Þjórsárhraun
- Grein þessi skal sameinuð Þjórsárhraunið mikla
Hið forna Þjórsárhraun er víðast hulið jarðvegi en það sést vel ofan við Urriðafoss
Þjórsárhraun er helluhraun úr stórdílóttu basalti sem rann fyrir um 8700 árum. Það er eitt mesta hraun sem runnið hefur á jörðinni frá því að ísöld lauk. Það kom upp í 20 til 30 km gossprungu milli Þórisvatns og Veiðivatna.
Hraunið rann milli Heklu og Búrfells og niður farveg Þjórsár og yfir láglendið á Skeiðum og Flóa og út í sjó. Hraunið rann um 1 km út í sjó. Gossprungan var á hálendinu 130 km frá sjó. Hraunjaðarinn er nú marbakki undan Stokkseyri og Eyrarbakka. Þjórsárhraun þekur landsvæðið milli Ölfusár og Þjórsár en það er víða hulið þykku jarðvegslagi. Hraunið er víðast um 15-20 m þykkt en um 40 m þar sem það er þykkast. Víða í hrauninu eru dældir og bollar sem kallaðar eru dælur. Þó að hraunið sé víðast hulið þykku jarðvegslagi þá má sums staðar enn sjá hraunið, t.d. í Stokkseyrarfjöru og við Búðafoss en hann steypist fram af hraunbrúninni.
