Basalt
Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Basalt er basískt storkuberg (gosberg) samansett af plagíóklasi, ólivíni, pýroxeni og seguljárnsteins-steindum. Gjarnan er í því einnig basaltgler. Basalt er með kísilsýru innan við 52%.
Efnisyfirlit |
[breyta] Lýsing
Basalti er skipt niður í flokka eftir útliti og gerð:
- Blágrýti er dulkornótt og þétt
- Grágrýti er smákornótt og ferskt
- Móberg og Gjall er glerkennt basalt ráðandi
[breyta] Grunnmassi
Helstu steindirnar eru plagíóklas-feldspat, 40-50% bergsins; pýroxen, 40-50% og málmsteindir einsog oxíð af járni og títani. Fyrir utan þessar steindir þá er gríðarlegt magn af ólivíni.
[breyta] Dílar
Dílar af plagíóklas-feldspati, ólivíni og pýroxen eru algengir í basalti.
- Plagíóklas er hvítt
- Pýroxen er svart
- Ólivín er grænt eða gulgrænt
Það sem einkennir díla er að þeir sökkva niður í basaltbráð, bæði í hraunum sem bólstrum. Á þetta aðallega við dökku dílana en líka feldspatdíla sem oftast eru kalsíumríkir og eðlisþyngri en móðurkvikan.
[breyta] Uppruni og Útbreiðsla
Berggrunnur Íslands er að meirihluta til úr basalti og um 70% af heildaryfirborði jarðar er talið vera basalt enda myndar það víðast hvar botn úthafanna. Basalt myndast í eldgosum bæði ofansjávar og neðan og sem innskotsberg í jarðskorpunni.
[breyta] Heimild
- Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson, 1999, Íslenska Steinabókin, 2.prentun, ISBN 9979-3-1856-2
| Tegundir storkubergs | |||
|---|---|---|---|
| Tegund | Basískt < 52% SiO2 | Ísúrt 52-65% SiO2 | Súrt >65% SiO2 |
| Gosberg: | Basalt | Andesít • Íslandít | Ríólít |
| Gangberg: | Dólerít | Granófýr | |
| Djúpberg: | Gabbró | Díórít | Granít |
