Afbrigði latneska stafrófsins

Úr Wikipediu, frjálsa alfræðiritinu
Stökkva á: flakk, leita

Það eru til mörg afbrigði latneska stafrófsins, það stafróf sem notað er í flestum nútíma tungumálum. Það hefur 26 bókstafi (stórir svo litlir):

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

Þetta er það stafróf sem Rómverjar notuðu á öldunum kringum upphaf tímatals okkar. Þó notuðu Rómverjar hvorki J, U eða W. Bókstafurinn I var notaður fyrir bæði I og J; V var notað fyrir V, U og W. Þar að auki notuðu Rómverjar ekki litla bókstafi.

Þó að upphaflega hafi hver latneskur bókstafur samsvarað einu fónemi í latínu gefur auga leið að til þess að það yrði nothæft í öðrum málum og mörgum þeirra mjög fjarskildum þurfti það að aðlagst nýjum aðstæðum. Þess vegna er latneska stafrófið til í fjölmörgum afbrigðum og aðlögunum. Hér að neðan má sjá nokkur sýnishorn af slíkum viðbótum og aðlögunum.

Íslenska stafrófið[breyta]

Íslenska stafrófið notar 32 bókstafi:

A Á B D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V X Y Ý Þ Æ Ö
a á b d ð e é f g h i í j k l m n o ó p r s t u ú v x y ý þ æ ö

Í íslensku er ekki notað C, Q, W og Z. Sérstakir íslenskir bókstafir eru: á, ð, é, í, ó, ú, ý, þ, æ, ö.

Danska og norska stafrófið[breyta]

Danska og norska nota sama stafróf með 29 bókstöfum:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z æ ø å

Danska og norska nota bókstafina Æ Ø Å sem ekki eru til í upphaflega latneska stafrófinu.

Finnska og sænska stafrófið[breyta]

Finnska og sænska nota sama stafróf með 29 bókstöfum:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Å Ä Ö
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z å ä ö

Munurinn á finnsk-sænska stafrófinu og því dansk-norska er að í því seinna er Æ notað í stað Ä, og formið Ø í stað Ö. Einnig er röðun þessara bókstafa önnur: Æ, Ø, Å.

Pólska stafrófið[breyta]

Pólska stafrófið hefur 32 bókstafi.

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż
a ą b c ć d e ę f g h i j k l ł m n ń o ó p r s ś t u w y z ź ż

Latnesku bókstafirnir Q, V og X eru ekki notaðir í pólsku. Pólska hefur 9 bókstafi sem ekki eru notaðir í latneska stafrófinu: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż.

Tékkneska stafrófið[breyta]

Tékkneska stafrófið hefur 39 bókstafi:

A Á B C Č D Ď E É Ě F G H CH I Í J K L M N Ň O Ó P R Ř S Š T Ť U Ú Ů V Y Ý Z Ž
a á b c č d ď e é ě f g h ch i í j k l m n ň o ó p r ř s š t ť u ú ů v y ý z ž

Athugið að farið er með "ch" sem sérstakan staf.

Baskneska stafrófið[breyta]

Í baskneska stafrófinu eru einungis 21 bókstafir:

A B D E F G H I J K L M N Ñ O P R S T X Z
a b d e f g h i j k l m n ñ o p r s t x z

Latnesku bókstafirnir C, Q, U, V, W og Y eru ekki notaðir í basknesku.

Tyrkneska starfrófið[breyta]

Tyrkneska stafrófið hefur 29 bókstafi:

A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z

Þrír bókstafir latneska stfrófsins eru ekki notaðir: Q, W, X.

Tyrkneskan hefur sex bókstafi sem ekki eru notaðir í latneska stafrófinu:

Skrifaðir sem stórir bókstafir: Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü

Skrifaðir sem litlir bókstafir: ç, ğ, ı, i, ö, ş, ü

Athuga ber að "ı" og "i" eru tveir aðskildir stafir með óskiltt hljóðgildi og skrifaðir á mismunandi hátt sem bæði litlir og stórir stafir.

Maltneska stafrófið[breyta]

Maltneska notar 30 bókstafi:

A B Ċ D E F Ġ G H Ħ I Ie J K L M N O P Q R S T U V W X Z Ż
a b ċ d e f ġ g h ħ i ie j k l m n o p q r s t u v w x z ż

Latneski stafurinn Y er ekki notaður.

Víetnamska stafrófið[breyta]

Víetnamska stafrófið hefur 29 bókstafi:

A Ă Â B C D Đ E Ê G H I K L M N O Ô Ơ P Q R S T U Ư V X Y
a ă â b c d đ e ê g h i k l m n o ô ơ p q r s t u ư v x y

Í viðbót við latneska stafrófið hefur það víetnamska bókstafina Â, Ê og Ô. Þar að auki eru 8 tvístafa og ein þriggjastafa samsetningar sem samsvara sérstökum víetnömskum fónemum en ekki reiknast sem einingar í stafrófinu:

Ch Gh Gi Kh Ng Ngh Nh PhTh