Frísland

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Fáni Skjaldarmerki
Fáni
Skjaldarmerki
Upplýsingar
Höfuðborg: Leeuwarden
Flatarmál: 5.748 km²
Mannfjöldi: 647.280
Þéttleiki byggðar: 194/km²
Vefsíða: [1]
Lega
2011-P02-Friesland-b54.jpg

Frísland (frísneska: Fryslân, hollenska: Friesland) er þriðja stærsta fylki Hollands með 3.361km2. Fylkið samanstendur af meginlandi og nokkrum eyjum í Vaðhafinu. Frísland er eina fylki Hollands þar sem frísneska er töluð sem opinbert mál, auk hollensku.

Lega og lýsing[breyta]

Frísland liggur við Vaðhafið og við Ijsselmeer nyrst í Hollandi. Önnur héruð sem að Fríslandi liggja eru Groningen og Drenthe í austri, Overijssel og Vlevoland í suðri. Frá Fríslandi er hægt að keyra yfir sjávarvarnargarð yfir Ijsselmeer til fylkisins Norður-Hollands. Til Frieslands heyra Vesturfrísnesku eyjarnar Vlieland, Terschelling, Ameland og Schiermonnikoog. Í Friesland búa 647 þúsund manns. Höfuðborgin er Leeuwarden. Stór hluti Frieslands er undir sjávarmáli, sérstaklega í suðri og vestri. Hæsti punktur fylkisins er 45 metra yfir sjávarmáli og er á eyjunni Vlieland. Á fastalandinu er hæsti punkturinn 12 metra yfir sjávarmáli.

Fáni og skjaldarmerki[breyta]

Fáni Fríslands samanstendur af fjórum bláum og þremur hvítum þverröndum. Í hvítu röndunum eru samanlagt sjö blöð vatnaliljunnar. Blöðin standa fyrir hinar sjö fornu sýslur sem fylkið samanstóð af á miðöldum. Þær koma fyrst fram á 11. öld. Skjaldarmerkið er miklu yngra, en það var formlega tekið upp 9. júlí 1957. Það samanstendur af tveimur gylltum ljónum á bláum fleti. Ljónin eru merki greifanna af Hollandi annars vegar og biskupanna frá Utrecht hins vegar en þeir áttu ítök í fylkinu á miðöldum. Ytra skrautið, ljónaberarnir og kórónan, eru nýrri tíma viðbætur.

Orðsifjar[breyta]

Frísland er nefnd eftir germanska þjóðflokkinum frísum sem bjuggu á svæðinu forðum (og búa enn). Heitið var áður fyrr notað yfir miklu stærra svæði, en forðum lá Frísland frá Norður-Hollandi allt til Suður-Danmerkur. Með tímanum afmarkaðist heitið. Nú eru Ostfriesland og Nordfriesland í Þýskalandi. Þjóðverjar kalla hollenska fylkið enn Vestfriesland, en það veldur oft misskilningi, því Hollendingar sjálfir kalla fylkið Norður-Holland gjarnan Westfriesland, þar sem það var vestasta hluti hins gamla Fríslands. Á frísnesku heitir fylkið opinberlega Fryslân. Frísar kalla fylkið oft It Heitilân, sem merkir föðurlandið.

Söguágrip[breyta]

Frísland var áður fyrr miklu stærra svæði og var það hluti af frankaríkinu. Á miðöldum þess gekk austurhluti fylkisins upp í þýska ríkinu en greifarnir af Hollandi innlimuðu alltaf meira og meira af fylkinu í vestri. Eftir stutt sjálfstæði á 15. öld gekk Frísland í raðir Hollendinga í uppreisn þeirra gegn Spánverjum. Það varð svo að nokkuð sjálfstæðri einingu í hollenska ríkinu. Til dæmis kom fylkið sér upp eigin herflota, enda lá landið vel að sjó. Frakkar innlimuðu Frísland Batavíska lýðveldinu en síðan 1815 er Frísland að fylki í Hollandi.

Borgir[breyta]

Stærstu borgir í Fríslandi:

Röð Borg Íbúar Ath.
1 Leeuwarden 96 þúsund Höfuðborg fylkisins
2 Drachten 44 þúsund
3 Heerenveen 43 þúsund

Heimildir[breyta]