Gísli Gunnarsson (sagnfræðingur)
Gísli Gunnarsson (19. mars 1938 – 7. apríl 2020) var íslenskur sagnfræðingur og prófessor við Háskóla Íslands.
Gísli lauk MA-prófi í sagnfræði og hagfræði við Háskólann í Edinborg 1961 og doktorsprófi í hagsögu frá Háskólanum í Lundi árið 1983. Hann kenndi í gagnfræðaskóla frá 1961 til 1972 og var kennari í sagnfræði við Háskóla Íslands frá 1982 þar til hann fór á eftirlaun. Gísli varð prófessor við skólann árið 1997. Doktorsritgerð Gísla bar titilinn Monopoly, trade and economic stagnation: Studies in the foreign trade of Iceland 1602-1787 og fjallaði um einokunarverslunina á Íslandi. Ritgerðin var byggð á ítarlegri rannsókn á skjalasöfnum í Danmörku og á Íslandi.
Hans helsta ritverk var bókin Upp er boðið Ísaland sem byggði á doktorsritgerð hans og kom út árið 1987. Þar gagnrýndi Gísli þá hefðbundnu söguskoðun að Danir hefðu neytt einokun upp á Íslendinga sem hefðu verið á móti fyrirkomulaginu.[1][2]
Bókin skiptist í eftirtalda 12 kafla:
- Inngangur
- Stoðir gamla samfélagsins
- Arðsemi einokunarverslunarinnar og verðbreytingar
- Konungsvald og verslun fram til 1733
- Hafnir, skip og utanríkisviðskipti
- Íslenska verslunarfélagið 1733-1742
- Verslunarfélag hörmangara 1743-1759
- Íslandsverslunin 1759 -1774
- Velgengni verslunarinnar og hrun 1774-1787
- Tekjur konungs og kaupmanna af Íslandi og Íslandsverslun
- Framfaraviðleitni, verslunardeilur og sagnritun
- Einokunarverslunin og gamlir íslenskir samfélagshættir: kvistir á sama meiði
Bókin hafði mikil áhrif, enda kenndi Gísli efnið við Háskólann um árabil. Hún var ein af þeim heimildum sem Baldur Hermannsson studdist við við gerð sjónvarpsþáttanna Þjóð í hlekkjum hugarfarsins.[3] Bók Gísla var gagnrýnd fyrir að taka gagnrýnislaust undir álit danskra kaupmanna og yfirvalda á íhaldssemi Íslendinga.[4]
Gísli var virkur í stjórnmálum, í Alþýðubandalaginu og síðar Samfylkingunni. Hann var einn af stofnendum Siðmenntar, fyrrum formaður og var útnefndur heiðursfélagi árið 2008. Hann var virkur í félaginu Ísland-Palestína.[5]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Bogi Ágústsson (15. maí 2025). „Söguskilningur Íslendinga“. Heimildin.
- ↑ Guðmundur Jónsson (2020). „Gísli Gunnarsson: Sagnfræðingur með allt samfélagið undir“. Saga. 58 (2): 133–146.
- ↑ Brynjólfur Þór Guðmundsson (19. maí 2018). „„Saurfíklar á söguslóð" gegn þjóðernisrómantík“. RÚV.
- ↑ Björn S. Stefánsson (1988). „Forsendur og fyrirstaða nýsköpunar á 17. og 18. öld“. Saga. 26 (1): 131–151.
- ↑ Ágúst Borgþór Sverrisson (9. apríl 2020). „Gísli Gunnarsson er látinn“. DV.
Tenglar
[breyta | breyta frumkóða]- Svör Gísla á Vísindavefnum
- Monopoly trade and economic stagnation : studies in the foreign trade of Iceland 1602-1787, doktorsritgerð Gísla Gunnarssonar á ensku
- Upp er boðið Ísaland: einokunarverslun og íslenskt samfélag 1602-1787 á Rafhlöðunni (lokaður aðgangur)