Milton Friedman

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Milton Friedman

Milton Friedman (31. júlí 191216. nóvember 2006) var bandarískur hagfræðingur, sem hlaut Nóbelsverðlaunin í hagfræði 1976 og er kunnur að eindregnum stuðningi við frjálshyggju. Hann er einna kunnastur Chicago-hagfræðinganna svonefndu.

Æviágrip[breyta]

Hann fæddist í New York og var sonur fátækra gyðingjahjóna frá austurhluta Ungverjalands, sem nú er hluti Úkraínu. Hann stundaði hagfræðinám í Rutgers University og University of Chicago, þar sem hann var lærisveinn Franks H. Knights. Seinna lauk hann doktorsprófi frá Columbia University í New York. Hann var lengst hagfræðiprófessor í University of Chicago, þar sem hann hafði feikileg áhrif á nemendur sína, en frá 1977 til 2006 var hann fræðimaður í Hoover Institution í Stanford University. Friedman stundaði einkum rannsóknir í peningamálahagfræði. Hann blés nýju lífi í hina fornu peningamagnskenningu, sem kveður í einföldustu mynd sinni á um það, að verðlag sé háð peningamagni í umferð og landsframleiðslu. Verðbólga stafar samkvæmt þessu af því, að peningamagn í umferð eykst hraðar en landsframleiðsla. Þess vegna er til einfalt ráð gegn verðbólgu, segir Friedman. Það er að stöðva peningaprentun. Málið er auðvitað miklu flóknara, eins og Friedman viðurkennir fyrstur manna, meðal annars vegna þess að erfitt er að skilgreina peningamagn í umferð og hafa fullkomna stjórn á því. En aðalatriðið er samkvæmt kenningu Friedmans, að ríkið láti sér nægja að framleiða trausta peninga, halda uppi stöðugu verðlagi, en treysti að öðru leyti á sjálfstýringarmátt hins frjálsa markaðar. Þegar ljóst varð upp úr 1970, að hagstjórnarhugmyndir Johns Maynards Keynes skiluðu ekki góðum árangri, hlutu kenningar Friedmans óvænt brautargengi, þótt þeim hafi reitt misjafnlega af í fræðilegum umræðum eftir það.

Friedman er einhver kunnasti og áhrifamesti hagfræðingur heims í upphafi 21. aldar. Hann skrifaði lengi fastan dálk í vikublaðið Newsweek, þar sem hann varpaði fram fjölda róttækra hugmynda, sem allar voru þó um það, að leysa mætti mál í frjálsum viðskiptum frekar en með ríkisafskiptum. Ein hugmyndin var um að fella niður almenna herskyldu (og fóru Bandaríkjamenn um það að ráðum hans), önnur að leyfa sölu ýmissa fíkniefna, enda telur hann, að afleiðingarnar af því að banna þau séu verri en af því að leyfa þau. Friedman gerði líka árið 1980 sjónvarpsþættina Frelsi til að velja (Free to Choose), sem sýndir voru víða um heim og vöktu mikla athygli. Hann var einn af stofnendum Mont Pèlerin Society, Mont Pèlerin samtakanna, 1947 og hafði mikil áhrif á ýmsa stjórnmálamenn, þar á meðal Margréti Thatcher í Stóra-Bretlandi og Ronald Reagan í Bandaríkjunum. Einn lærisveinn hans var þó enn umdeildari en þau Thatcher og Reagan, herforinginn Augusto Pinochet, sem var lengi einræðisherra í Chile. Pinochet kvaddi til ráðgjafar ýmsa hagfræðinga, sem höfðu stundað hagfræðinám í University of Chicago, og gerbreyttu þeir atvinnulífi landsins, seldu ríkisfyrirtæki, lækkuðu skatta og felldu niður margvíslega tollvernd. Þegar Friedman tók á móti Nóbelsverðlaununum í Stokkhólmi 1976, skipulögðu andstæðingar herforingjastjórnarinnar í Chile mótmæli. Friedman svaraði því hins vegar til, að hann hafi vissulega flutt fyrirlestra í Chile og talað þar við ráðamenn. En hann hafi flutt sömu fyrirlestra í einræðisríkinu Kína og talað þar við ráðamenn, án þess að nokkur hafi hreyft mótmælum. Boðskapur sinn sé alls staðar hinn sami, að lækka skatta, selja ríkisfyrirtæki, auka frelsi til viðskipta, víkka út eignarrétt. Hann sé hlynntur lýðræði og virðingu fyrir almennum mannréttindum, en bestu skilyrðin fyrir þessu felist í víðtæku atvinnufrelsi. Friedman kom til Íslands í ágústlok 1984 og flutti fyrirlestur undir heitinu „Í sjálfheldu sérhagsmunanna“ (The Tyranny of the Status Quo), þar sem hann sagði, að einn meginvandinn af ríkisafskiptum væri, að gróðinn af þeim dreifðist á fáa, en tapið á marga, svo að hinir fáu, sem græddu á afskiptunum, berðust harðar en hinir mörgu, sem töpuðu, og sigruðu því ósjaldan.

Verk[breyta]

Vinsælar bækur og greinar[breyta]

Fræðibækur og -greinar[breyta]

  • Income from Independent Professional Practice with Simon Kuznets (1945), MF’s PhD thesis
  • "Utility Analysis of Choices Involving Risk" with L. Savage, 1948, Journal of Political Economy.
  • "A Monetary and Fiscal Framework for Economic Stability", 1948, ‘’American Economic Review’‘ [in JSTOR].
  • "Some Comments on the Significance of Labor Unions for Economic Policy", 1951, in D. McC. Wright, editor, The Impact of the Union. New York: Harcourt Brace.
  • "Commodity-Reserve Currency", 1951, Journal of Political Economy
  • "The Expected-Utility Hypothesis and the Measurability of Utility", with L. Savage, 1952, Journal of Political Economy
  • The Methodology of Positive Economics (1953)
  • Essays in Positive Economics (1953)
  • "The Quantity Theory of Money: A restatement", 1956, in Friedman, editor, Studies in Quantity Theory.
  • A Theory of the Consumption Function (1957)
  • "The Supply of Money and Changes in Prices and Output", 1958, in Relationship of Prices to Economic Stability and Growth.
  • A Program for Monetary Stability (1960)
  • "The Demand for Money: Some theoretical and empirical results", 1959, ‘’Journal of Political Economy’‘ [also in JSTOR]
  • ‘’A Program for Monetary Stability’‘ (1960
  • "The Lag in Effect of Monetary Policy", 1961, ‘’Journal of Political Economy’‘ [in JSTOR]
  • "Should There be an Independent Monetary Authority?", in L.B. Yeager, editor, In Search of a Monetary Constitution
  • Inflation: Causes and consequences, 1963.
  • A Monetary History of the United States, 1867-1960, with Anna J. Schwartz, 1963.
  • "Money and Business Cycles" with A.J. Schwartz, 1963, REStat.
  • "The Relative Stability of Monetary Velocity and the Investment Multiplier in the United States, 1898-1958", with D. Meiselman, 1963, in Stabilization Policies.
  • "A Reply to Donald Hester", with D. Meiselman, 1964, REStat
  • "Interest Rates and the Demand for Money", 1966, JlawE
  • The Balance of Payments: Free Versus Fixed Exchange Rates with Robert V. Roosa (1967)
  • "What Price Guideposts?", in G.P. Schultz, R.Z. Aliber, editors, Guidelines
  • "The Role of Monetary Policy: Presidential Address to AEA", 1968, ‘’American Economic Review’‘ [in JSTOR]
  • "Money: the Quantity Theory", 1968, IESS
  • "The Definition of Money" with Anna J. Schwartz, 1969.
  • Monetary vs. Fiscal Policy with Walter W. Heller (1969)
  • "Comment on Tobin", 1970, Quarterly Journal of Economics
  • Monetary Statistics of the United States: Sources, methods. with Anna J. Schwartz, 1970.
  • "A Theoretical Framework for Monetary Analysis", 1970, ‘’Journal of Political Economy’‘ [in JSTOR].
  • The Counter-Revolution in Monetary Theory. 1970.
  • "A Monetary Theory of National Income", 1971, Journal of Political Economy [in JSTOR]
  • "Comments on the Critics", 1974, in Gordon, Milton Friedman and his Critics.
  • Monetary Correction: A proposal for escalation clauses to reduce the cost of ending inflation, 1974
  • The Optimum Quantity of Money: And Other Essays (1976)
  • Price Theory (1976)
  • Milton Friedman in Australia, 1975 (1975)
  • Milton Friedman's Monetary Framework: A Debate with His Critics (1975)
  • "Comments on Tobin and Buiter", 1976, in J. Stein, editor, Monetarism.
  • "Inflation and Unemployment: Nobel lecture", 1977, ‘’Journal of Political Economy’‘ [in JSTOR].
  • "Interrelations between the United States and the United Kingdom, 1873-1975.", with A.J. Schwartz,, 1982, J Int Money and Finance
  • Monetary Trends in the United States and the United Kingdom: Their relations to income, prices and interest rates, 1876-1975. with Anna J. Schwartz, 1982
  • "Monetary Policy: Tactics versus strategy", 1984, in Moore, editor, To Promote Prosperity.
  • "The Case for Overhauling the Federal Reserve", 1985, Challenge
  • "Has Government Any Role in Money?" with Anna J. Schwartz, 1986, JME
  • "Quantity Theory of Money", in J. Eatwell, M. Milgate, P. Newman, editors, The New Palgrave (1998)
  • "George J. Stigler, 1911-1991: Biographical Memoir", 1998, at National Academy of Science

Tilvitnanir[breyta]

  • „I am in favor of cutting taxes under any circumstances and for any excuse, for any reason, whenever it's possible.“
  • „A major source of objection to a free economy is precisely that it [...] gives people what they want instead of what a particular group thinks they ought to want. Underlying most arguments against the free market is a lack of belief in freedom itself.“
  • „The business of business is business.“
  • „Inflation is the one form of taxation that can be imposed without legislation.“
  • „The government solution to a problem is usually as bad as the problem.“
  • „There's no such thing as a free lunch.“
  • „We have a system that increasingly taxes work and subsidizes nonwork.“
  • „With respect to teachers' salaries [...] Poor teachers are grossly overpaid and good teachers grossly underpaid. Salary schedules tend to be uniform and determined far more by seniority.“ (Capitalism and Freedom)
  • „If an exchange between two parties is voluntary, it will not take place unless both believe they will benefit from it. Most economic fallacies derive from the neglect of this simple insight, from the tendency to assume that there is a fixed pie, that one party can only gain at the expense of another.“
  • „Hell hath no fury like a bureaucrat scorned.“
  • „The social responsibility of business is to increase its profits.“

Tengt efni[breyta]

Einkennismerki Wikitilvitnunar
Wikivitnun er með safn tilvitnana á síðunni

Gagnrýni hugmynda Friedman[breyta]

Tenglar[breyta]

Ævisagnarit[breyta]

Greinar[breyta]