Gelderland

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Fáni Gelderlands Skjaldarmerki Gelderlands
Fáni
Skjaldarmerki
Upplýsingar
Höfuðborg: Arnhem
Flatarmál: 5.136 km²
Mannfjöldi: 2.005.000
Þéttleiki byggðar: 403/km²
Vefsíða: [1]
Lega
Gelderland-Position.png

Gelderland er stærsta fylki Hollands með rúmlega fimm þúsund km2. Höfuðborgin heitir Arnhem.

Lega og lýsing[breyta]

Gelderland liggur austarlega um miðbik landsins og er allur austurhluti Gelderlands við þýsku landamærin. Fyrir norðan er Overijssel, fyrir norðvestan er Flevoland, fyrir vestan er Utrecht, fyrir suðvestan er Suður-Holland, fyrir sunnan er Norður-Brabant og fyrir suðaustan er Limburg. Fylkinu má skipta í þrennt. Nyrst er svæðið Veluwe, en það er mesta skógarsvæði Hollands. Í austri er Achterhoek, sem er austurhornið. Þar er nokkur landbúnaður stundaður. Í suðri er svæðið Betuwe, sem þekkt er fyrir ávaxtarækt. Sumir telja stórborgarsvæðið Nijmegen-Arnhem sem fjórða svæðið. Þótt Gelderland sé stærsta fylki Hollands, er það þó aðeins fjórða fjölmennasta með tvær milljónir íbúa. Höfuðborgin er Arnhem. Landslagið einkennist af mörgum ám, til að mynda Lek, Waal og Ijssel.

Fáni og skjaldarmerki[breyta]

Fáni Gelderlands samanstendur af þremur láréttum röndum, blárri, gulri og svartri. Litirnir eru komnir úr skjaldarmerki Gelderlands. Blái liturinn er kominn frá hertogadæminu Geldern en svarti liturinn frá greifadæminu Gulik. Guli liturinn var í merki beggja fylkja. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en 1953. Skjaldarmerki Gelderlands eru tvö ljón sem snúa andspænis hvort öðru. Utan við skjöldinn eru önnur tvö ljón og efst er kóróna. Gula ljónið var áður fyrr tákn hertogans af Geldern. Á 14. öld var svarta ljóninu bætt við en það var tákn greifans af Gulik. Ytri ljónin eru tákn Hollands og gullkórónan táknar konungsríkið.

Orðsifjar[breyta]

Gelderland er nefnt eftir hertogadæminu Geldern, en eystri hluti þess er nú innan þýsku landamæranna. Orðið merkir gulur eða gulllitaður. Liturinn vísar sennilega til ásýndar landslagsins.

Söguágrip[breyta]

  • Fylkið var fyrst greifadæmi, en síðan hertogadæmi í þýska ríkinu fyrr á tímum og lá þá svolítið öðruvísi.
  • 1568 varð Gelderland eitt af sjö héruðum Niðurlanda sem lýstu yfir sjálfstæði frá spænsku Niðurlöndum.
  • 1579, í lok frelsisstríðs Hollands, var Gelderland sundrað. Norðurhlutinn varð sjálfstætt fylki en suðurhlutinn var á valdi Spánverja.
  • 1815 fékk Gelderland núverandi form eftir Vínarfundinn.

Borgir[breyta]

Röð Borg Íbúafjöldi Ath.
1 Nijmegen 164 þúsund
2 Apeldoorn 156 þúsund
3 Arnhem 148 þúsund Höfuðborg fylkisins
4 Ede 108 þúsund

Heimildir[breyta]

Fyrirmynd greinarinnar var „Gelderland“ á hollensku útgáfu Wikipedia. Sótt 20. júní 2011.