industry and Trade. Saman varpa þessi rit ljósi á samfellu hagkerfisins og verða enn leiðandi í kennslu og rannsóknum.[5]
Principles of Economics
[breyta | breyta frumkóða]Principles of Economics er meginrit Alfred Marshall og eitt áhrifamesta verk nýklassískrar hagfræði. Fyrsta bindi af Principles of Economics kom út í júlí 1890. Upphaflega var áformað tveggja binda heildarverk, en annað ritið, sem átti að fjalla um utanríkisviðskipti, peninga, hagsveiflur, skattlagningu og sameignarstefnu, kom aldrei út.
Í fyrstu útgáfu sem kom út árið 1890 var Principles of Economics skipt í sjö bækur. Bækur I-IV lögðu grunninn og héldu í stórum dráttum sama innihaldi í síðari útgáfur. Bók V fjallaði um verðmyndun til skamms og langs tíma, setti fram hugmyndir um hámarksánægju og þróaði einokunarkenningu. Bók VI rannsakaði tengsl rentu og hálfrentu við verðmæti, tók fyrir staðgengilsáhrif á jaðrinum og gerði skýran greinarmun á beinum kostnaði og viðbótarkostnaði. Bók VII leiddi saman dreifingarkenninguna og sýndi hvernig tekjur og gæði skiptast milli framleiðsluþátta innan markaðskerfisins.
Önnur útgáfa Principles of Economics kom út í júní 1891, með nokkrum breytingum á kaflaskipan. Meðal helstu breytinga í annarri útgáfunni var innleiðing hugtaksins „dæmigerð fyrirtæki“ (e: representative firm). Verkið hélt síðan áfram að taka breytingum og fór samtals í gegnum átta útgáfur, sú síðasta kom út árið 1920.[6]
Framlög til hagfræðinnar
[breyta | breyta frumkóða]Marshall lagði grunn að mörgum af helstu hugtökum hagfræðinnar sem enn eru notuð í dag, til dæmis teygni eftirspurnar, jafnvægisverði, jaðarkostnaði og minnkandi jaðarframleiðslu.[7]
Framboð og eftirspurn
[breyta | breyta frumkóða]Alfred Marshall þróaði nútímalega greiningu til að skýra hvernig markaðsverð ákvarðast út frá skurðpunkti framboðs og eftirspurnar. Í Principles of Economics (1890) færði hann rök fyrir því að hvorki framboð né eftirspurn gæti eitt og sér útskýrt verðmæti, heldur mótast verð í þeim punkti sem ferlarnir skerast.
Hann líkti framboði og eftirspurn við tvö blöð í skærum, bæði eru mikilvæg, en virka aðeins ef þau eru notuð saman. Eftirspurn endurspeglar greiðsluvilja neytenda, á meðan framboð endurspeglar vilja seljenda til að bjóða fram mismikið magn á ólíku verði. Markaðsjafnvægi næst þar sem þessir tveir kraftar mætast, og enginn hvati er fyrir hvorki seljendur né neytendur til að breyta hegðun sinni.
Marshall kynnti einnig myndræna aðferð til að sýna samband þessara tveggja þátta á grafi, sem síðar varð lykilatriði í hagfræðikennslu. Nálgun hans lagði varanlegan grunn að skilningi á verðmyndun á samkeppnismörkuðum.[8]
Verðteygni eftirspurnar
[breyta | breyta frumkóða]Hugtakið verðteygni eftirspurnar hefur einnig lengi verið kennt við Alfred Marshall, sem var fyrstur til að kynna það snemma á 20. öld og lagði þannig grunninn að rekstrarhagfræði.[9] Í verki sínu Principles of Economics fjallaði Marshall ítarlega um verðteygni og setti fram aðferðir til að mæla hversu næm eftirspurn er fyrir verðbreytingum.Verðteygni vísar til prósentubreytingar í eftirspurðu magni þegar verð breytist. Ef eftirspurn eykst verulega þegar að verð lækkar lítillega, þá er verðteygnin sögð vera teygin, en ef breytingin er lítil eftirspurnin talin vera óteygin.
Nauðsynjavörur eru oftar en ekki óteygnar á meðan lúxusvörur eru gjarnan taldar vera teygnar. Hugtakið hefur bæði fræðilegt sem og hagnýtt gildi, meðal annars við verðlagningu, skattlagningu og markaðsgreiningu.[10]
Tímaþáttur í greiningu
[breyta | breyta frumkóða]Marshall er einnig þekktur fyrir að hafa komið með greiningu á aðgreiningu skamms og langs tíma í hagfræði. Í Principles of Economics, er ítarleg umfjöllun um hvernig tímaþátturinn hefur áhrif á framboð, eftirspurn og verðmyndun.
Til skamms tíma eru sumir framleiðsluþættir fastir, til dæmis vélar og húsnæði. Sem veldur því að fyrirtæki geta aðeins brugðist við breytingum á eftirspurn með því að breyta því hvernig þau nýta þann búnað sem er þegar til staðar, eða með því að auka vinnuafl. Framboð getur ekki aðlagast að fullu.
Til langs tíma eru allir framleiðsluþættir fyrirtækja breytilegir. Það þýðir að fyrirtæki geta fjárfest í nýjum vélum og húsnæði, auk þess sem ný fyrirtæki geta einnig komið inn á markaðinn. Þar af leiðandi aðlagast framboð mikið betur að eftirspurn þar sem það er nægur tími til að breyta umfangi starfseminnar.[8]
Jaðarhugtök
[breyta | breyta frumkóða]Marshall fjallaði einnig mikið um jaðarhugtök, sem eru algeng í hagfræði í dag. Hugtök eins og jaðarnytsemi, jaðarkostnaður og jaðartekjur voru meðal þeirra sem hann fjallaði ítarlega um í Principles of Economics.[10]
Jaðarnytsemi vísar til aukins ávinnings sem einstaklingur fær með því að neyta einnar viðbótareiningu af vöru. Marshall benti á það jaðarnytsemi lækkar eftir því sem magn vöru eykst, þetta kallast lögmál minnkandi jaðarnytsemi. Hann benti á að fyrstu einingarnar veita oft mikla ánægju, en aukin neysla leiðir alltaf til minni og minni jaðarnytsemi. Hann útskýrði einnig hvernig löngun og nytsemi er grundvöllur eftirspurnar, og hvernig neytendur taka ákvarðanir út frá því hvort kostnaður viðbótareiningar sé minni eða jafn mikill og nytsemi hennar.[10] Marshall lagði einnig mikla áherslu á jaðarkostnað í tengslum við verðmyndun og framleiðslu. Hann skilgreindi jaðarkostnað sem þann viðbótarkostnað sem bætist við með því að framleiða eina einingu til viðbótar.[8]
Minnkandi jaðarframleiðsla
[breyta | breyta frumkóða]Minnkandi jaðarframleiðsla er hugtak sem gegndi lykilhlutverki í greiningu Marshall á framleiðslu og kostnaði. Hugtakið lýsir því þegar bætt er við fleiri einingum af ákveðnum framleiðsluþætti, á meðan aðrir þættir haldast fastir, þá eykst heildarframleiðslan minna og minna með hverri viðbótareiningu.
Marshall sýndi fram á í sínum kostnaðar líkönum að:
- Í upphafi getur viðbótareining af vinnuafli aukið framleiðsluna verulega, það kallast aukinn jaðarframleiðsla.
- Síðan mun hver eining skila minni aukningu en sú fyrri, það heitir minnkandi jaðarframleiðsla.
- Að lokum getur jaðarframleiðslan jafnvel orðið neikvæð, þegar starfsmenn valda truflunum og draga úr skilvirkni framleiðslunnar.
En Marshall notaði þessi hugtök til að tengja framboðskúrfuna við framleiðslukostnað fyrirtækja og var það lykillinn að nútíma rekstrarhagfræði.[8]
Marshallísk iðnaðarsvæði
[breyta | breyta frumkóða]Marshallísk iðnaðarsvæði er hugtak sem Marshall setti fram í bókinni, Principles of Economics, 4. bók, 10. kafla.[11] Hugmyndir hans hafa síðan verið mikið notaðar af hagfræðingum.
Hugtakið byggir á skipulagsmynstri sem var algengt á 19. öld í Bretlandi, þar sem fyrirtæki sem sérhæfðu sig á sama sviði voru landfræðilega nálægt hvort öðru. Helstu kostir Marshallískra iðnaðarsvæða eru að nálægðin gerir fyrirtækjum kleift að ráða sérhæft vinnuafl, stuðlar að hraðari þróun, miðlun þekkingar og lækkar kostnað fyrirtækja, þar sem þau eru yfirleitt lítil.[12] Þetta fyrirkomulag virkar helst þegar stærðarhagkvæmni er takmörkuð.
Einkenni Marshallísks iðnaðarsvæðis eru að fyrirtækin sérhæfa sig annaðhvort í mismunandi hlutum framleiðsluferlisins (lóðrétt sérhæfing) eða í ákveðnum þáttum innan sama framleiðslustigs (lárétt sérhæfing).[11]
Arfleið
[breyta | breyta frumkóða]Alfred Marshall var einn áhrifamesti fræðimaður sinnar tíðar. Bók hans Principles of Economics hafði mikil áhrif á næstu kynslóðir hagfræðinga og var notuð sem kennsluefni í marga áratugi. Marshall hafði sterka sýn á samfélagið og taldi að hagfræðin ætti að vera tæki til að skilja hvernig mætti bæta líf almennings. Hugmyndir hans urðu undirstaða í þróun velferðarhagfræðinnar.
Arthur Cecil Pigou var nemandi hans og hélt áfram með hugmyndir Marshalls. Hann þróaði kenningu um ytri áhrif sem átti eftir að hafa mikil áhrif á stefnumótun stjórnvalda. Hugmyndir Marshalls um jafnvægi, teygni og velferð lifa enn í dag og mynda grunn að mörgu af því sem enn er kennt í hagfræði um allan heim.[13]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- 1 2 The Editors of Encyclopaedia Britannica (2025). „Alfred Marshall“. Encyclopaedia Britannica, Inc.
- ↑ Steven G. Madema; Warren J. Samuels (2003). The Wealth of Ideas: A History of Economic Thought: A reader. Routledge.
- 1 2 Keir Armstrong. „Marshall, Alfred (1842-1924)“. Carelton University. Sótt 28. september 2025.
- ↑ „Alfred Marshall, 1842-1924“. The History of Economic Thought (HET) Website.
- ↑ Bruce Glassburner (1955). „Alfred Marshall on Economic History and Historical Development“. The Quarterly Journal of Economics. bls. 425-443.
- ↑ C.W. Guillebaud (1942). „The Evolution of Marshall's Principles of Economics“. The Economic Journal. bls. 213-227.
- ↑ „Alfred Marshall“. economics.illinoisstate.edu. Illinois State University. Afrit af upprunalegu geymt þann 7 nóvember 2016. Sótt 29. september 2025.
- 1 2 3 4 Alfred Marshall (1920). Principles of Economics (Book V) (PDF). Macmillan and Co.
- ↑ P.L. Anderson (Nóvember 1997). „Price Elasticity of Demand“ (PDF). Harvard Scholar. Sótt 27. september 2025.
- 1 2 3 Alfred Marshall (1890). Principles of economics (Book Iii, Chapter IV) (PDF). Macmillan and Co.
- 1 2 Principles of economics. London: Macmillan. (Sérstaklega Book IV, Chapter X: The concentration of specialized industries in particular localities).
- ↑ Sengenberger, Werner, Frank Pyke, and Giacomo Becattini, eds (1990). Industrial districts and inter-firm co-operation in Italy (pp. 37–51). Geneva: International Institute for Labour Studies.
- ↑ Warren J. Samuels; Jeff E. Biddle; John B. Davis (2003). The wealth of ideas: A history of economic thought. Cambridge: Cambridge University Press.