Breska heimsveldið
Breska heimsveldið náði yfir sjálfstjórnarnýlendur, nýlendur, verndarríki, umboðsstjórnarríki og önnur landsvæði undir stjórn Bretlands og aðildarríkja þess.[1] Breska heimsveldið var stærsta heimsveldi sögunnar og öflugasta ríki jarðar á hátindi sínum, seint á 19. öld og í byrjun 20. aldar.[2] Það var afrakstur landafundanna miklu sem hófust með sjóferðum og landkönnun Evrópubúa seint á 15. öldinni. Fyrstu nýlendur Breta voru kaupstaðir og nýlendur sem Englendingar og síðar Skotar stofnuðu á 16. og 17. öld.[3]
Sagt var að sólin settist aldrei í Breska heimsveldinu vegna þess hversu útbreitt það var, en yfirráðasvæði þess náði yfir nær öll tímabelti heimsins.[4] Árið 1921 bjuggu 458 milljónir manna í Breska heimsveldinu, en það var um það bil fjórðungur fólksfjölda heimsins á þeim tíma. Það náði yfir um það bil 33 milljónir km², sem er rúmur fjórðungur af landsvæði jarðar. Á þeim tíma var Bretland þó ekki lengur leiðandi stórveldi á heimsvísu. Hernám Japana í Asíu og Eyjaálfu í síðari heimsstyrjöld dró úr trú á hernaðarmátt Breta. Eftir stríðið hófst afnýlenduvæðing um allan heim þegar fyrrum nýlendur evrópsku heimsveldanna fengu sjálfstæði ein af annarri. Stærsta og verðmætasta nýlenda Breta, Indland, hlaut sjálfstæði árið 1947. Súeskreppan 1956 er sögð hafa gert Bretum ljóst að heimsveldið væri úr sögunni, en aðrir vilja miða við afhendingu Hong Kong til Kína árið 1997 sem formleg endalok þess.[5]
Karl 3. Bretakonungur er enn í dag konungur í 14 fyrrum nýlendum Breta, auk Bretlands sjálfs.[6] Þetta eru í dag sjálfstæð ríki sem eiga aðild að Breska samveldinu.
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ Emilía Dagný Sveinbjörnsdóttir (4.10.2002). „Hvaða lönd tilheyra Bretlandi?“. Vísindavefurinn.
- ↑ Ferguson, Niall (2002). Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power. Basic Books. ISBN 978-0-4650-2329-5.
- ↑ „Colonial histories and legacies in our museums“. National Museums Scotland (enska). Sótt 1. mars 2025.
- ↑ Álvarez, Jorge (11. desember 2023). „The Origin and History of the Phrase 'The Empire on which the Sun never sets,' used since Antiquity“. LBV Magazine English Edition (enska). Sótt 16 október 2024.
- ↑ Brendon, Piers (2007). The Decline and Fall of the British Empire, 1781–1997. Random House. ISBN 978-0-2240-6222-0.
- ↑ „The Commonwealth“. Royal.uk. Sótt 20.8.2025.
