Flokkur:Rómönsk tungumál

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Rómönsk tungumál
Málsvæði {{{málsvæði}}}
Ætt Indóevrópskt

 Ítalískt

Frummál Alþýðulatína
Undirflokkar Vesturrómönsk tungumál
Austurrómönsk tungumál
Sardinísk tungumál
Tungumálakóðar
ISO 639-2 {{{iso2}}}
ISO 639-5 {{{iso5}}}
Romance Languages-World-Map.png
     Lönd þar sem rómanskt mál er opinbert     Lönd þar sem rómanskt mál er annað mál
Rómönsk tungumál í Evrópu á 20. öld.

Rómönsk tungumál er ættbálkur indóevrópskra mála sem eiga uppruna í latínu. Þau eru fremst töluð sem móðurmál í Suður-Evrópu, Suður-Ameríku og Mið-Ameríku af um það bil 600 milljónum manna. Í dag lifa 25 rómönsk tungumál af, en er hægt að það voru til fleiri sem þróuðu sem mállýskur úr alþýðalatínu. Þau sex mest töluð rómönsk tungumál eru spænska, portúgalska, franska, ítalska, rúmenska og katalónska. Meðal annarra rómanskra tungumála eru korsíska, leónska, oksítanska, arómanska, sardiníska, feneyska og galíanska.

Uppruni[breyta]

Rómönsk tungumál eru upprunnin frá alþýðulatínu sem var sú latínumállýska töluð af hermönnum og landnámsmönnum í rómverska keisaradæminu. Alþýðulatína var ólík klassískri latínu sem var töluð af yfirstéttum. Þetta var það form tungumálsins sem var oftast skrifað. Á milli áranna 350 f.Kr. og 150 e.Kr. varð latína áhrifamesta tungumálið í Vestur-Evrópu við útþenslu rómverska keisaradæmis. Latína hafði líka stór áhrif í Suðaustur-Bretlandi, Norður-Afríku og á svæði sem umkringur Balkanskagann.

Á meðan hnignun rómverska keisaradæmis og við upplausn sína á 5. öldinni byrjaði latína að breytast í sérstökum tungumálum. Þessi tungumál breiddust út í heimsveldum stofnuðum af Portúgal, Spáni og Frakklandi frá 15. öldinni og þess vegna búa 70% þeirra sem tala rómönsk tungumál útan við Evrópu.

Orðsifjar[breyta]

Heitið „rómanskt“ er komið af alþýðulatneska atvirksorði romanice, sem á uppruna í Romanicus.

Dæmi[breyta]

Hægt er að sjá líkingar á milli rómanskra tungumála í eftirfarandi dæmum:

latína (Illa) Claudit semper fenestram antequam cenat.
aragónska Ella tranca/zarra siempre la finestra antis de zenar.
arpitanska (Le) Sarre toltin/tojor la fenétra avan de goutâ/dinar/sopar.
astúríska Ella pieslla siempre la ventana/feniestra primero de cenar.
bergamaska (Lé) La sèra sèmper sö la finèstra prima de senà.
bologneska (Lî) la sèra sänper la fnèstra prémma ed dsnèr.
franska Elle ferme toujours la fenêtre avant de dîner/souper.
feneyska Ła sara sènpre ła finestra prima de senàr.
fríulianska Jê e siere simpri il barcon prin di cenâ.
galíanska (Ela) Pecha sempre a fiestra/xanela antes de cear.
ítalska (Lei) chiude sempre la finestra prima di cenare.
kantabríska Ella pieslla siempri la ventana enantis de cenar.
katalónska (Ella) sempre tanca la finestra abans de sopar.
korsíska Ella chjudi sempre u purtellu primma di cenà.
leonska Eilla pecha siempres la ventana primeiru de cenare.
mílanska (Lee) la sara semper su la finestra primma de disnà.
mírandska Eilha cerra siempre la bentana/jinela atrás de jantar.
neapólitska Essa nzerra sempe 'a fenesta primma 'e magnà
normanska lli barre tréjous la crouésie devaunt de daîner.
oksítanska (Ela) Barra sempre/totjorn la fenèstra abans de sopar.
portúgalska (Ela) Fecha sempre a janela antes de jantar.
rómanska Ella clauda/serra adina la fanestra avant ch'ella tschainia.
rúmenska Ea închide totdeauna fereastra înainte de cină.
sardiníska Issa serrat semper sa bentana antes de chenare.
sikileyska Idda chiudi sempri 'a finestra àntica di pistiari/cinari.
spænska (Ella) siempre cierra la ventana antes de cenar.
toskaníska (Lei) serra sempre la finestra avanti di cenà.
vallónska Ele sere todi li finiesse divant di soper.
valensíska (Ella) sempre tanca la finestra abans de sopar.

Þýðing: Hún lokar alltaf glugganum áður að borða.

Heimildir[breyta]

Aðalgrein: Rómönsk tungumál
Wikimedia Commons er með margmiðlunarefni sem tengist

Undirflokkar

Þessi flokkur hefur eftirfarandi 2 undirflokka, af alls 2.

Í

Síður í flokknum „Rómönsk tungumál“

Þessi flokkur inniheldur 17 síður, af alls 17.