Jón Arason

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu

Jón Arason (1484 – 1550) Hólabiskup var síðasti kaþólskri biskupinn á Íslandi fyrir siðaskipti. Hann var einnig skáld og athafnamaður, en Jón flutti til Hóla fyrstu prentsmiðjuna á Íslandi. Þar voru prentaðar guðsorðabækur. 7. nóvember 1550 var hann hálshöggvinn ásamt tveimur sonum sínum, Birni og Ara, og þar með lauk kaþólskum sið á Íslandi allt þar til trúfrelsi komst á á Íslandi með stjórnarskránni 1874. Lík Jóns og sona hans voru lauguð að Laugarvatni.

Í fyrsta hefti Fjölnis 1835 segir svo frá skiptum Jóns Arasonar við lúterska trú:

Biskuparnir [kaþólsku] á Hólum og í Skálholti risu upp í móti þvílíkri umbreytingu [þ.e. lútherskri boðun], því bæði var hún gagnstæð sannfæringu þeirra, og hlaut að spilla fyrir þeim tekjum og áliti; en ýmsir dugandi menn í landinu og fjörugustu unglingarnir voru með lútherskunni, sem fram var haldið af Kristjáni konungi þriðja. Ögmundur biskup í Skálholti, gamall maður, var handtekinn og fluttur suðrí Danmörk, og kom í hans stað lútherskur maður. En Jón Arason Hólabiskup, djarfur maður og ákafur, dró að sér Norðlinga sína, réðist á Suðurland og fangaði Martein biskup. Þessum og öðrum yfirgangi reiddust þeir seinast Sunnlendingar. Biskup og synir hans tveir, Björn og Ari, voru teknir eftir skamma vörn á bæ einum, er þeir höfðu náð, en vildu ekki uppgefa. Enginn þorði að takast á hendur að geyma þá feðga, og hlýddu menn til þess er sagði Einar prestur, að öxin og jörðin geymdi þá best. Ari átti kost griða, hefði hann viljað lofa að hefna sín ekki, en hvorki kaus hann það, né biskup að lifa nema þyrmt væri sonum hans; og þegar Björn beiddist griða, var honum svarað: að þegar tveir dugandismenn, slíkir sem voru faðir hans og bróðir, skyldu deyja, væri ekki meir en mátulegt, þóað slíkur vesælingur yrði þeim samferða. Síðan voru þeir höggnir þrír saman, og næsta vor drápu Norðlingar í hefnd nokkra og tuttugu Dani. Uppfrá þeim tíma hafa lútherskir biskupar hjálpast að við veraldleg yfirvöld í landinu, að eyða páfadóminum, og ekki leið á löngu áður horfnar voru allar hans menjar. ^[1]

[breyta] Tengt efn i

• „Öxin og jörðin geymir þá best“

[breyta] Tilvísanir

1. ↑ Fjölnir 1835

[breyta] Heimildir

• Vísindavefurinn: „Hvaða bækur voru prentaðar í prentsmiðju Jóns Arasonar biskups?“
• Vísindavefurinn: „Var böðull Jóns Arasonar íslenskur glæpamaður eða danskur embættismaður?“
• Jón Arason biskup og ætt hans
• Jón Arason í vitund Íslendinga

Fyrirrennari: Gottskálk grimmi Nikulásson

Hólabiskup (1524 – 1550)

Eftirmaður: Ólafur Hjaltason