Bifreið

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita
Citroën DS 1975

Bifreið eða bíll (sem er stytting á franska orðinu automobile, sem er samsett úr forngríska orðinu αὐτός (autós, „sjálf/sjálfur“) og því franska mobile („hreyfa“ sem kemur úr latínu mobilis („hreyfanlegt“)) er vélknúið farartæki sem hýsir eigin vél. Algengast er að bifreiðar hafi fjögur hjól og pláss fyrir einn til sjö farþega og séu notaðar við fólksflutninga, mikill fjöldi bifreiða fellur þó ekki undir þessa skilgreiningu.

Árið 2002 er talið að til hafi verið 590 milljón fólksbifreiðar í umferð í heiminum.[1]

Efnisyfirlit

Nýyrðin í upphafi [breyta]

Orðið bifreið kom nokkuð snemma inn í íslensku, eða rétt eftir að bílar fóru að sjást á Íslandi. En ekki voru allir samþykkir þeirri nafngift í upphafi. Þrír alþingismenn, þeir Jón Ólafsson, Bjarni Jónsson frá Vogi og Matthías Ólafsson, lögðu fram tillögu sem fól í sér að hafna orðinu bifreið en taka þess í stað upp orðið sjálfrenningur. Tillagan var samþykkt. Ýmsar fleiri hugmyndir komu fram, til dæmis lagði Vigfús Guðmundsson til í Ísafold 9. júlí 1913 að kalla bifreiðar þeysivagna eða þeysa; í samsettum orðum vöruþeysir, fólksþeysir o.s.frv. Önnur nöfn sem fram komu á þessum árum voru til dæmis sjálfhreyfivél, sjálfrennireið (sem enn er stundum höfð um bíl í gamansömum tón), skellireið og rennireið.

Upphaf bílaaldar á Norðurlöndum [breyta]

Tryggvi Gunnarsson, alþingismaður, segir á einum stað frá því hvernig bílaöldin kom honum fyrir sjónir í upphafi 20. aldar:

Ég var staddur í Kaupmannahöfn árið 1901; þá var nýbyrjað að brúka þar mótorvagna; voru þá öll blöð full af skrípamyndum af vagnferðum þessum, og sýnd á þeim höfuð, fætur og mannabúkar liggjandi sem hráviði meðfram vegunum, og átti þetta að vera af fólki, sem slys hafði beðið af vögnum þessum. En svo kom það fyrir, að Englandskonungur kom til Danmerkur á sama tíma, og á meðan hann dvaldist þar, keyrði hann á mótorvagni fram og aftur um landið; var þá hans vegna hætt að gera gys að vagnferðum þessum, og menn fóru að hagnýta sér þá. [2]

Í Innansveitarkroniku eftir Halldór Laxness, segir um fyrstu ár bifreiða á Íslandi:

Bifreiðar sem þá komu voru víst einhver gargön frá upphafi, fluttar híngað útásaðar frá Kanada og stóðu fastar hér, einkum og sérílagi á þjóðbrautum. Menn geingu afturábak að ýta þessum farartækjum upp brekkur en þau ultu ofan brekkurnar jafnóðum samkvæmt þýngdarlögmálinu. Samt dáðust allir að bifreiðum og byrjuðu að trúa á þær. [...] Hjá mörgum komu þær í staðinn fyrir Írafellsmóra og sauðskepnuna og brennivínið. [..] Þótti mikið snjallræði á sunnudögum að aka bíl úr Reykjavík alt hvað aftók austurá Þingvöll, 50 kílómetra, að kaupa sér flösku af ropvatni.

Orð höfð um bíla (eftir ásigkomulagi þeirra) [breyta]

  • bensínhákur - haft um bíla sem eyða miklu.
  • bílskrjóður - illa farin (oft gamall) bíll.
  • bíltík - ódýr bíltegund og/eða illa farin.
  • blikkbelja - haft í hálfkæringi um bíl.
  • dollaragrín - stór bandarískur bíll, engin sérstök tegund. Orðið er úr ensku: dollar grin; grill bílsins minnti á glott og í ensku er dollar grin haft um vissa tegund af Buick.
  • drossía - stór og virðulegur bíll, oftast haft um bandarískar tegundir.
  • drusla - lélegur bíll.
  • gírajór - haft í hálfkæringi um bíl.
  • kaggi - samskonar orð og drossía, þó kagginn sé öllu svalari.
  • skrjóður - illa farinn (oft gamall) bíll.
  • trog - haft um stóran og þunglamalegan bíl.

Listi yfir bílaeiningar [breyta]

Tilvísun [breyta]

  1. ↑ „Worldmapper: Passengercars“, skoðað þann 23. mars 2007.
  2. ↑ Lesbók Morgunblaðsins 1947

Tenglar [breyta]

  Þessi samgöngugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.


Sótt frá „http://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Bifreið&oldid=1376724“