Jól

„Fæðing Jesú“ eftir Albrecht Dürer (1503)

Jól eru ein stærsta hátíð kristinna manna. Þeir halda þessa hátíð í minningu fæðingar Jesú, sonar Maríu meyjar. Í kristinni trú er Jesús sonur Guðs (Drottins), Kristur (hinn smurði), Messías, sem spámennirnir sögðu fyrir að koma myndi. Jól eru haldin um gjörvallan hinn kristna heim og víða annars staðar þar sem kristni er jafnvel í miklum minnihluta. Hátíðin er ekki á sama tíma alls staðar. Hjá mótmælendum og rómversk kaþólskum eru jól haldin á jóladag, þann 25. desember, og sumir þeirra hafa heilagt frá klukkan 18 á aðfangadag jóla, en það gera alls ekki allar kristnar þjóðir. Í austurkirkjunni (grísk kaþólsku og rétttrúnaðarkirkjunni) eru jólin haldin um það bil hálfum mánuði síðar.

Uppruni jólahalds er rakinn til sólhvarfahátíða heiðinna manna, sem fögnuðu endurkomu sólarinnar sem lífgjafa. Kristnir menn ákvörðuðu að Jesú hefði fæðst um þetta leyti árs og settu jólin á svipaðan tíma og sólhvarfahátíðin var áður. Með því móti glötuðu menn ekki miðsvetrarhátíðinni þó að þeir skiptu um trú.

Tenglar

• Vísindavefurinn: „Hvaðan kemur orðið "jól"?“
• Vísindavefurinn: „Hvernig fóru heiðin jól fram?“
• Vísindavefurinn: „Hvað eru stóru brandajól?“
• Fornir jólasiðir; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1925
• Gamlar jólavenjur; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
• Ljóssins hátíð fyrir 75-80 árum; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
• Jól á fyrri tíð; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962
• Heiðin jól og kristin jól; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
• Jólin og heiðnar venjur; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
• Jól og heiðni; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1931
• Öll jólafastan var einsog heimreið; grein í Morgunblaðinu 1987
• Jólin og skáldin; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
• Fornnorræn jól voru frjósemdarhátíð; grein í Morgunblaðinu 1958
• Bernskuminningar um jólin; grein Lesbók Morgunblaðsins 1948
• Gamlir jólasiðir; grein í Þjóðviljanum 1943
• Þáttur húsmóðurinnar í jólahaldi fyrr og nú; grein í Morgunblaðinu 1954
• Jólatrú og jólasiðir; grein í Lögbergi 1918
• Jólasveinar - Jólavættir; grein í NT 1984

Jólin utan Íslands

• Gamlir jólasiðir í Noregi; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955
• Jólin voru einu sinni bönnuð í Englandi; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1935
• Jól í Færeyjum; grein í Morgunblaðinu 1961
• Jól í Grænlandi; grein í Morgunblaðinu 1962
• Jól í Róm á 4. öld; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
• Jólasiðir í Belgíu; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988