Skollakoppur
| Skollakoppur | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||||
| Vísindaleg flokkun | ||||||||||||||
| ||||||||||||||
| Tvínefni | ||||||||||||||
| Stronglylocentrotus droebachiensis |
Skollakoppur eða grænígull (fræðiheiti: Strongylocentrotus droebachiensis) er yfirleitt grænn á litinn en hann getur líka verið brúnletur. Skollakoppur finnst allt í kringum Ísland og er algengastur á 5-30 metra dýpi en hefur alveg fundist á 1500 metra dýpi, þó það sé sjaldgæft. Hann finnst í Norður Atlantshafi, í Norður-Íshafinu og Norður-Kyrrahafi og mjög algengur í öllu Atlantshafi. Við réttar aðstæður, þ.e. þegar nóg er af fæðuframboði, getur hann stækkað hratt. Meðalstærð hjá fullorðnu ígulkeri er 50 mm en stærsta sem fundist hefur mældist 87 mm. Skollakoppur er algengasta tegund ígulkera sem finnst við strendur Íslands. Hann hefur harða skel sem er öll út í broddum til að verja sig fyrir óvinum en broddarnir geta verið 1,5 cm á lengd. Hann getur hreyft broddana og neðri hluta sinn til gangs um botninn og til að afla sér fæðu. Hann étur með munni sem finnst undir honum, en endaþarmsopið er ofan á dýrinu og í kjafti hans eru fimm harðar tennur sem geta brotið harða fæðu eins og skeljar. Hann borðar allt sem að kjafti kemur og getur verið skæður skemmdarvargur í humar- og krabbagildrum. En helsta fæða hans er þó þari og ef mikið er af skollakopp étur hann upp þaraskóga svo þeir vaxa ekki aftur upp fyrr en öll Ígulkerin eru dauð eða farin.
Æxlun
[breyta | breyta frumkóða]Flest skrápdýr eru með aðskilin kyn og skollakoppur er engin undantekning. Skollakoppar stunda ytri frjóvgun en nokkur skrápdýr fjölga sér án þess að stunda æxlun og gera það með að skipta líkamanum. Þeir hafa fimm kynkirtla og eru þeir staðsettir nálægt endaþarmi. Karlinn dælir út kynfrumum og utan líkama konunar og þá á frjóvgun sér stað. Ef einn karl losar kynfrumur þá losar næsti skollakoppur líka kynfrumur og þetta leiðir til að þessa að flestir kynþroska skollakollar sem búa á sama svæði losa kynfrumur í sjóinn á sama tíma. Þegar eggin hafa klakist út í sjónum berast lirfurnar með straumum í nokkur ár. Lirfurnar lifa á allskonar örverum. Þegar lirfurnar eru tilbúnar að breytast í ígulker setjast þær á botninn. Frjóvgun ígulkera á sér stað á vorin en nákvæm tímasetning fer eftir hitastigi sjávar.
Gaddar
[breyta | breyta frumkóða]Gaddarnir á ígulkerum eru aðallega til þess að verjast afræningjum sem vilja borða þá. Ígulker er fæða allskonar krabba, stórra fiska, fugla og krossfiska en þó aðallega þegar þau hafa ekki náð fullri stærð. Skollakoppar nota gadda og sogfætur til að hreyfa sig eftir botninum. Gaddarnir eru ekki taldir eitraðir. Lengstu gaddarnir eru undir dýrinu en ef þeir brotna endurnýja þeir sig sjálfir en tekur lengri tíma ef þeir brotna algjörlega af. Á enda hvers gadda er lítil svipa sem hjálpar þeim að koma matnum upp í kjaftinn. Svipurnar eru sveigjanlegar og teygja sig í agnir sem fljóta í sjónum.
Ígulkeraveiðar við Ísland
[breyta | breyta frumkóða]Árið 1992 hófust fyrst veiðar á ígulkerum við Ísland. Árið 1994 var hámarki náð í veiðum en veidd voru 1500 tonn og þá aðallega í Húnaflóa og Breiðafirði. Markaður fyrir ígulkerahrogn hrundi árið 1997 og veiðar hafa nánast engar verið síðan þá. Ástæðan fyrir að markaðurinn hrundi er talin vera sú að þau eru mjög viðkvæm og vandmeðfarin vara.
Heimildir
[breyta | breyta frumkóða]- Vísindavefurinn Hvað er skollakoppur (Skoðað 23. september 2019)
- Hreiðar Valtýsson Ígulker Geymt 24 september 2019 í Wayback Machine (Skoðað 20. september 2019)